Кіріспе
Associated Universities, Inc. (AUI) – ғылыми зерттеулер үшін жабдықтар құрып, басқаратын зерттеуді басқару корпорациясы. Бұл коммерциялық емес, 501(c)(3) статусына ие корпорация, бас кеңсесі Вашингтон қаласында, АҚШ-та орналасқан. Қазіргі президенті – Адам Коэн. Корпорацияның негізгі операциялық бөлімі – Ұлттық радиоастрономия обсерваториясы, ол Ұлттық ғылым қорымен жасалған ынтымақтастық келісімі бойынша қызмет етеді. Корпорацияның мүше мекемелері: Колумбия, Корнелл, Гарвард, Джонс Хопкинс, Массачусетс технология институты, Пенсильвания, Принстон, Рочестер және Йель университеттері.
Associated Universities, Inc. (AUI) is a research management corporation that builds and operates facilities for the research community. It is a not for profit 501(c)(3) corporation headquartered in Washington, D. C., United States. The current president is Adam Cohen. The corporation's major current operating unit is the National Radio Astronomy Observatory, which it operates under a Cooperative Agreement with the National Science Foundation. The member institutions of the corporation are Columbia, Cornell, Harvard, Johns Hopkins, Massachusetts Institute of Technology, UPennsylvania, Princeton, URochester, and Yale.
Тарих
AUI 1946 жылы физикалық, биологиялық және инженерлік ғылымдар саласындағы зерттеулер, даму және білім беруге бағытталған білім беру мекемесі ретінде құрылды. 1946 жылы AUI-ге демеушілік еткен тоғыз солтүстік-шығыс университеті қосылды: Колумбия университеті, Корнелл университеті, Гарвард университеті, Джонс Хопкинс университеті, Массачусетс технология институты, Пенсильвания университеті, Принстон университеті, Рочестер университеті және Йель университеті. AUI-ге Нью-Йорк штатының Білім беру департаментінің регенттер кеңесі абсолюттік жарғы берді, онда AUI-ге «университеттердің, басқа да зерттеу ұйымдарының және Федералдық үкіметтің ресурстарын біріктіретін оқу орындары мен басқа да нысандарды сатып алуға, жоспарлауға, салуға және пайдалануға» шақырылды. AUI бір университеттің күшіне жетпейтіндей үлкен, күрделі және қымбат ғимараттар мен зертханалар құруы күтілді. Бұл мүмкіндіктер барлық білікті ғалымдарға, сондай-ақ резиденттік ғылыми қызметкерлерге, олардың кез келген ұйымға қатысы болмасын, бәсекелестік негізде ұсынылуы тиіс еді. Жылдар өте келе, AUI елдің әртүрлі университеттері мен басқа да мекемелерінен құрылған сенімділер кеңесімен кең ауқымды ұлттық сипатқа ие болды. Тоғыз негіздеуші университеттер әлі де өкілдік етеді, бірақ олардың әкімшіліктерімен байланыстары ресми сипатта емес. 1947 жылдан 1998 жылға дейін AUI Энергетика департаментінің Брукхейвен ұлттық зертханасын (BNL) салуға және басқаруға жауапты болды. Бұл Нью-Йорктің Лонг-Айленд аймағында орналасқан көп салалы ғылыми-зерттеу орталығы. Осы кезеңде AUI/BNL көптеген ірі нысандарды жобалауға, дамытуға, салуға және пайдалануға жауапты болды, соңғылары – Ұлттық синхротрон жарық көзі және Релятивистік ауыр иондардың коллайдері. Брукхейвендегі AUI басқару