Кіріспе

Бөлшектер физикасы эксперименттерінде қолданылатын бөлшектерді үдеткіштердің тізімі. Бөлшектер физикасы осы салада бөлінуге дейін ядролық физикамен айналысқан, бірақ одан бұрын пайда болған кейбір ерте үдеткіштер де қосылған. Қазіргі заманғы үдеткіш кешендер әдетте бірнеше сатыдан тұрады, бірақ тек эксперименттер үшін тікелей қолданылған үдеткіштер ғана тізімделеді.

Ертедегі акселераторлар

Олардың бәрі бір шоғырлы сәулелерді және бекітілген нысаналарды қолданды. Олар көбінесе қысқа ғана уақыт ішінде, төмен құнмен және есімсіз эксперименттер жүргізді.

Басқа ертедегі акселератор түрлері

Жеделдетуші орны Жұмыс істеген жылдары Пішіні мен көлемі Жеделдетілген бөлшектер Кинетикалық энергия Ескермелер және жаңалықтар Сызықтық бөлшектер үдеуіші Ахен университеті, Германия 1928 Сызықтық сәуле желісі Ион 50 кэВ Тұжырымдық дәлелдеме Коккрофт пен Уолтонның электростатикалық үдеуіші Кавендиш зертханасы 1932 Коккрофт-Уолтон генераторын қараңыз Протон 0,7 МэВ Ядроны (литийді) жасанды түрде бөлудің алғашқы тәжірибесі Betatron Siemens Schuckertwerke, Германия 1935 Дөңгелек Электрон 1,8 МэВ Тұжырымдық дәлелдеме

Синхротрондар

Тездеткіштің орны Жұмыс істеген жылдары Пішіні мен мөлшері Тездетілген бөлшектер Кинетикалық энергия Ескертулер мен жаңалықтар INSPIRE сілтемесі Cosmotron BNL 1953–1968 Дөңгелек сақина (72 метрдей) Протон 3,3 ГэВ V бөлшектерін табу, кейбір мезондарды алғаш рет жасанды түрде өндіру INSPIRE Бирмингем синхротроны Бирмингем университеті 1953–1967 Протон 1 ГэВ Bevatron Беркли радиолокациялық зертханасы 1954–~1970 «Жарыс жолы» Протон 6,2 ГэВ Ерекше бөлшектер эксперименттері, антипротон және антинейтрон ашылды, резонанстар табылды INSPIRE Bevalac, SuperHILAC сызықтық үдеткішінің, бұрылыс түтігінің және Bevatron Беркли радиолокациялық зертханасының үйлесімі ~1970–1993 Сызықтық үдеткіштен кейін «жарыс жолы», жеткілікті тұрақты барлық ядроларды үдетуге болады. Ісіктерді зерттеуде ісіктерге иондарды енгізу. INSPIRE Saturne Саклей, Франция 3 ГэВ INSPIRE Синхрофазотрон Дубна, Ресей 1957 жылдың желтоқсаны – 2003 10 ГэВ INSPIRE Zero Gradient Synchrotron ANL 1963–1979 12,5 ГэВ INSPIRE U 70 Протон синхротроны IHEP, Ресей 1967–қазірге дейін Айналмалы сақина (шеңбері шамамен 1,5 км) Протон 70 ГэВ INSPIRE Протон синхротроны CERN 1959–қазірге дейін Айналмалы сақина (шеңбері шамамен 628 метр) Протон 26 ГэВ ISR (1984 жылға дейін), SPS, LHC, ADINSPIRE Протон синхротроны күшейткіші CERN 1972–қазірге дейін Айналмалы синхротрон Протон 1,4 ГэВ PS, ISOLDEINSPIRE Супер Протон синхротроны CERN 1976–қазірге дейін Айналмалы синхротрон Протон және иондар 450 ГэВ COMPASS, OPERA және ICARUS Laboratori Nazionali del Gran Sasso-да INSPIRE Alternating Gradient Synchrotron BNL 1960–қазірге дейін Айналмалы сақина (808 метр) Протон (поляризацияланған және поляризацияланбаған), дейтрон, гелий-3, мыс, алтын, уран 33 ГэВ J/ψ, мюон нейтриносы, каондардағы CP бұзушылығы, RHIC-ке ауыр иондар мен поляризацияланған протондарды жіберу INSPIRE Протон синхротроны (KEK) KEK 1976–2007 Айналмалы сақина Протон 12 ГэВ COSY Юлих, Германия 1993–қазірге дейін Айналмалы сақина (183,47 м) Протон, дейтрон 2,88 ГэВ COSY-дегі эксперименталдық хадрон физикасы бағдарламасының мұрасы INSPIRE ALBA Серданьола-дель-Вальес, Испания 2011–қазірге дейін Айналмалы сақина (270 м) Электрон 3 ГэВ INSPIRE Sirius Сан-Паулу штаты, Бразилия 2018–қазірге дейін Айналмалы сақина (518,4 м) Электрон, Au, Sn, TiO2 3 ГэВ INSPIRE Австралиялық синхротрон Monash университеті, Мельбурн 2007–қазірге дейін Айналмалы сақина (216 м) Электрон 3 ГэВ INSPIRE

