Кіріспе

Шатырдың су ағызу жүйесінің басшылары немесе тоқтатағыштары әртүрлі атаулармен белгілі, бірақ олардың мағынасы бір. Бұл көбінесе арыққа, ал одан су түтікшесіне қосылатын, қондырша тәрізді элементтер. Су түтікшелері шатырдан жиналған суды жерге немесе ылғалды басқару жүйесіне жеткізеді.

Мақсаты

Басшы бастың мақсаты – шатырдан артық суды төмен құбырға (суару құбырына) бағыттап, шұңқырлардың толып кетуіне және судың қабырғаларға шашырауына жол бермеу, мұндай жағдайлар көбінесе қатты жаңбыр жиі жауатын аймақтарда кездеседі. Басшы бастарды қолдану дренаж жүйесіне қосымша пайдалар да әкеледі. Құбырдың жоғарғы жағы ашық болғандықтан, жүйеге үнемі ауа кіріп, су төмен құбырлар арқылы жылдам ағып тұрады. Сонымен қатар, кейбір басшы бастар бірнеше төмен құбырды қабылдауға немесе кейбір жағдайларда бір басшы басқа бірнеше шұңқыр жиналады. Тарихи тұрғыдан басшы бастар өз дизайнында сәндік элементтерді қосуға мүмкіндік берген. Бұл элементтер, сондай-ақ шатыр дренаж жүйесінің басқа да бөліктері – шұңқырлар, су өткізгіштер немесе төмен құбырлар, жауын-шашын мөлшеріне сәйкес тиімді жұмыс істеуі үшін дұрыс өлшемде болуы керек. Басшы бастар, әсіресе жалпақ шатырларда қолданылатын су өткізгіштерден де су қабылдай алады. Мұндай жағдайларда басшы бас су өткізгіштен төмен құбырға өтуге көмектеседі. Басшы бастарды жаңбыр суын жинау жүйесіне де қосуға болады, олар суды жинау резервуарларына бағыттап, жиналған жаңбыр суын қажеттіліктерге сәйкес қайта пайдалануға мүмкіндік береді. Басшы бас тікелей жинақтау резервуарына орналасса, немесе алдымен төмен құбырға қосылса да, резервуарларға жапырақтар, ағаш бұтақтары, құстар мен басқа да жануарлардың қалдықтары сияқты ластаушы заттар мен қоқыстардың енуіне жол бермеу керек. Осы мақсатта жапырақтан қорғайтын немесе жапырақ бұратын қоршаулар өте пайдалы, себебі олар жапырақтар мен қоқыстарды бұрып, судың өтуіне мүмкіндік беретін қарапайым бұрышты экрандар болып табылады. Австралияда басшы басқа "жаңбыр бас" деп атайды. Бұл, мәні жағынан дәл сол нәрсе, бірақ басқа терминологиямен аталады.

Тарих

Лидерлік бас Роман және Готика стиліндегі ғимараттардың гаргульдерінен шыққан және содан бері қолданылып келеді. Принципі әрқашан бірдей болды, және уақыт өте келе стильдік сәулеттік тенденцияларға сәйкес қайта жобаланғанмен, олардың функциясы өзгеріссіз қалды. Бүгінде лидерлік бас мыс, болат, алюминий, мырыш немесе латунь сияқты әртүрлі жалпақ металлдардан, сондай-ақ алюминий сияқты құйма материалдардан жасалады; тарихи тұрғыдан олар қорғасын, мыс немесе шойыннан жасалған. Лидерлік бас әртүрлі өлшемдерде және пішіндерде, мысалы, шаршы, дөңгелек, алтыбұрышты және т.б. болып жасалады.