Кіріспе

Әуесқойлық радиостанция – әуесқой радио операторы үшін әуесқой радио қызметінде радиобайланыс жүзеге асыруға арналған радиостанция. Радио әуесқойлар түрлі әуесқойлық радиостанцияларды құрастырып, пайдаланады, оның ішінде: тұрақты жердегі станциялар, жылжымалы станциялар, ғарыш станциялары және уақытша далалық станциялар. Радиостанция орналасқан жерді белгілеу үшін көбінесе "шэк" деген жаргондық атау қолданылады, ол теңіз кемелерінің үстігі құрылымдарына орнатылған, алғашқы радио жабдықтары мен аккумуляторларды сақтауға арналған шағын жабық кеңістіктерден шыққан. Сондай-ақ қараңыз.

Белгілі бір орындар

Тұрақты құрылыста орналасқан, көшіруге арналмаған жабдықтары бар әуесқой радиостанциясы тұрақты станция деп аталады. Бұл әуесқой радиостанцияларының ең көп таралған түрі және оларды үйлерде, мектептерде және кейбір қоғамдық ғимараттарда кездестіруге болады. Типтік тұрақты станция қабылдағыш-бергіш (трансивер) және бір немесе бірнеше антеннамен жабдықталған. Дауыстық байланыс үшін станция микрофонмен, ал Морзе әліпбиін пайдаланып байланыс үшін телеграф кілтімен жабдықталады. RTTY және PSK31 сияқты цифрлық режимдер арқылы байланыс үшін станция қабылдағыш-бергішті компьютердің дыбыс картасына қосуға арналған арнайы интерфейспен жабдықталады. Радиобайланыс үшін міндетті болмаса да, көптеген тұрақты әуесқой радиостанциялары бір немесе бірнеше компьютерлермен жабдықталған, олар басқа станциялармен байланысты тіркеуден бастап станцияның аппараттық құралдарын басқарудың әртүрлі деңгейлеріне дейін түрлі қызметтерді атқарады. Тұрақты станцияларда күшейткіштер, антенна айналдырғыштары, SWR метрлері, антенна тюнерлері және басқа да қосымша жабдықтар да болуы мүмкін. Тұрақты станциялар әдетте ғимараттағы электр желісінен қуат алады. Кейбір жабдықтар AC орнына төмен кернеулі DC тогымен жұмыс істей алады және оларға жеке қуат көзі қажет. Кейбір тұрақты станциялар төтенше жағдайларда пайдалану үшін электр генераторлары немесе аккумуляторлар сияқты қосалқы қуат көздерімен жабдықталған.

Мобильді станциялар

Көлік құралына орнатылған әуесқойлық радиостанция жылжымалы станция деп аталады. Типикалық жылжымалы станция қабылдағыш-бергіш (трансивер), бір немесе бірнеше антенна және микрофонмен жабдықталады. Трансивер көлік құралына орнату үшін арнайы жасалуы мүмкін. Ол, тұрақты станцияға арналған трансиверлерге қарағанда әлдеқайда кішідірек болуы мүмкін, орындықтың астына немесе багажникомге орнатуды жеңілдету үшін, сондай-ақ радионың қалған бөлігінен бөлек орналастырылатын ажыратылатын басқару пультіне ие болуы мүмкін. Жылжымалы станцияларға арналған антенналар көлік құралының және оның қозғалыс жолақтарының ерекше физикалық шектеулерін ескеруі керек, көпірлер мен эстакадалардың астынан өтуге және жанындағы жолақтағы көліктердің қауіпсіз өтуін қамтамасыз етуі тиіс. Жылжымалы станцияларда қолданылатын көптеген антенналар толық бағытты (омнидирекционалды). Аз ғана жылжымалы станциялар Морзе кодымен немесе цифрлық режимдерде байланыс орнатуға жабдықталған. Көптеген жылжымалы станциялар көлік жүргізушісі жүргізу кезінде пайдалануға арналған. Көлік құралына орнатылған көптеген трансиверлер 12-16 В тұрақты токпен (VDC) жұмыс істеуге арналған және көбінесе көліктің аккумуляторымен қуаттанады. Көлік аккумуляторына қойылатын қуат талаптарын ескере отырып, көптеген жылжымалы станциялар сыртқы күшейткіштерді қамтымайды немесе тұрақты станциялардағыдай үлкен қуатты күшейткіштерді қамтымайды. Солтүстік Америкадағы ВЧ (VHF) әуесқойлық радио байқауында бәсекелесу үшін қолданылатын жылжымалы станцияның арнайы түрі – роверлік станция. Роверлік станция көбінесе жүргізуші емес, көліктегі жолаушымен жұмыс істеуге арналған және бірнеше трансиверлер, транвертерлер, бағытталған антенналар және жасалған байланыстарды тіркеуге арналған ноутбук компьютерінен тұруы мүмкін. Бұл міндетті талап болмаса да, көптеген жылжымалы станциялар өздерін басқа станцияларға жылжымалы станция ретінде тану үшін қоңырау шақыру белгісінің соңына "/M" (телефон арқылы "slash mobile" деп айтылады) қосымшасын жасайды. ВЧ байқауында жұмыс істейтін роверлік станция өз қоңырау шақыру белгісінің соңына "/R" (телефон арқылы "slash rover" деп айтылады) қосымшасын жасайды. Теңіздік жылжымалы станциялар – су кемесіне, әдетте мұхитқа шығатын кемеге орнатылған жылжымалы станциялар. Халықаралық суларда осы станциялар кеме тіркелген елдің туының реттеуші органының бақылауында жұмыс істейді. Әуесқойлық радионың реттеу талаптарынан басқа, теңіздік жылжымалы станцияларды пайдалану үшін кеме капитанының рұқсаты қажет. Теңіздік жылжымалы станциялар өздерінің қоңырау шақыру белгісінің соңына "/MM" (телефон арқылы "slash maritime mobile" деп айтылады) қосымшасын жасайды. Ұшақта орнатылған жылжымалы станциялар авиациялық жылжымалы станциялар деп аталады. Әуесқойлық радионың реттеу талаптарынан басқа, авиациялық жылжымалы станцияларды пайдалану үшін ұшақ пилотының рұқсаты қажет. Авиациялық жылжымалы станциялар өздерінің қоңырау шақыру белгісінің соңына "/AM" (телефон арқылы "slash aeronautical mobile" деп айтылады) қосымшасын жасайды.