Белгілі мақсатты жылдамдатушылар

Қазіргі заманғы, сондай-ақ бекітілген нысана режимінде жұмыс істеген үдеткіштер; көбінесе олар коллайдерлер ретінде де жұмыс істеген, немесе кейін салынған коллайдерлерде пайдалану үшін бөлшектерді үдеткен.

Жоғары интенсивті адрондық жеделдетушілер (мезондық және нейтрондық көздер)

Акселератордың орналасуы Жұмыс істеу жылдары Пішіні мен өлшемі Тездетілген бөлшектердің кинетикалық энергиясы INSPIRE сілтемесі Жоғары ток протон акселераторы Лос-Аламос нейтрондық ғылыми орталығы (бұрынғы Лос-Аламос мезондық физикалық құрылғысы) Лос-Аламос ұлттық зертханасы 1972 – қазірге дейін Сызықтық (800 м) және шеңберлік (30 м) Протон 800 МэВ Нейтрондық материалдарды зерттеу, протондық радиография, жоғары энергиялы нейтрондық зерттеулер, өте суық нейтрондар INSPIRE PSI, HIPA Жоғары қарқындылық 590 МэВ Протондық акселераторы PSI, Виллиген, Швейцария 1974 – қазірге дейін 0,8 МэВ CW, 72 МэВ инжектор 2, 590 МэВ сақиналық циклотрон Протон 590 МэВ, 2,4 мА, =1,4 МВт Ең жоғары сәуле қуаты, материалтануда қолданылатын мезон және нейтрон өндірісі үшін қолданылады INSPIRE TRIUMF Циклотроны TRIUMF, Ванкувер, Британдық Колумбия 1974 – қазірге дейін Шеңберлік H ион 500 МэВ Әлемдегі ең үлкен циклотрон, диаметрі 17,9 м INSPIRE ISIS нейтрондық көзі Ратерфорд Эпплтон зертханасы, Харвелл ғылым және инновациялық кампусы, Оксфордшир, Ұлыбритания 1984 – қазірге дейін H Линагы, содан кейін протондық RCS Протон 800 МэВ INSPIRE Spallation Neutron Source Споллациялық нейтрондық көзі Оак-Ридж ұлттық зертханасы 2006 – қазірге дейін Сызықтық (335 м) және шеңберлік (248 м) Протон 800 МэВ – 1 ГэВ Әлемдегі ең қарқынды импульстік нейтрондық сәулелерді ғылыми зерттеулер мен өнеркәсіптік даму үшін шығарады. INSPIRE J PARC RCS Токай, Ибараки 2007 – қазірге дейін Үшбұрышты, 348 м шеңбер Протон 3 ГэВ Материалдар және өмір ғылымдары үшін қолданылады, сондай-ақ J PARC негізгі сақинасына кіреді INSPIRE

