Екінші дүниежүзілік соғыс криптографиясы

Екінші дүниежүзілік соғыста неміс теңіз күштерінің радио тыңшылық қызметі

Германияның теңіз барлау қызметі (B Dienst) 2-дүниежүзілік соғыста британдық радиохабарларды ұстап, түсіріп, талдаумен айналысты. Криптографиядағы жетістіктері Норвегия мен Франция шайқастарында маңызды рөл атқарды.

22 мин оқу

100%

Дереккөз: B-Dienst — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Неміс әскери-теңіз барлау қызметінің бөлімі

B Dienst (Beobachtungsdienst, бақылау қызметі), сондай-ақ xB Dienst, X B Dienst және χB Dienst деп те аталады, OKM-нің Неміс әскери-теңіз барлау қызметінің (Marinenachrichtendienst, MND III) бөлімі болды, ол жаудың, әсіресе Ұлыбританияның радиобайланыстарын тыңдау, жазу, кодтау және талдаумен айналысты, бұл жұмыс Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін және оның кезінде жүргізілді. B Dienst жау және бейтарап мемлекеттердің хабарлама трафигін шифрлауды және дешифроватьлеуді (дешифроватьлеу), сондай-ақ Kriegsmarine-нің маңызды процестері мен машиналарын қауіпсіздігін бақылауды жүзеге асырды. "Барлық бағалаудың басты мақсаты – қарсыластың мақсатын деректерді белсенді түрде анықтау арқылы анықтау болды". B Dienst 1940 жылғы көктемде Норвегия және Франция шайқастарында Вермахттың операцияларын қалыптастыруда маңызды рөл атқарды, бұл британдық әскери-теңіз шифрларына қарсы криптоанализде жетістіктерге қол жеткізудің арқасында мүмкін болды. B Dienst 1941 жылдың қазанында британдық әскери-теңіз күштерінің біріктірілген шифрын №3 бұзды, ол Солтүстік Атлантикадағы одақтас конвойлар арасындағы барлық байланысты шифрлау үшін қолданылды. Бұл B Dienst-ке Атлантика шайқасында неміс теңіз флотына құнды сигналды барлау ақпаратын ұсынуға мүмкіндік берді. Ақпарат ағыны Әскери-теңіз шифры №5 енгізілген кезде, 1943 жылдың 10 маусымында тоқтады. Жаңа шифр 1944 жылдың қаңтарында Stencil Subtractor жүйесі енгізілген кезде, оны қайта шифрлау үшін пайдаланылды, соның арқасында қауіпсіздігі қамтамасыз етілді.

Өмірбаян

B Dienst бөлімшесі 1918 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңында неміс радио тыңдау қызметі немесе білім беру және жаңалықтарды талдау қызметі (Funkhorchdienst / Horchdienst) ретінде, неміс империясының теңіз күштерінің құрамында құрылды. Британдық тараптағы B қызметіне тең келгені – Y қызметі немесе Y Service. Y атауы, сымсыз байланыс сөзінің бас әрпіне орай, ономатопоэялық сипатта болды, бұл неміс қызметінің B әрпіне ұқсас. B Dienst бөлімінің ішкі ұйымы мен жұмыс істеуі туралы сырттан көп мәлім болған жоқ. Италияның соғыстан шығуынан (Кассибильдегі келісім) кейін, итальяндық теңіз байланыс барлау қызметінің (SIM) офицерлері одақтастармен әңгімелескенде, олар B Dienst-пен тығыз қарым-қатынаста болғанына қарамастан, оның жұмыс істеуін немесе ішкі құрылымын толық түсінбегендерін айтты, осылайша ұйымның құпиялылығы мен қауіпсіздігін растады. 1944 жылдың соңына қарай B Dienst құрамында 5000-ға жуық адам болды. B Dienst бастапқыда OKM-нің 3-ші теңіз операциялық бөлімінің (Seekriegsleitung) (3/SKL) 3-ші бөлімі ретінде құрылып, 2/SKL құрамына кірді, дивизия деңгейіне көтерілгенде 2/SKL-де қалды және іс жүзінде 4/SKL болып өзгерді. Техникалық тұрғыдан алғанда, ол Теңіз байланыс қызметі бөлімінің радио барлау тармағы еді. 1938 жылы, соғыс басталғанға дейін, B Dienst күрделі шифрларды зерттеу үшін жеткілікті кадрлық резервке ие болмағандықтан, Корольдік теңіз күштерінің әкімшілік кодын, яғни 5 таңбалы кодты, азайту кестесі арқылы шифрлеуге назар аударды. 1939 жылдың қазанында B Dienst-тің Naval Cypher бөлімінде шамамен 40 адам жұмыс істеді, олардың қызығушылығын тудырған Солтүстік теңіз және Атлант мұхиты сияқты аймақтарға ерекше назар берді. Норвегияға британдық экспедициялық корпусы келген кезде (Норвегиялық науқан) персонал саны шамамен екі есеге артты. 1940 жылдың соңына қарай олардың саны тағы да 150-ге жетті. Қызметкерлер қарулы күштердің барлық түрлерінен таңдалды, әсіресе шетел тілдерін білетіндерге алты апталық оқу курсынан өту ұсынылды. 1942 жылдың желтоқсанына қарай ағылшын бөлімінде 275 адам жұмыс істеді, ал 1943 жылдың көктеміне қарай шамамен 300-360 криптоаналитик болды, бұл ең жоғары көрсеткіш еді. Қызметкерлер мен бағалаушыларды есепке алғанда, олардың саны 1100-ге жуық болды. 1942 жылдан бастап, маймылға деген қажеттіліктің артуына байланысты, B Dienst әйел криптографтарды жұмысқа алуға мәжбүр болды. Соғыс аяқталған кезде жұмыс орындығы 50% әйелдерге және 50% ерлерге бөлінді. 1943 жылы Берлинге жасалған бомбалау шабуылы B Dienst құжаттарының көп бөлігін жойды, осылайша олардың операциялық тиімділігін күрт төмендетіп, Берлиннің солтүстік-шығысындағы 50 шақырым қашықтықта орналасқан Эберсвальде маңындағы Сенгварден қаласына көшуге мәжбүр етті. 1945 жылдың көктемінде, орыс әскерлерінің шабуылына байланысты, олар алдымен Төменгі Саксониядағы Аурих қаласына, содан кейін Ноймюнстердегі тұтқындау станциясына және, ақырында, Фленсбургтегі Сигнал мектебіне көшірілді. TICOM оларды 1945 жылдың 17 мамырында тапты.