кезінде БНЛ-де толық немесе ішінара жүргізілген зерттеулер үшін алты Нобель сыйлығы табысталды. Олардың төртеуі 1957, 1976, 1980 және 1988 жылдары зертхана ғалымдарына берілді. AUI 1998 жылы BNL-ді басқару келісімшартын жоғалтты, себебі 1994 жылы нысанның жоғары сәулелік ағыны бар реакторындағы өрт бірнеше жұмысшыны радиацияға ұшыратты, ал 1997 жылы Лонг-Айленд орталық қызыл қырларының жер асты суларына тритийдің ағып кетуі туралы хабарлар пайда болды, сол жерде нысан орналасқан. 1955 жылы AUI ұлттық радио обсерваториясын құруды ұсынды және 1956 жылы құрылғаннан бері NSF үшін Ұлттық радио астрономия обсерваториясын (NRAO) басқарып келеді. 2002 жылы AUI NSF халықаралық Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA) үшін Солтүстік Американың атқарушы директоры болып тағайындалды. 2008 жылы AUI, Астрономиядағы зерттеулер университеттерінің қауымдастығымен (AURA) бірлесіп, NSF және NASA үшін Виртуалды астрономиялық обсерваторияны басқару үшін Виртуалды астрономиялық обсерватория LLC құрды. 2015 жылы AUI, Ұлттық ғылым қоры (NSF) Associated Universities, Inc. (AUI) компаниясын Ұлттық радио астрономия обсерваториясын (NRAO) басқаруға таңдады. Жаңа келісімге 2016 жылғы 1 қазаннан бастап Карл Г. Янскидің өте үлкен массивін (VLA), халықаралық Атакаманың үлкен миллиметрлік/субмиллиметрлік массивінің (ALMA) Солтүстік Америка үлесін және NRAO-ның даму зертханалары мен әкімшілік және басқару функцияларын іске қосу кірді. Бірнеше жыл бұрын сатуға ұсынылған Green Bank телескопы (GBT) және өте ұзақ базалық массиві (VLBA) NRAO-дан шығып, Карен О'Нилл директоры ретінде Green Bank Observatory (GBO) және Уолтер Брискен директоры ретінде Long Baseline Observatory (LBO) ретінде дербес нысандарға айналады. Қосымша қаржыландыру туралы өтінішті қарау және бекітуді күтіп, AUI алдағы екі жыл бойы әрқайсысын жеке ынтымақтастық туралы келісім бойынша басқарады, ал NSF бұл нысандардың болашағын шешеді.
Ұлттық радиоастрономиялық обсерватория (NRAO)
Ұлттық радиоастрономия обсерваториясы (NRAO) – штаб-пәтері Вирджиния штатының Шарлотсвилл қаласында орналасқан, Федералдық қаржыландырылатын ғылыми-зерттеу және даму орталығы (FFRDC), оны Associated Universities, Inc. компаниясы АҚШ Ұлттық ғылым қорымен ынтымақтастық келісімі бойынша басқарады. NRAO әлемнің түкпір-түкпіріндегі ғалымдардың пайдалануына жоғары сезімталдықты радиотелескоптарды жобалайды, құрылысын салады және оларды пайдалануға береді. NRAO телескоптары мекемелік немесе ұлттық жақындыққа қарамастан, барлық астрономдарға ашық. NRAO телескоптарында бақылау уақыты білікті ғалымдарға ғылыми еңбектерінің сапасы, аспаптардың жұмысты атқару мүмкіндігі және телескоптың сұралған уақытта қолжетімділігі негізінде зерттеу ұсыныстарын бағалаудан кейін, бәсекелестік негізде ұсынылады. NRAO сондай-ақ мұғалімдер, студенттер, жалпы халық және бұқаралық ақпарат құралдары үшін білім беру және қоғамдық тарату саласындағы ресми және бейресми бағдарламаларды ұсынады. NRAO-ның құралдары төменде талқыланады.