Электрондар мен аз интенсивті адрондық жеделдетушілер

Үдеткіштің орналасуы Жұмыс істеген жылдары Пішіні мен мөлшері Үдетілген бөлшектер Кинетикалық энергиясы Эксперименттер Ескермелер INSPIRE сілтемесі Антипротондық жинақтағыш CERN 1980–1996 Жобалау зерттеуі INSPIRE Антипротондық жинауыш CERN 1986–1996 Антипротон Жобалау зерттеуі INSPIRE Nuclotron JINR 1992–қазірге дейін Айналмалы сақина Протон және ауыр иондар 12.6 ГэВ (протон), 4.5 ГэВ/н (ауыр иондар) INSPIRE Антипротондық баяулатушы CERN 2000–қазірге дейін Сақтау сақинасы Протон және антипротон 26 ГэВ ATHENA, ATRAP, ASACUSA, ACE, ALPHA, AEGIS Жобалау зерттеуі INSPIRE Төмен энергиялы антипротон сақинасы CERN 1982–1996 Антипротон PS210 Жобалау зерттеуі INSPIRE Кембридж электрондық үдеткіші Гарвард университеті және MIT, Кембридж, MA 1962–1974 236 фут диаметрлі синхротрон Электрондар 6 ГэВ SANS, SESAME, MIS LENS Веб-сайт Корнелл BNL ERL сынақ үдеткіші (CBETA) Корнелл университеті, Итака / NY (АҚШ) 2019–қазірге дейін Энергияны қайтаруға арналған сызықтық үдеткіш, SRF қуыстарымен, 4 айналым және барлық сәулелер бір бекітілген градиентті магниттік өрісте Electrons 150 МэВ Электрон-иондық соқтығысуларына арналған прототиптік құрылғы INSPIRE