The B Dienst unit began as the German Radio Monitoring Service, or educational and news analysis service ( Funkhorchdienst / Horchdienst) by the end of World War I, in 1918, as part of the navy of the German Empire. A counterpart to the B service on the British side was the Y service or Y Service. The Y was onomatopoeic for the initial syllable of the word wireless, similar to the B initial for the German service. Little was known outside about the internal organization and workings of the B Dienst section. After the armistice of Italy (Armistice of Cassibile), officers of the Italian naval communications intelligence (SIM, ) in conversation with the allies, informed them that even though they had worked in close collaboration with B Dienst, they had little understanding of the workings or internal structure of B Dienst, thereby affirming the secretive nature of the organization and its effective security. B Dienst personnel numbered around 5000 people by the end of 1944. B Dienst originally started as the 3rd section of the 3 Naval Operations (Seekriegsleitung) (3/SKL) of the OKM, became part of the 2/SKL, stayed with 2/SKL when it rose to a division, and became in effect 4/SKL. Technically it was the Radio Reconnaissance Branch of the Naval Communications Services Division. In 1938 before the start of the war, B Dienst had insufficient personnel to work on the more complex ciphers, so instead concentrated on the Royal Navy Administrative Code, which was a 5 figure code reciphered on a subtractor table. By October 1939, B Dienst had around 40 men working at the English desk on Naval Cypher, specifically in those areas that interested them, i. e. North Sea and the Atlantic. By the time of the British expeditionary force to Norway (Norwegian Campaign), personnel had almost doubled. By the end of 1940, numbers increased again to 150. Service personnel were recruited from all areas of the armed forces, specifically those who had foreign language skills and were given a short six week training course. By December 1942, the English desk had 275 personnel employed, and around 300–360 cryptanalysts by spring 1943, which was the peak. Including clerks and evaluators, the number was around 1100. From 1942 onwards, due to the high demand for men at the front, B Dienst was forced to employ women cryptographers. By the end of the war, employment was split at 50% women and 50% men. The bombing of Berlin in 1943 destroyed large parts of B Dienst records, markedly reducing their operational efficiency and forcing them to move to the town of Sengwarden near Eberswalde, located about 50 km northeast of Berlin. Forced again to move in the spring of 1945, due to the Russian advance, they first moved to Aurich, a town in Lower Saxony, then to the Intercept Station at Neumünster and finally moved to the Signals School at Flensburg. TICOM located them on 17 May 1945.

Курт Фрике

Адмирал Курт Фрике (8 қараша 1889 – 2 мамыр 1945) – Әскери-теңіз соғыс басқармасының операциялар бастығы болған. Курт Фрике «Атлантис» деп белгілі, жауынгерлік рейдтік кемесінің суға батуын зерттеген маңызды тергеуді жүргізді, бұл тергеу Энигма қауіпсіздігімен байланысты болды. Фрике «Нэваль Энигма» қауіпсіздігін де, «Атлантистің» жоғары лауазымды қызметкерлерінің сатқындығын да жоққа шығарды, осы кезде «Нэваль Энигма» Блетчли Парктегі Ұлыбритания Үкіметінің Код және Шифрлау мектебінде жан-жақты криптоанализден өтіп жатқан болатын. Фрике неміс «Тирпиц» линкорының және басқа да бірнеше кемелердің суға батуын да зерттеді. Фрике 1945 жылғы 2 мамырда Берлин шайқасында қаза тапты.