Көлiктi станциялар

Уақытша орналастырылған әуесқойлық радиостанция портативті станция деп аталады. Портативті станция апат аймағында төтенше жағдайларда байланыс қамтамасыз ету, қайырымдылық велосипед шарасы сияқты ірі ұйымдастырылған іс-шараларда қоғамдық қызметтер үшін байланыс орнату, экспедиция кезінде немесе жай ғана табиғатта жұмыс істеуден ләззат алу мақсатында құрылуы мүмкін. Портативті станциялар тұрақты және жылжымалы станциялардағыдай негізгі жабдықтармен жабдылған, бірақ радио қабылдағыш, антенналар, қуат көздері немесе аккумуляторлар мен қажетті аксессуарларды тасымалдау нақты жабдықты таңдауға әсер етеді. Салмағы жеңіл немесе жүкке немесе багажға салынып тасымалдауға ыңғайлы жабдықтар, әсіресе DX экспедицияларына қатысатын әуесқой радио операторлары үшін бағалы. Көбінесе портативті станциялар генератор немесе аккумулятормен жұмыс істейді. Энергия көзінің шектеулі болу мүмкіндігіне байланысты, портативті станциялар энергияны үнемдеу үшін көбінесе төмен қуатпен жұмыс істейді. Кейбір портативті станциялар өздерінің портативті екенін көрсету үшін шақыру таңбаларының соңына "/P" (ағылш. "slash portable" деп айтылады) қосымшасын жазады. Кейбір елдерде мұндай талап заңмен бекітілген, ал басқаларында оператор өз қалауынша қолданады.

Ғарыш станциялары

Жер серігінде, ғарыш кемесінде немесе Халықаралық ғарыш станциясында орналасқан әуесқой радиостанциясы ғарыш станциясы деп аталады. Кейбір елдер, АҚШ сияқты, ғарыш станцияларының жұмысына қатысты басқа әуесқой радиостанцияларына қарағанда қосымша немесе ерекше ережелерге ие. Көптеген ғарыш станциялары Жер төңірегінде айналатын жерсеріктерде орналасқан. Бұл станциялар көбінесе автоматты түрде жұмыс істейтін транспондерлер немесе ретрансляторлар болып табылады және оларды жер станциялары (ғарыш станциясы емес кез келген станция) басқа жер станцияларына сигналды жіберу үшін пайдалана алады.

Қолмен ұсталатын станциялар

Қол радиолары басқа станциямен радиобайланыс жасау үшін қажетті барлық жабдықты қамтиды. Әдетте, қолмен ұсталатын станция ретінде қолданылатын радио, антенна мен батареяны бір қолға сыятын құрылысқа біріктірілген қабылдағыш-таратушыдан тұрады. Әуесқой радиода қолданылатын көптеген қол радиолары VHF немесе UHF әуесқой радио жиіліктерінде жұмыс істеуге арналған және көбінесе тек FM дауыстық хабарларын таратуға қабілетті. Батарея қуатын сақтау үшін, олардың тарату қуаты көбінесе 1 Вт-тан төмен болады, бұл әдетте бірнеше километрлік немесе мильдік жергілікті қашықтықты қамтиды.

