Кіріспе
Лиследегі ботаникалық бақ, Иллинойс, АҚШ
Мортон Арборетумы, Иллинойс штатының Лисле қаласында орналасқан, кітапханасы, гербариумы және ағаштарды зерттеу орталығы бар, сондай-ақ ағаштар ғылымы орталығымен бірге ашық ауадағы қоғамдық бақ және мұражай. Оның 1700 акр (6,9 шаршы километр) аумағында ағаштар мен басқа да тірі өсімдіктердің тізімделген коллекциялары, бақтар және қайта қалпына келтірілген аймақтар бар, олардың ішінде қайта қалпына келтірілген биік шөп даласы да бар. Тірі коллекцияларға 4100-ден астам түрлі өсімдік түрі кіреді. 200 000-нан астам өсімдік тізімделген. Арборетумда жаяу серуендеу жолдары, көлік және велосипедпен жүруге арналған жолдар, балаларға арналған интерактивті бақша және лабиринт бар. Арборетумдағы Шуленберг даласы 1962 жылы басталған Орта Батыс аймағындағы алғашқы далаларды қалпына келтіру жобаларының бірі болды. Бұл Чикаго маңындағы ең ірі қалпына келтірілген далалардың бірі. Линкольн паркі зообағында өскен ескі шөптің үш ондаған бұтақтары Арборетумдағы тамыр сабақтарына жағыстырылады. Арборетум балаларға, отбасыларға, мектеп топтарына, скауттарға және ересектерге, соның ішінде ағаш және қалпына келтіру мамандарына арналған табиғатқа бағытталған кең ауқымды білім беру бағдарламасын ұсынады. Табиғи аумақтарды сақтау оқыту бағдарламасы (N ACT) экологиялық қалпына келтіру техникалары бойынша сыныптық және онлайн курстар ұсынады. Арборетум Чикаго аймағының қауымдасқан колледждері арқылы да кредиттік курстарды ұсынады, бұл аймақтық консорциум.
Миссия
Мортон Ароборетумының миссиясы – бүкіл әлемнен ағаштар, бұталар және басқа да өсімдіктерді жинап, зерттеу, оларды табиғи сұлулыққа толы ландшафттарда көрсету арқылы адамдарға зерттеу және тамашалау мүмкіндігін ұсыну, сондай-ақ оларды қоршаған ортаны жақсартатын тәсілдермен өсіруді үйрену. Оның мақсаты – ағаштар мен басқа да өсімдіктерді отырғызу мен сақтауға ынталандыру, осылайша жасыл, салауатты және әдемі әлем құру. Халықаралық табиғатты қорғау одағы (IUCN) Мортон Ароборетумын «Түрлерді сақтау орталығы: Ағаштар» деп таныды, оның міндеті – жаһандық ағаш экожүйелерін сақтау және қалпына келтіруді, сондай-ақ түрлерді сақтау стратегияларын зерттеу және ілгерілету.
Тарих
Арборетум 1922 жылғы 14 желтоқсанда Мортон тұз компаниясының негізін қалаушы Джой Мортон тарапынан құрылды. Мортонның әкесі, Джулиус Стерлинг Мортон, Арбор күніне негіз салған. Мортонның қызы, Жан Кудэй (Мортон), 1934 жылы қайтыс болғаннан кейін әкесінің қамқоршылар кеңесіндегі орнын иеленді. Арборетумның алғашқы директоры 1921 жылы Мичиган университетінен ландшафт дизайны бойынша магистр дәрежесін алған Кларенс Э. Годшалк болды. 1910 жылы құрылған Джой Мортонның Торнхилл иелігі Арборетумның бастапқы аумағының ядросын құрады. 1940 жылы миссис Кудэй Мэй Тейлгар Уоттсты жаңа білім беру бағдарламасына мұғалім ретінде тартты. 1962 жыл Шуленберг даласын қалпына келтіру жобасының басталуын белгіледі. Кларенс Годшалк Арборетумның батыс шекарасында қорғау аймағы құру жоспарларын жасады. Ол оны «жергілікті өсімдіктер егімі» деп атады және оны 1950 жылдардың соңында Арборетум сатып алған шаруашылық жерлерінде орналастыруды жоспарлады. Ол бұрынғы шаруашылық жерлерін жақын жердегі далалардан жиналған тұқымдармен қайта далаға айналдыруды қалады. Ол Рей Шуленбергтен осы жұмысты жүктеуін сұрады. Шуленберг қалпына келтіру мақсаттарын әзірледі және жергілікті далалардағы өсімдіктердің құрамын, құрылымын және жергілікті гендік қорын қайта жасай бастады. Ол осының бәрін сол кездегі Арборетумның таксономы Флойд Свинкпен, биолог Роберт Бетцпен және ландшафт архитектор Дэвид Кроппен бірге зерттеді.