Людвиг Стуммель

Контр-адмирал Людвиг Стуммель (5 тамыз 1898 жылы Кевелерде дүниеге келген – 30 қараша 1983 жылы Кронберг-им-Таунуста қайтыс болған) 1940 жылдың 1 қаңтарынан 1941 жылдың 15 маусымына дейін Теодор Арпстың орнын басып, Теңіз соғысы бөлімінің Коммуникация тобының директоры (4/SKL) болды. Людвиг Стуммель Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Теңіз күштеріне қосылған, кәсіби байланыс офицері болған. Соғысқа дейін ынталы нацист және католик болған ол, режимнің шектен тыс әрекеттері дініне қайшы келгендіктен, үкіметке көзқарасы өзгере бастады. B Dienst шифрлау бюросын басқарумен қатар, топ басшыларының міндеттерінің бірі – Теңіз Enigma және кілттеу процедураларының құпиялылығы бұзылуы мүмкін жағдайларды анықтау және тиісті шаралар қабылдау болды. 1941 жылдың 16 маусымы мен 1943 жылдың мамыр айы аралығында вице-адмирал Эрхард Маертенс (26 ақпан 1891 жылы Глогауда дүниеге келген – 5 мамыр 1945 жылы Берлинде қайтыс болған) бұл лауазымды өз мойнына алды, Стуммельдің тікелей жоғары лауазымды офицері болды. Людвиг Стуммель, енді контр-адмирал атағын алғаннан кейін, Эрхард Маертенс жұмыстан босатылған соң лауазымды иеленді. Стуммель 1943 жылдың мамыр айынан 1944 жылдың 16 тамызына дейін топ директоры болды, ал 1944 жылдың 16 тамызынан 1945 жылдың 22 шілдесіне дейін контр-адмирал Фриц Краусс жауапты болды.

Хайнц Бонац

Капитан-лейтенант Хайнц Бонац (18 тамыз 1897 жылы Витценхаузенде дүниеге келген – 1981 жылы қайтыс болған) – Германия Әскери-теңіз күштері радио барлауының бастығы, ОКМ-нің 4/SKL (Marinenachrichtendienst, ағылшын тілінде: Marine Communications) құрамындағы III-топтың (радио барлау, сигналдарды ұстау, трафик талдау, криптоанализ) басшысы, жаудың сигналдарын криптоанализден өткізуге жауапты болған. Энергиялы адам болған ол 1934 жылдың ақпанында "B Dienst" қызметіне қосылды.

Вильгельм Транов

B Dienst-тің ең маңызды адамы бұрынғы радио операторы және белсенді криптолог, Oberregierungsrat (Жоғары мемлекеттік қызмет кеңесшісі) капитан Вильгельм Транов, ағылшын тіліндегі криптоанализшілер тобының басшысы болды. Америкалық криптография тарихшысы Дэвид Кан былай деді:

Егер Германияның барлау қызметіндегі бір адам ғана Екінші дүниежүзілік соғыста жеңіске жететін кілтті ұстаған болса, ол Вильгельм Транов еді. Вильгельм Транов OKM 4/SKL III тобының IIIF бөліміне жетекшілік етті, ол ағылшын тілі бөлімі болып табылды және жаудың радиохабарларын ұстап алу, осы жаудың шифрларын бағалау және жаудың шифрларын түсіруге жауапты болды.

Жалпы бөлім 4/SKL I

Орталық кеңсе. Корветтенкапитан з. В. Йенсен басқаратын Орталық басқарма үш бөлімшеден тұрады. Орталық бөлімшелердің негізгі функциясы – әкімшілік жұмыс. Іа бөлімшесі: Бұл бөлімше ұйымға қатысты жалпы сұрақтарға жауап берді, қызметтің офицерлерін даярлау және пайдалануды басқарды, құжаттарды тіркеу және жіктеумен айналысты. Іb бөлімшесі: Бұл бөлімше желілік телеграф бөлімшесінің қызметкерлерін қоспағанда, қызметтегі кіші офицерлерді, ерлер мен әйелдерден құралған қосымша құрамды даярлау және пайдаланумен айналысты. Сонымен қатар, ол Теңіз әскери радиосының (Marinewehrfunk) қорғалуына жауапты болды. Іс бөлімшесі: Іа және Іb бөлімшелерінде қамтылмаған 4/SKL-дегі барлық басқа қызметкерлерді даярлау және пайдалану. Желілік телеграф бөлімшелерін құру және ұйымдастыру. Іz бөлімшесі: Бұл бөлімше кеңсе қызметкерлерінің және қызметкерлерінің, сондай-ақ бағынышты станциялардағы радиобарлау қызметінің қызметкерлерінің жеке мәселелеріне жауапты болды.

Жалпы бөлім 4/SKL II

Радио, визуалды сигналдар және тану сигналдары қызметі бөлімі. Капитан z. S. Lucan басқарады.