Қайталау станциялары

Дилетанттық радио қайталауыш – басқа станциялар үшін байланыс ауқымын ұзартатын арнайы дилетанттық радиостанция. Қайталауыш бір радиожиілікке түйінделген қабылдағыш және басқа радиожиілікке түйінделген таратушыны пайдаланады. Қайталауыш станциясын пайдаланатын басқа станциялар бір жиілікте сигнал жібереді, бірақ екінші жиіліктегі сигналдарды тыңдайды. Егер қайталауыш станциясы тиімді жерде орналасса, мысалы, биік мұнарада, биік ғимараттың шатырында немесе тау басында, әйтпесе бір-бірімен байланыса алмайтын станциялар қайталауышты пайдаланып, екі жақты байланыс орната алады. Қайталауыш станциялары көбінесе автоматты басқарумен жұмыс істейді. Басқару жабдығы ретранслятор станциясының шақыру таңбасын белгілі бір интервалмен беруге жауапты. Бұл идентификация көбінесе Морзе коды арқылы жүзеге асырылады. Кейбір АҚШ ретранслятор станциялары өздерінің шақыру таңбаларының соңына /R қосады немесе қоспайды (80-ші және 90-шы жылдардың басында талап етілген, бірақ қазіргі уақытта талап етілмейді). Кейбіреулерде әлі де "WR#xxx" қайталау лицензиясы болуы мүмкін, онда #=0-ден 9-ға дейін, ал xxx – кез келген үш әріптік комбинация, бірақ мұндай шақыру таңбалары жаңартылмайды және олардың ағымдағы лицензиясының мерзімі біткен кезде өзгертілуге тиіс.

Компьютерлік басқару бағдарламалық жасақтамасы

Кейбір заманауи әуесқойлық трансиверлерде трансивердің функциялары мен мүмкіндіктерін қамтамасыз ету үшін орындалатын, ішкі компьютерлер мен микробағдарламалық жасақтама бар. Бұл бағдарламалық қамтамасыз етуді жабдықтың бастапқы өндірушісі ұсынуы керек. Бағдарламалық жасақтаманың тағы бір түрі – алдыңғы панелі жоқ қабылдағышты (немесе трансиверді) басқаруға қажетті бағдарламалық жасақтама. Мысалы, Kenwood TS B2000 және Ten Tec Pegasus; екі трансивер де операция үшін адам-машина интерфейсін қамтамасыз ету үшін компьютерлік бағдарламалық жасақтамамен бірге сатылады. Алдыңғы басқару панелі бар көптеген трансиверлерде (және қысқа толқынды тыңдаушылар арасында танымал көптеген қабылдағыштарда) сериялық порт, USB немесе Ethernet порты сияқты компьютерлік интерфейс бар. Бұл порттар спутниктік іздеу жиілігін басқару (Допплер түзетуі), станция тіркеуін жүргізу, цифрлық режимде жұмыс істеу, интернетке қосылу және ерекше қажеттіліктері бар адамдарға қолжетімділік үшін пайдалы. Көп жағдайда бағдарламалық жасақтама бастапқы дизайнда қарастырылғаннан асып түсетін немесе қосымша функциялар мен мүмкіндіктерді қосады. Осы себепті кейбір операторлар радиода алдыңғы басқару панелі болса да, компьютерлік басқарусыз жұмыс істеу үшін радио басқару бағдарламалық жасақтамасын сатып алады.

Станцияның идентификациясы

Хабар тарату кезінде, әуесқой радиостанциясы өзі орналасқан елдің уәкілетті реттеуші органы берген шақыру таңбасымен таныстырылуы керек. Әлемдегі көптеген реттеуші мекемелер әуесқой радиостанция шақыру таңбаларын оператордың жеке лицензиясына емес, радиостанцияға береді: нәтижесінде, лицензиясы бар оператор басқаратын кез келген радио тарату құрылғысы, сол әуесқойдың лицензиясы бойынша радиостанция болып есептеледі. Әуесқой радиостанциясы станция иесінің шақыру таңбасымен (егер ол басқару пультіне жақын болса) немесе станцияны қонақ ретінде басқаратын адамның шақыру таңбасымен жұмыс істей алады. Кейбір елдерде клубтар үшін арнайы шақыру таңбалары қарастырылған, және олар клуб мүшелерінің пайдалануы үшін құрылған клуб станцияларында жиі қолданылады. Клуб станцияларына ұқсас басқа арнайы шақыру таңбалары кейде "шара станциялары" үшін уақытша беріледі, мысалы, қоғамдық шаралар немесе радио әуесқойларының алыс жерлерге (DX экспедициялары) хабар тарату экспедициялары үшін. Клуб станциясындай, шараға қатысқан барлық операторлар өздерінің емес, шараның шақыру таңбасын пайдаланады.