Қамқоршылар кеңесі
Мортон Арборетумының қамқоршылар кеңесінің бірінші төрағасы Джой Мортон болды. 1934 жылы қайтыс болғаннан кейін оның қызы Жан М. Кудахи (Мортон) басқарма төрағасы болды. Жан 1953 жылы қайтыс болды, ал оның ағасы Стерлинг басқарма төрағасы болды. Стерлинг 1961 жылы қайтыс болғанда, оның қызы Сюзет Мортон Дэвидсон басқарма төрағасы болды. 1977 жылы Сюзет Мортон зейнеткерлікке шығып, оның орнына Мортон отбасынан тыс бірінші адам, Чарльз С. Хафнер III, басқарма төрағасы болды. 2000 жылы У. Роберт Реум басқарма төрағасы болды. 2014 жылдан бастап Даррел Б. Джексон қамқоршылар кеңесінің төрағасы болып табылады. Кітапхана 1963 жылы салынды және негізін қалаушы Джой Мортонның ұлы Стерлинг Мортонның есімімен аталады. Онда 30 000-нан астам кітап және журнал, сондай-ақ кітап емес 30 000-нан астам заттар бар, оның ішінде гравюралар, түпнұсқа суреттер, хаттар, фотосуреттер, ландшафт жоспарлары мен суреттері кіреді. Жинақтар өсімдіктер ғылымына, әсіресе ағаштар мен бұталарға; бау-бақша және ландшафт дизайнына; экологияға, соның ішінде Орта Батыс даласы, саванна, орман және батпақ экожүйелеріне ерекше қызығушылықпен; табиғи тарихқа және ботаникалық өнерге бағытталған. Оның каталогы онлайн режимінде қолжетімді. Кітапхананың Сюзет Мортон Дэвидсон арнайы жинақтарына кітаптар, суреттер, тарихи балабақша каталогтары, ландшафт суреттері, фотосуреттер, хаттар, карталар және мекемелік құжаттар кіреді. Сондай-ақ, Мэй Тейлгард Уоттс, Дженс Дженсен, Маршалл Джонсон, О. С. Симондс және Дональд Калрос Питидің құжаттары да бар. Стерлинг Мортон кітапханасы Ботаникалық және бау-бақша кітапханалары кеңесінің мүшесі.
Келушілер орталығы
Келушілер орталығы 2004 жылы салынды және оны Дэвид Вудхаус архитекторлары жобалаған. Ғимаратта Арборетумның коллекцияларын көрсететін ағаш элементтері бар, сондай-ақ тұрақты ерекшеліктер де қарастырылған: тұрақ алаңдарындағы су өткізгіш төсемдер және бұрынғы ғимараттан қалған жергілікті тастар.
Жарықтандыру
Арборетумда қараша айының соңынан қаңтар айының басына дейін жыл сайын ағаш шамдарының мерекелік жарықтандырылуы өтеді. Келушілер жарық шоуын, музыканы және сусындарды тамашалай алады. Бұл жарықтандыру 2013 жылы құрылды. Оның авторы – Ұлыбританиядан келген жарық дизайнері Джон Федерстоун. Ол мансабын көптеген концерттер мен қойылымдарды жарықтандырудан бастады. Кейін музей ашқаннан кейін Мортон арборетумында жұмыс істей бастады.