IIa бөлімі: Оның міндеттерінің бірі – байланыс, атап айтқанда, 1/Skl (Операция) бөлімімен және операциялық, тактикалық немесе жалпы сұрақтарға жауап беру қажет болған басқа да бөлімдермен байланыс орнату еді. 4/SKL және одақтас әскери-теңіз күштері арасындағы ынтымақтастықты басқарды. Қызметтің құпиялылығын сақтауға жауапты. IIb бөлімі: Бұл бөлім радио қызметіне қатысты барлық сұрақтарға жауап берді. Теңіз соғысында радиобайланыс технологияларын қолдануға жауапты болды, бұл маскировка, алдау және радиокедергі жасауды қамтыды. Сондай-ақ радиотелепринтер қызметін жүзеге асыруды басқарды. IIba бөлімшесі: Оның міндеттеріне соғыс күнделіктерін және басқа да қолға түскен құжаттарды бағалау, сондай-ақ шетелдегі радио қызметтерінің операциялық қызметін жүргізу кірді. IIbb бөлімшесі: Бұл бөлімше нақты радио операциялары үшін жиіліктерді бөлуге жауапты болды. IIc бөлімі: Оның негізгі бағыттары шифрлау материалдарын, шифрлау жүйелерін, шифрлау кілттерін және барлық қажетті операциялық құралдарды әзірлеу, өндіру және тарату болды. IIca бөлімшесі: Шифрлау жүйелері және криптографиялық жүйелердің қауіпсіздігі саласындағы жұмыстар. IIcb бөлімшесі: Арнайы кілттерді өндіру және тарату. IIcc бөлімшесі: Әскери-теңіз кілттерін және радио шақыру белгілерін өндіру және тарату. IId бөлімі: Жау радиобарлау тұрғысынан неміс криптографиялық материалдарын бақылауға, шифрлаудың жаңа машиналық әдістерін әзірлеуге; криптография саласындағы жаңа өнертабыстарды жасауға жауапты болды. IIe бөлімі: Бұл бөлім оптикалық байланыс қызметін, тану сигналдары жүйесін басқарды, бұл жүйе достас күштердің (U- қайықтар, су бетіндегі кемелер) теңізде бір-бірін тануына кепілдік берді, сондай-ақ Әскери-теңіз күштерінің Сигнал кітабын (Signalbuch) жаңарту және жариялауды басқарды. IIf бөлімі: Бұл бөлім соғыс кезінде неміс сауда флотының байланыс қызметін, B Dienst халықаралық және ашық радио қызметін, сондай-ақ ресми B Dienst радио қызметін жүргізді. Сондай-ақ, ол релелік хабар алмасу қызметін, теңіздік навигациялық байланыс қызметін және теңіздегі апаттар туралы хабарлау қызметін басқарды. IIW бөлімі: Бұл бөлім метеорологиялық қызметтегі (Wetterdienst des Oberkommandos der Kriegsmarine) барлық операциялық аспектілер мен мәселелермен, яғни құралдарды тарату, ауа райы хабарларын таратушыларды дайындау, ауа райы байланыс желілері үшін жиіліктерді бөлу, ауа райы хабарламаларын шифрлауды басқару және ауа райы қызметінің желілік телеграфиясы үшін бөлімшелерді басқарумен айналысты.

Section IIa: Its responsibility was also one of liaison, specifically with 1/Skl (Operation) and with any other departments which needed operational, tactical or general questions answered. It managed the cooperation between 4/SKL and allied navies. Responsible for operation secrecy of the service. Section IIb: This section answered all questions related to the radio service. It was responsible for the application of radio communication technologies for naval warfare, which included camouflage, deception and radio jamming. It also managed the execution of the radio teleprinter service. Subsection IIba: Its responsibilities included the evaluation of war diaries and other captured documents as well as the operational conduct of overseas radio services. Subsection IIbb: This subsection was responsible for allocation of frequencies for particular radio operations. Section IIc: Its areas of concern were development, production and distribution of cipher material, cipher systems, cipher keys and all necessary operational aids. Subsection IIca: Work on cipher systems and security of cryptographic systems. Subsection IIcb: Production and distribution of special keys. Subsection IIcc: Production and distribution of naval keys and radio names. Section IId: It was responsible for monitoring German cryptographic material from the standpoint of enemy radio intelligence, development of new machine methods for encipherment; development of new inventions in the field of cryptography. Section IIe: This section managed the Optical Communications Service, the Recognition Signals system, which was used to ensure that friendly units (U boats, surface ships) could recognize each other at sea, and they managed the update and publishing of the Signal Book (Signalbuch) of the Navy. Section IIf: This section ran the communications service for the German Merchant Marine in wartime; the international and public radio service for B Dienst, and the official B Dienst radio service. It also managed the Relay message service, the Nautical Naval Communications Service and the sea distress reporting service. Section IIW: This section worked on all operational aspects and problems of transmission in the meteorological service (Wetterdienst des Oberkommandos der Kriegsmarine) i. e. the distribution of instruments, preparation of weather transmitters, allocation of frequencies for weather circuits, management of encryption of weather reports and unit management for line telegraphy of the weather service.