Атакаманың ірі миллиметрлік/субмиллиметрлік массиві (ALMA)
Әлемдегі ең озық миллиметрлік/субмиллиметрлік обсерватория – Атакаманың ірі миллиметрлік/субмиллиметрлік массиві (ALMA) Сан-Педро-де-Атакаманың жанындағы Чили Анд тауларының Чажнатор платосында, теңіз деңгейінен 5000 метр биіктікте орналасқан. ALMA Солтүстік Америка, Еуропа және Шығыс Азия елдерінің халықаралық серіктестігімен, Чили Республикасымен бірлесіп салынды. AUI – ALMA-ның Солтүстік Америкадағы атқарушы органы. ALMA – бұл халықаралық астрономиялық құрылғы, 66 жоғары дәлдікті антеннадан тұратын біртұтас зерттеу аспабы, ол суық Ғайынаттың физикасын зерттеуде революциялық өзгерістер жасауға мүмкіндік береді. Оптикалық түрде көрінбейтін, бірақ миллиметрлік толқындарда жарқырап тұратын аймақтарды зерттейтін ALMA астрономдарға аспан денелерінің пайда болуына жаңа терезе ашады, алғашқы жұлдыздар мен галактикаларды зерттейді және планеталардың қалыптасуын тікелей бейнелейді. ALMA-ны Шығыс Азияда Жапонияның Табиғи ғылымдар институты (NINS), Тайваньдағы Academia Sinica (AS) бірлесіп, Еуропада Оңтүстік жарты шардағы астрономиялық зерттеулер жөніндегі Еуропалық ұйым (ESO), ал Солтүстік Америкада АҚШ Ұлттық ғылым қоры (NSF), Канаданың Ұлттық зерттеу кеңесі (NRC) және Тайваньның Ұлттық ғылым кеңесі (NSC) бірлесіп қаржыландырады. ALMA құрылысын және жұмысын Шығыс Азия үшін Жапонияның Ұлттық астрономиялық обсерваториясы (NAOJ), Еуропа үшін ESO және Солтүстік Америка үшін Ұлттық радиоастрономиялық обсерватория (NRAO) басқарады, оны Associated Universities, Inc. (AUI) басқарады.
Өте үлкен массив (VLA) / кеңейтілген өте үлкен массив
Өте үлкен антенналар массиві (VLA) – 27 25 метрлік антенналардан тұратын массив, Нью-Мексико штатының Сокорро қаласынан батысқа қарай шамамен 80 шақырым жерде, Сан-Агустин жазығында орналасқан. 1980 жылы пайдалануға берілген бұл өте қуатты ғылыми құрал астрономияның көптеген салаларын өзгертіп, әлемдегі басқа радиотелескоптарға қарағанда көптеген астрономдармен қолданылды және көбірек ғылыми еңбектер жарияланды. Екі ширек ғасырдан астам уақыт өткеніне қарамастан, VLA сезімталдық, икемділік, жылдамдық және бейнелеу сапасы тұрғысынан басқа радиоастрономиялық құрылғылардан басым түседі. Қазіргі уақытта VLA жаңа обсерватория ретінде қайта жаңартылуда, ол Expanded Very Large Array (EVLA) деп аталады. EVLA қазіргі Very Large Array-ді жаңғырту және кеңейту арқылы бұрын-соңды болмаған сезімталдық, ажыратымдылық және бейнелеу мүмкіндіктерін ұсынатын радиотелескопты қамтамасыз етеді. Аяқталғаннан кейін EVLA сезімталдықты бір реттен кем емес арттырады, жиілігі 1.0 және 50 ГГц аралығында, әр поляризация үшін 8 ГГц дейін жолақты кеңдігімен жұмыс істейді. Модификациялардың 50%-дан астамы аяқталды және 2010 жылы VLA-мен алғашқы ғылыми зерттеулер күтілуде.
