Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Біздің заманымыздан бұрынғы III ғасырдағы классикалық геодезиялық құрал – геодезиялық құрал.
Classical surveying instrument from the 3rd century BCE
a surveying instrument
Диоптра (кейде диоптр немесе диоптр деп те аталады, διόπτρα) – біздің заманымыздан бұрынғы III ғасырдағы классикалық астрономиялық және геодезиялық құрал. Диоптра – екі басында нысанасы бар түтік немесе тіреуге бекітілген таяқша. Бұрыштарды өлшеу үшін, егер ол градуировкаланған шкаламен жабдықталса, қолданылуы мүмкін.
A dioptra (sometimes also named dioptre or diopter, from διόπτρα) is a classical astronomical and surveying instrument, dating from the 3rd century BC. The dioptra was a sighting tube or, alternatively, a rod with a sight at both ends, attached to a stand. If fitted with protractors, it could be used to measure angles.
Қолдану
Грек астрономдары диоптраны жұлдыздардың орнын өлшеу үшін қолданған; Евклид пен Гемин екеуі де астрономиялық еңбектерінде диоптраға сілтеме жасайды. Ол тиімді зерттеу құралы ретінде қолданыла берді. Жер өлшеуге бейімделген диоптра, 16 ғасырда пайда болған теодолитке немесе жерөлшегіш құралға ұқсас. Ол громаның дәлірек түрі болып табылады. Кейбір болжамдар бойынша, ол Эупалин суарнасын салу үшін қолданылған болуы мүмкін. "Ежелгі заманның ең ұлы инженерлік жетістіктерінің бірі" деп аталатын бұл суарна, б.з.б. 6 ғасырында, Поликрат билігінде Грек аралы Самос тауының ішінде 1036 метр (4000 фут) қазылған туннель. Алайда, ғалымдар диоптраның сол кезде қолданыста болған-жоқ деген мәселеде келіспеушіліктер бар. Александриялық Геронға (сонымен қатар Герон деп те белгілі; кітаптың қысқаша сипаттамасы онлайн режимінде қолжетімді; төмендегі Лахананың сілтемесін қараңыз) диоптраның құрылысы мен жер өлшеудегі қолданысы туралы толық кітап жазылған деп есептеледі. Герон – "тарихтағы ең тапқыр инженерлер мен қолданбалы математиктердің бірі" болды. Диоптра суарна құрылысы жобаларында кеңінен қолданылды. Құралдың әртүрлі бөліктеріндегі бұрауыштар, өте дәл өлшемдер үшін калибрлеуді жеңілдетті.
Greek astronomers used the dioptra to measure the positions of stars; both Euclid and Geminus refer to the dioptra in their astronomical works. It continued in use as an effective surveying tool. Adapted to surveying, the dioptra is similar to the theodolite, or surveyor's transit, which dates to the sixteenth century. It is a more accurate version of the groma. There is some speculation that it may have been used to build the Eupalinian aqueduct. Called "one of the greatest engineering achievements of ancient times," it is a tunnel 1,036 meters (4,000 ft) long, "excavated through Mount Kastro on the Greek island of Samos, in the 6th century BCE" during the reign of Polycrates. Scholars disagree, however, whether the dioptra was available that early. An entire book about the construction and surveying usage of the dioptra is credited to Hero of Alexandria (also known as Heron; a brief description of the book is available online; see Lahanas link, below). Hero was "one of history’s most ingenious engineers and applied mathematicians." The dioptra was used extensively on aqueduct building projects. Screw turns on several different parts of the instrument made it easy to calibrate for very precise measurements
Диоптра геодезиялық құрал ретінде теодолитпен алмастырылды.
The dioptra was replaced as a surveying instrument by the theodolite.