Жалпы бөлім 4/SKL III

Байланыс барлау (Funkaufklärung) бөлімі. Капитан з. С. Купфердің басқаруында. IIIa бөлімі: Радиобарлауға қатысты барлық ұйымдастыру және операцияларды басқаратын бөлім, соның ішінде міндеттерді тарату және тағайындау, құрлықта және кемеде жаңа жоспарлау мен ұйымдастыру. Бөлім ішіндегі кезекшілік қызметін де реттеді. IIIb бөлімі: Англияның әскери бағасы. Англия радио жүйелерінде жұмыс. IIIc бөлімі: Жау кемелерінің, әсіресе конвойлердің ізін салу және орналасуын анықтау. IIIh бөлімі: Шифрдан алынған хабарламаларды дереу бағалауға, криптологиялық есептер мен криптологиялық жағдай туралы есептерді (B Meldung und B Lageberichte) дайындалауға жауапты. Бөлім Радиобарлау бөлімінің басылымдарын шығару және басқару, құжат тізіліміндегі хабарламаларды мұрағаттау және бақылау, сондай-ақ курьерлік қызметті жүзеге асырды. Сонымен қатар, бөлім шетелдік әскери кемелердің тактикалық құрамы мен орналасуы туралы есептерді бақылап, жариялады. IIIe бөлімі: АҚШ-тың криптологиялық жүйелерін әскери бағалау және АҚШ радио жүйелерін анықтау. IIIg бөлімі: Ресей, Франция және Швеция жүйелерінің әскери бағасы және осы елдердің радио байланысы бойынша жұмыс. IIIт бөлімі: Радиобарлаудың техникалық мәселелері бойынша жұмыс. 4/SKL III телепринтер желісіне бақылау. IIId бөлімі: B Dienst қызметімен бірге барлық неміс криптологиялық жүйелерін сынақтан өткізіп, өз кілттерінің қауіпсіздігін қамтамасыз етті. IIIF бөлімі: Англияны зерттеу. Об. Редж. Вильгельм Траноудың басқаруында. IIIF1 бөлімшесі: Англияны зерттеу I. IIIFm бөлімшесі: Англияны зерттеу II және Түркия. IIIFn бөлімшесі: Англияны зерттеу III. IIIFo бөлімшесі: Англияны зерттеу IV. IIIFqu бөлімшесі: Англияны зерттеу V. IIIr бөлімі: Ресейді зерттеу. IIIu бөлімі: АҚШ-ты зерттеу. IIIv бөлімі: Франция мен Швецияны зерттеу. Об. Редж. Франке басқаруында. IIIausb бөлімі: Оқу (Ausbildung). IIIk бөлімі: Арнайы тапсырма. IIIp бөлімі: IV Б бөліміндегі офицерлердің, сарбаздардың және әйелдердің көмекші құрамына баға беру; IV Б бөліміндегі оқу мәселелерін шешу; бөлімшелердегі ұйымдық өзгерістерді шешу; дивизияның жауынгерлік күштерінің қажеттілігін бағалау.

Communications Intelligence (Funkaufklärung) Division. Commanded by Kapt. z. S. Kupfer. Section IIIa: A section which managed all organization and operations around radio intelligence, including disposition and assignment of duties, new planning and organization on land and on board ship. It also regulated the watch service within the division. Section IIIb: Military evaluation of England. Work on English Radio Systems. Section IIIc: Tracking and positioning of enemy shipping, especially convoys. Section IIIh: It was responsible for the immediate evaluation of decrypted messages, preparing cryptologic reports and cryptologic location status reports (B Meldung und B Lageberichte). It managed the issue and administration of publications of the Division Radio Intelligence, the archival and supervision of messages in a document registry and ran the courier service. It also tracked and published reports on the tactical organization and station of foreign warships. Section IIIe: Military evaluation of the cryptologic systems of the US and discovery of US radio systems. Section IIIg: Military evaluation of Russia, France and Swedish systems and work on the radio traffic of these countries. Section IIIt: Work on technical problems of radio intelligence. Supervision of the teleprinter network on 4/SKL III. Section IIId: Undertook testing of all German cryptologic systems with B Dienst and ensuring security of own key processes. Section IIIF: Research England. Commanded by Ob. Reg. Rat Wilhelm Tranow. Subsection IIIFl: Research England I.

Subsection IIIFm: Research England II and Turkey. Subsection IIIFn: Research England III. Subsection IIIFo: Research England IV. Subsection IIIFqu: Research England V.

Section IIIr: Research Russia. Section IIIu: Research USA. Section IIIv: Research France and Sweden. Commanded by Ob. Reg. Rat. Franke. Section IIIausb Training (Ausbildung). Section IIIk: Special Duty. Section IIIp: Rating of P. O. s, men and women auxiliaries in Branch IV B; Handing of training matters, in Branch IV B; Handling of organizational changes in out stations; Estimating of war strength needs of the division.

Операциялар

Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде Германияда қалыптасқан теңіз күштері барлау қызметі болды. 1899 жылы құрылған ол ұйым көлемі мен тиімділігі артып, кәсіби деңгейге жетіп, соғыстар аралық кезеңнің (1918–1939 жылдар) соңына қарай британдық шифрларды тұрақты түрде бұзуға қабілетті, өте тиімді сигналдық барлау агенттігіне айналды.

