Кіріспе

Шотландия – Ұлыбританиядағы ең таулы ел. Шотландияның тау жоталарын шамамен солтүстіктен оңтүстікке қарай: Шотландияның Таулы Жері, Орталық Белдеу және Оңтүстік Таулы Жерлер деп бөлуге болады, соңғы екеуі негізінен Шотландияның Төмендігіне жатады. Таулы Жерде елдің басты тау жоталары орналасқан, бірақ олардың оңтүстігінде де төбелер мен таулар кездеседі. Төмендегі тізімдер толық емес; елдің барлық аймақтарында сансыз кіші жоталар бар. Бен-Невис (Beinn Nibheis), Шотландия мен Ұлыбританиядағы ең биік тау – 4413 фут (1345 м) – Грампиан тауларының батыс шетіндегі Таулы Жерде орналасқан. Шотландиядағы 3000 футтан (914 м) жоғары таулар Мунро деп аталады, олардың саны 282. 2019 жылғы мәліметтерге сәйкес, жүздеген мың адам Шотландиядағы тауларды әр қыста аралайды және жыл сайын 130 000 адам Бен-Невис шыңына көтеріледі. 2. Бен Макдуи (Beinn Macduibh), 4295 фут (1309 м)

3. Брейриах (Am Bràigh Riabhach), 4252 фут (1296 м)

4. Cairn Toul (Càrn an t Sabhail), 4236 фут (1291 м)

5. Сгор-ан-Лохайн-Уайн, 4127 фут (1258 м)

6. Cairn Gorm (An Càrn Gorm), 4084 фут (1244.8 м)

7. Аонах Биг, 4049 фут (1234 м)

8. Аонах Мор, 4004 фут (1220.4 м)

9. Карн Мор Диарг, 4003 фут (1220 м)

10. Бен Лауэрс (Beinn Labhair), 3983 фут (1214 м)

Тізімдер

Шотландия шыңдары төмендегі тау тізімдеріне жіктеледі. Бір шың бірнеше тізімге енгізілуі мүмкін. Мунролар – Шотландиядағы 3000 футтан (914,4 м) асатын ең маңызды төбелер, олар туралы алғашқы жинақтаушы сэр Хью Мунро айтқан. Бұл тізім 1891 жылы құрылған және оны Шотландия тау-кен клубы (SMC) уақыт өте келе өзгертіп отырады. Қазіргі уақытта 282 шыңнан тұрады, 2009 жылдың қыркүйегінде Сгурр нан Сеаннайхен және 2012 жылы Бейн а'Клайдхим тауларының мәртебесі төмендетілгеннен кейін. Корбеттер – Шотландиядағы 2500 мен 3000 фут (762 және 914,4 м) аралығындағы төбелер, олардың салыстырмалы биіктігі кем дегенде 500 фут (152,4 м) болуы керек. Тізімді SMC жүргізеді. Қазіргі уақытта 222 төбе бар. Грэмдер – Шотландиядағы 2000 мен 2500 фут (609,6 және 762 м) аралығындағы төбелер, олардың салыстырмалы биіктігі кем дегенде 150 метр (492 фут) болуы керек. Бұл талаптарға сай келетін төбелердің тізімін алғаш рет Алан Доусон «Британияның салыстырмалы төбелері» еңбегінде жариялаған, оған Elsies (LCs, Lesser Corbetts-тің қысқартылған түрі) деген уақытша атау берілген. Кейін олар осыған ұқсас тізімді құрастырған Фиона Торбеттің (құрметті аты Грэм) есімімен Грэмдер деп аталды. SMC 1997 жылы бұл тізімді Munro's Tables-қа қосты, бірақ Доусон тізімді жаңартуды жалғастыруда. Бастапқыда 224 Грэм болды, бірақ Корварн, Бен Аслак және Ледилия төбелері 609,6 м биіктікке жетпейтіні анықталғаннан кейін қазіргі саны 221-ге дейін азайды. Дональдтар – Шотландияның төмендіктеріндегі 2000 футтан (609,6 м) жоғары төбелер. Тізімді бастапқыда Перси Дональд құрастырған, ал SMC оны жүргізеді. Онда 89 шың және 51 қосалқы шың бар, барлығы 140 төбе. Мэрилиндер – Британ аралдарындағы, арақашықтығына, абсолюттік биіктігіне немесе маңыздылығына қарамастан, кемінде 150 метр салыстырмалы биіктігі бар төбелер. Тізімді құрастырған және оны жүргізіп отырған Алан Доусон. Шотландияда 1216 Мэрилин бар, толық тізімді «Шотландиядағы Мэрилиндер тізімі» бөлімінен қараңыз.