Орталық даму зертханасы (CDL)
Штаб-пәтері Вирджиния штатының Шарлотсвилл қаласында орналасқан CDL-дың миссиясы – NRAO-ның қолданыстағы құрылыстарын дамытуға қолдау көрсету және радиоастрономиялық құралдардың келесі буынын салуға қажетті технология мен біліктілікті қамтамасыз ету. Бұл, құралдарды дамыту арқылы іске асырылады: төмен шулы күшейткіштер, миллиметрлік және миллиметрден кішкентай детекторлар, оптикалық және электромагниттік компоненттер, оның ішінде антенналар мен фазалық тізімдер, цифрлық сигналды өңдеу және жаңа қабылдағыш архитектуралары. CDL қызметкерлері осы маңызды компоненттер мен жүйелерді NRAO телескоптары үшін ғана емес, сонымен қатар жердегі және ғарыштағы құралдар үшін бүкіл әлемдік астрономиялық қауымдастық үшін әзірледі және өндірді. CDL-да жасалған немесе жетілдірілген техникалық жаңалықтар байланыс антенналарын, транзисторларды, криогендік салқындатқыштарды, медициналық және ғылыми бейнелеуді, уақыт және жиілік стандарттарын, атомдық сағаттарды, GPS навигациясын, 911 жедел қоңырау орнын анықтауды және ғарыш кемелерінің жоғары дәлдікті навигациясын жақсартуға үлкен үлес қосты. NRAO технологиясы ғаламшар туралы білімімізді кеңейтіп, Американың бәсекеге қабілеттілігін арттырады.
Солтүстік Америкадағы ALMA ғылыми орталығы
Солтүстік Америкадағы ALMA ғылыми орталығы Вирджиния штатының Шарлотсвилл қаласында орналасқан және Солтүстік Америка үшін ALMA штаб-пәтері болып табылады. NAASC Чилидегі ALMA ғылыми операцияларын қолдайды және Солтүстік Америка қауымдастығының қолданушыларына қолдау көрсетеді, оның ішінде қолданушыларға арналған веб-сайт, ұсыныс бойынша нұсқаулықтар, ұсыныс дайындауға көмек, бақылаудан кейінгі қолдау, деректерді өңдеу нұсқаулықтары және ALMA жиналыстары мен семинарларын ұйымдастыру.
Грин Банк обсерваториясы (GBO)
Роберт Си. Берд Грин Бэнк телескопы – әлемдегі толыққанды басқарылатын ең үлкен радиотелескоп. 100 метрлік Грин Бэнк телескопы (GBT) Батыс Вирджиния штатындағы Грин Бэнк обсерваториясында орналасқан, ол Ұлттық радио тыныш аймақтың (NRQZ) ішінде жатыр.
Ұзақ бастапқы бақылау орбитациясы (LBO)
Өте ұзақ базалық массив (VLBA) – бүгінде жұмыс істейтін кез келген астрономиялық құралдың ең жоғары ажыратымдылығын ұсынатын континенттік радиотелескоп жүйесі. Бұл – АҚШ-тың Виргин аралдарындағы Сент-Круадан бастап, құрлықтағы Америка Құрама Штаттары арқылы, Гавайидегі Мауна-Кеаға дейін таралып, бір құрал ретінде жұмыс істейтін он бірдей 25 метрлік радиотелескоп антенналарының жүйесі.
CCAT
AUI Чилидің солтүстігіндегі Атакама шөлінде, теңіз деңгейінен 5600 метр биіктікте, ALMA-ға жақын орналасқан, өте қолайлы жерде 6 метрлік, өте кең көрініс өрісі бар субмиллиметрлік телескопты құрастырып жатқан университет командасына көмектесуде. AUI қазіргі уақытта CCAT Prime (CCAT p) деп аталатын осы телескоптың ғылыми әлеуетін нығайлы қолдайды. AUI осы жерге жер учаскесіне концессия алды, жолдың бастапқы жобасын жасауға көмектесті және университет тобына Чилиде заңды түрде тіркелуіне көмектесуде. Мақсат – жоғары сезімталдыққа, кең көрініс өрісіне және кең толқын ұзындығы диапазонына ие келесі буын субмиллиметрлік телескобын құру, осы арқылы терең, кең аумақты, көп түсті субмиллиметрлік зерттеулер үшін беспрецеденттік мүмкіндіктер жасау.