Теңіздегі U- қайықтарда таратылу

Операциялық міндеттерде болған U- қайықтарының кез келген ақпарат туралы хабардар болуын қамтамасыз ету үшін үлкен күш-жігер жұмсалды, бұл олардың міндетін жеңілдететін, яғни одақтас кемелерді батыруға көмектесетін. Одақтас конвойлар мен бейтарап елдердің кемелерінің қозғалысын сипаттайтын жүздеген хабарлама жіберілді. Қорғаныс соғысы үшін қабілеттілікке тек су астына қарсы күрес жүргізетін, жер бетіндегі және әуедегі күштердің саны мен орналасуы ғана емес, сонымен қатар тактика, қару-жарақ және су астына қарсы іздеу құрылғылары (су астына қарсы соғыс) кірді. 1943 жылы U- қайықтарының операциялары Атлантика шайқасының қорғаныс кезеңіне ауысқан кезде, ерекше типтегі хабарламалар алмасу басталды, ол ақырында кең таралды, яғни одақтастармен байланыс және шабуыл туралы есептер. Қорғаныс жағдайлары туралы есептер ұзақтығымен және жаңа редакцияларымен ерекшеленді. Кариб теңізі сияқты алыс аймақтар туралы хабарлар көбейді. 1943-44 жылдардың қысында одақтас конвойларға қарсы шабуыл соғысын қайта бастау (Атлантика соғысының соңғы жылдары) конвой туралы хабарламаларды қайта әкелді. Конвойларды табудың қиындығы және одақтастардың Kriegsmarine жіберген барлық хабарламаларды оқуымен бірге, күнделікті одақтас операцияларымен байланысты, U- қайықтарындағы тыңдау тобынан алынған бағытты табу (радиобағыттап табу) және арнайы есептер сияқты жаңа түрдегі хабарламалар маңыздырақ болды. Одақтастардың іздеу құрылғылары, АҚШ Әскери-теңіз күштерінің эскорттық авиатасымалдаушылар тобының орналасқан жері (U- қайықтарының қауіпсіз түрде су бетіне шығуын қамтамасыз ету мақсатында) ерекше назарда болды. Су асты дыбыстарының жаңа түрлерін, әсіресе ASDIC-ке қатысты ерекшеліктерді, іздеу буяларын және акустикалық торпедаларға қарсы құрылғыларды бағалауға әрекеттер жасалды.

Ұзақ мерзімді персоналға қойылатын талаптар

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде B Dienst қызметкерлерді сақтап қалуға күш салды және шын мәнінде, қызметкерлердің үнемі жетіспеушілігі байқалды. 1941 жылдың сәуір айында 64 адам теңіз шифрына 4 сағаттық кезеңдік тәртіппен тағайындалды. Әрбір кезеңге төрт адамнан қосымша қажеттілік болды. Бір бөлімге 40 адам тағайындалды, ал тағы сегіз адам қажет болды. Екінші бөлімде күніне жеті адам жұмыс істеді, бірақ екі кезеңдік кесте құру үшін тағы алты адам қажет болды. Негізгі британдық жүйелерге жалпы алғанда 165 адам қажет болды. 1945 жылдың наурыз айында шифрлауға қажетті персонал туралы былай делінді: Барлық елдер үшін оқылатын хабарламалар үшін 155 адам, британдық жүйелерді зерттеу үшін 85 адам, яғни барлығы 240 адам қажет. 1944 жылдың қаңтарынан бастап теңіз кодексі бөлімінің штаты 198-ден 94-ке дейін азайды. No 1 теңіз шифры – 1934 жылдан бері теңіз күштері қолданып келе жатқан төрт таңбалы кодтар жинағы. Теңіз шифры әрқашан қайта шифрланған немесе сол кездегі тілінде супершифрланған күйде қолданылды. Қайта шифрлау немесе супершифрлау 5000 сандық топтан тұратын кестелерден кездейсоқ көрінетін сандарды қосудан тұрды, бірақ шифрға байланысты 20000 сандық топқа дейін болуы мүмкін. Сол кездегі теңіз шифры супершифрлау кестелері бес түрлі болды: Бас қолбасшы кестесі, Ту көтерген офицерлер кестесі, эсминецтерден төменгі барлық кемелерде сақталатын жалпы кесте, Кіші кемелер кестесі және Қытай канонерлік кемелер кестесі. Теңіз кодексі (Әкімшілік кодексі) – 1934 жылдан бері сауда кемелеріне, яғни конвойларға байланыс үшін қолданылатын бес таңбалы кодтар жинағы, құпия емес сигналдар үшін қайта жазылған, ал 1938 жылдан бастап құпия сигналдар үшін бірнеше жалпы кестелер сериясын пайдалана отырып қайта жазылған. 1937 жылдың ақпанынан 1939 жылдың сәуіріне дейін арнайы құпия қайта шифрлау кестесімен әкімшілік кодексі қолданылды. Соғыс басталған кезде кодтың қауіпсіздік деңгейі өте төмен болды. 1940 жылдың 20 тамызында теңіз кодексі әкімшілік кодексін алмастырды. No 3 қосалқы код – 1937 жылдың ақпанынан бері қолданылып келе жатқан кіші кемелерде қолдануға арналған төрт таңбалы кодтар жинағы. Ол құпия емес хабарламалар үшін тіркелмеген және құпия хабарламалар үшін көп алфавитті кесте бойынша қайта кодталған. Оның қауіпсіздігі де төмен болды. Теңіз кодексі мен қосалқы кодтың осы екі нұсқасы 1940 жылдың 20 тамызында қолданыстан шығарылды. Вильгельм Траноу 1935 жылдың күзінде Корольдік теңіз флотының ең көп қолданылатын 5 таңбалы кодексін бұзды. Соғыс басталған күні B Dienst Германия жағалауындағы британдық сауда кемелерінің қозғалысын жақсы білді. 1939 жылдың 11 қыркүйегінде олар Бристоль каналының жағалауында конвой жиналып жатқанын хабарлаған хабарламаны оқыды және 1936 жылы құрылған U 31 суасты қайығын жіберді. Ол SS Aviemore кемесін Клер мүйісінен оңтүстік-батысқа қарай 220 миль (354 км) қашықтықта батырды. Осы уақыт ішінде B Dienst-та теңіз шифрымен жұмыс істеу үшін жеткіліксіз персонал болды және тек алдын ала жұмыс жүргізілді. Хабарламалардың көлемі зор өсті. Бұл бөлім материалдың көптігінен және 1939 жылдың 25-26 тамызында соғысқа дейін басталған қиындықтардан уақытша тоқтап қалды. Теңіз шифры бойынша барлық жұмыстар уақытша тоқтатылды, теңіз кодексінің шамамен 35% -і оқылды. Бұл ақпарат болашақта шифрларды оқуға көмектесті. Норвегиялық науқан Траноуға 1940 жылдың тамызына дейін, жаңа қиындықтар пайда болғанға дейін, жетістіктерін тойлауға мүмкіндік берді.