Электронды-позитронды соқтығыстырғыштар

Үдеткіш Орналасу Жұмыс істеу жылдары Пішіні және айналасы Электрон энергиясы Позитрон энергиясы Эксперименттер Ерекше жаңалықтар INSPIRE сілтемесі AdA LNF, Фраскати, Италия; Орсей, Франция 1961–1964 Дөңгелек, 3 метр 250 МэВ 250 МэВ Тушек эффектісі (1963); алғашқы e+e− өзара әрекеттесулер тіркелді (1964) INSPIRE Принстон Стэнфорд (e−e−) Стэнфорд, Калифорния 1962–1967 Екі сақина, 12 м 300 МэВ 300 МэВ e−e− өзара әрекеттесулер VEP 1 (e−e−) INP, Новосибирск, КСРО 1964–1968 Екі сақина, 2.70 м 130 МэВ 130 МэВ e−e− шашырау; QED радиациялық әсерлер расталды INSPIRE VEPP 2 INP, Новосибирск, КСРО 1965–1974 Дөңгелек, 11.5 м 700 МэВ 700 МэВ OLYA, CMD көпхадрон өндірісі (1966), e+e−→φ (1966), e+e−→γγ (1971) INSPIRE ACO LAL, Орсей, Франция 1965–1975 Дөңгелек, 22 м 550 МэВ 550 МэВ ρ0, K+K−, φ3C, μ+μ−, M2N және DM1 Векторлық мезон зерттеулері; содан кейін ACO 1988 жылға дейін синхротрон жарық көзі ретінде қолданылды INSPIRE SPEAR SLAC 1972–1990(?) Дөңгелек 3 ГэВ 3 ГэВ Mark I, Mark II, Mark III Шармоний күйлерін және Тау лептонын ашу INSPIRE VEPP 2M BINP, Новосибирск 1974–2000 Дөңгелек, 17.88 м 700 МэВ 700 МэВ ND, SND, CMD 2 e+e− қималары, ρ, ω және φ мезондарының радиациялық ыдырауы INSPIRE DORIS DESY 1974–1993 Дөңгелек, 300 м 5 ГэВ 5 ГэВ ARGUS, Crystal Ball, DASP, PLUTO Бейтарап B мезондарының тербелісі INSPIRE PETRA DESY 1978–1986 Дөңгелек, 2 км 20 ГэВ 20 ГэВ JADE, MARK J, CELLO, PLUTO, TASSO Глюонды үш реактивті оқиғада табу INSPIRE CESR Корнелл университеті 1979–2002 Дөңгелек, 768 м 6 ГэВ 6 ГэВ CUSB, CHESS, CLEO, CLEO 2, CLEO 2.5, CLEO 3 B ыдырауының алғашқы байқалуы, "радиациялық пингвин" B ыдыраулары INSPIRE PEP SLAC 1980–1990(?) Mark II INSPIRE SLC SLAC 1988–1998(?) SLAC Линагына қосымша 45 ГэВ 45 ГэВ SLD, Mark II Алғашқы сызықтық үдеткіш INSPIRE LEP CERN 1989–2000 Дөңгелек, 27 км 104 ГэВ 104 ГэВ Aleph, Delphi, Opal, L3 Тек 3 жеңіл (m ≤ mZ/2) әлсіз өзара әрекеттесетін нейтрино бар, бұл кварктер мен лептондардың үш ұрпағын ғана білдіреді INSPIRE BEPC Пекин, Қытай 1989–2004 Дөңгелек, 240 м 2.2 ГэВ 2.2 ГэВ Пекин спектрометрі (I және II) INSPIRE VEPP 4M BINP, Новосибирск 1994– Дөңгелек, 366 м 6.0 ГэВ 6.0 ГэВ KEDR Пси мезон массасының дәл өлшемі, екі фотондық физика PEP II SLAC 1998–2008 Дөңгелек, 2.2 км 9 ГэВ 3.1 ГэВ BaBar B мезон жүйесінде CP бұзудың ашылуы INSPIRE KEKB KEK 1999–2009 Дөңгелек, 3 км 8.0 ГэВ 3.5 ГэВ Belle B мезон жүйесінде CP бұзудың ашылуы DAΦNE LNF, Фраскати, Италия 1999–қазіргі уақытқа дейін Дөңгелек, 98 м 0.7 ГэВ 0.7 ГэВ KLOE Crab белдік соқтығыстары (2007) INSPIRE CESR c Корнелл университеті 2002–2008 Дөңгелек, 768 м 6 ГэВ 6 ГэВ CHESS, CLEO c INSPIRE VEPP 2000 BINP, Новосибирск 2006– Дөңгелек, 24.4 м 1.0 ГэВ 1.0 ГэВ SND, CMD 3 Дөңгелек шоқтар (2007) BEPC II Пекин, Қытай 2008– Дөңгелек, 240 м 1.89 ГэВ 1.89 ГэВ Пекин спектрометрі III VEPP 5 BINP, Новосибирск 2015– ADONE LNF, Фраскати, Италия 1969–1993 Дөңгелек, 105 м 1.5 ГэВ 1.5 ГэВ TRISTAN KEK 1987–1995 Дөңгелек, 3016 м 30 ГэВ 30 ГэВ SuperKEKB KEK 2016– Дөңгелек, 3 км 7.0 ГэВ 4.0 ГэВ Belle II

Электрон-протонлы соқтығыстырғыштар

Жеделдетуші орны Жұмыс істеген жылдары Пішіні мен өлшемі Электрон энергиясы Протон энергиясы Эксперименттер INSPIRE сілтемесі HERA DESY 1992–2007 Дөңгелек сақина (6336 метр айналасында) 27.5 ГэВ 920 ГэВ H1, ZEUS, HERMES эксперименті, HERA B INSPIRE