During the whole period of the World War II, B Dienst struggled to retain personnel and indeed had a continual chronic shortage of personnel. In April 1941, a total of 64 personnel were assigned to the Naval Cipher, on a 4 watch basis. Four additional personnel were needed per watch. A total of forty men were assigned to one subdivision of the Naval Code, and eight more were required. The other subdivision had seven men working by day but six more were needed to build up a two watch schedule. The total personnel needed for the main British systems alone was 165 people. In March 1945, personnel requirements for decryption were stated as follows: For all countries, for readable traffic 155 personnel were needed, for research on British Systems, 85 men were needed, thus a total of 240. In the year from January 1944, the staff for the Naval Code subsection dropped from 198 to 94. Naval Cypher No 1 – A four digit code group book, in force since 1934, for use by naval units. Naval Cypher was always used reciphered or in the language of the day super enciphered. Recyphering or superencipherment consisted of adding to the cypher random seeming numbers from tables of 5,000 number groups, but depending on the cypher could be as many as 20,000 number groups

Naval Cypher superencipherment tables at that time were limited to five; Commander in Chiefs Table, Flag Officers Table, General Table held by all ships below destroyers, Small Ships Tables and China Gunboats Tables. Naval Code (Administrative Code) – A five digit code group book, also in force since 1934, for communications to merchant shipping, i. e., convoys, and had been used extensively, unrecoded for non confidential signals, and from 1938 onwards recoded using one general series of tables, for confidential signals. From February 1937 to April 1939, Administrative Code had been used with a special secret recyphering table. At the start of the war the security value of the code was very low. Naval Code replaced Administrative Code on 20 August 1940. Auxiliary Code No 3 – A four digit code group book, in force since February 1937, for use by small vessels. It had been used unrecoded for non confidential traffic and recoded by multiple alphabet table for confidential traffic. Its security was also low. Both these versions of Naval Code and Auxiliary Code were withdrawn from use on 20 August 1940. Wilhelm Tranow broke the Royal Navy's most widely used code, the 5 digit Naval Code, in autumn of 1935. On the day the war started, B Dienst were well aware of British merchant ship movements in the seas off Germany. On 11 September 1939, they read a message that informed them of a convoy assembling off the coast of the Bristol Channel, and dispatched U boat U 31 was launched in 1936. which sank SS Aviemore about 220 mile (354 km) southwest of Cape Clear. During this time, B Dienst had insufficient staff to deal with Naval Cypher, and had only made preliminary entry. The volume of traffic increased enormously. The section was temporarily snowed under, not only by the sheer quantity of material but also because a setback had begun before the war on 25–26 August 1939, All work on Naval Cypher was temporarily ceased, Naval Code was being read about 35% of the time. These were exploited as an aid to reading future ciphers. The Norwegian campaign enabled Tranow to rest on his laurels until August 1940, when new challenges appeared.

1941-1942 жылдар

1940–1941 жылдары Солтүстік Атлантика және Солтүстік теңізде.

B-Dienst табысының соңы

1943 жылдың соңына қарай Б-Дистің табыстары азайып, сиреп кетті. 1943 жылдың соңында «Браун» басылымындағы «Теңіз кодексі» әлі де оқылды, бірақ 1943 жылдың қарашасында Берлинде болған ауыр әуе шабуылы олардың көптеген құжаттарын жойып, операциялық тиімділігін күрт төмендетті. Б-Дист Эберсвальдеге жақын Сенгварденге көшуге мәжбүр болды. Әскери-теңіз министрлігі кілттерді өткен жылғыдай 15 күнде емес, күн сайын ауыстыра бастады, сондай-ақ бір рет қолданылатын шифрлеу кітапшаларын пайдалану арқасында жоғары деңгейдегі шифрларды үнемі бұзу мүмкін болмай қалды. 1944 жылдың 20 сәуірінде канадалық эсминец Бретань жағалауында батып, код кітаптары табылды, бірақ олардың тиімділігі болмады. Кемеден тұтқындалған жетекші телеграфшы «Штампты алу» жүйесінің жаңа екі реттік түрлендіру процедурасын егжей-тегжейлі сипаттады. Б-Дист бұл мәселені жан-жақты зерттеді және процесті бөліп қарастыруға болатын әдістерді әзірлеген сияқты көрінді. Нормандияға шабуылға бір ай қалғанда, Гитлер Б-Дистің қандай ағылшын шифрларын оқып жатқанын сұрады, ол тек екі негізгі жоғары қауіпсіздікті ағылшын шифрларын оқымайтынын – 1943 жылдың маусым айының басынан бері «Теңіз шифрын» және 1944 жылдың қаңтарынан бастап «Теңіз кодексін» оқымайтынын жауап берді. Жеті апта ішінде олар «Теңіз шифрында» 800 кодтық топтың, жалпы сөздіктің 400-інің және 450 кеме атауының мағынасын анықтады. 1940 жылдың қазанынан бастап Ұлыбритания Әскери-теңіз министрлігі оң және сол жақты шифрлеу процедураларын, сондай-ақ екі қосымша шифрлеу кестесін енгізді: біреуі Солтүстік теңіз және Атлант мұхиты үшін, екіншісі – Жерорта теңізі үшін. 1941 жылдың басына қарай бұл тізім 700 кеме және 1200 сөзден тұратын болды. Осы кезде Б-Дист британдық кодтарға неміс қалаларының аттарын лақап есім ретінде тағайындауды бастады. «Теңіз шифры» Кёльн, ал құлдырап жатқан «Теңіз кодексі» Мюнхен деп аталды, оның екі түрі – қоңыр және көк болды.

No 3 біріктірілген теңіз шифры

Әскери-теңіз шифрларын бұзу Б Дистің ең үлкен жетістігі болды. 1941 жылғы 20 қаңтарда енгізілген Бірлескен әскери-теңіз шифры No 3, Атлантика конвойына және одан хабар алмасуды шифрлау үшін американдық және британдық қолдануға арналды. АҚШ-тың соғысқа қатысуы B Дистің өңдейтін хабарламалар санын арттырды, себебі соғыс аяғына қарай нысаналы аймақтардың саны 136-дан 237-ге дейін өсті. 1943 жылдың соңындағы тыңдаулардың саны жылына 3 101 831-ден асып, күніне 8 500-ге жетті, бірақ дубликаттар жиі кездесетін. B Дистің жұмысында «балабақшалар» да пайдаланылды. No 3 әскери-теңіз шифрымен қолданылатын кеміту кестелерінде 1941 жылы 15 000 топ болды. Қозғалыс күшті өскендіктен, кеміту кестелері де артты. 1942 жылдың тамызында «M» жалпы кестесі 218 000 топқа, ал 1942 жылдың қазанында «S» Атлантика кестесі 148 000 топқа дейін өсті, бірақ қараша айында ол қайтадан 220 000 топқа жетті. Код топтары бірнеше рет қайта қолданылды, және осы «тереңдіктер» B Дисті шифрды қайта құруға көмектесті. Британдық адмиралтейство «тереңдікті» шектеу үшін қайта шифрлау кестелерін ай сайын, содан кейін 1942 жылдың қыркүйегінен бастап 15 күнде, ал 1943 жылы 10 күнде ауыстыруға тырысты. 1942 жылдың ақпан айына дейін шифр таңғажайып жылдамдықпен қайта құрылды, мүмкін, 1942 жылдың 1 сәуіріне дейін шифр No 3-тегі барлық хабарламалар тек бір кесте – жалпы «M» кестесі арқылы қайта шифрланғандықтан осыған байланысты болды. 1943 жылдың 10 маусымында Cypher No 3 қолданудан алынып, Cypher No 5 қолданысқа енгізілді.

Компромисске ұмтылудан қорқу

1943 жылдың ақпан айының басында Гренландиялық саңылауда "Нептун", "Риттер" және "Кнаппен" (барлығы 60 U қайығы) тобы орналасты. Дёниц бұл үш қасқыр тобын батыс 30° меридианы бойынша, солтүстік 63° градустан басталып, оңтүстікке қарай 53° градусқа дейін созылған қарауылдық желіге біріктірді. U 604 қайығының гидролокаторы конвойдың винттеріне байланыс орнатты. 17-18 ақпан күндері ON 166 конвойы Адмиралтействодан Naval Cypher No. 3 (S кестесімен қайта шифрланған) арқылы үш рет бағытын өзгертуге тап болды және оңтүстікке қарай жылжуға тырысты. Траннов конвой туралы білгені Адмиралтействода даусыз еді. 18 және 20 ақпан аралығында U қайықтарының орналасуы мен қозғалысы B Dienst конвойдың орналасқан жерін есептеуден гөрі білуі мүмкін екенін көрсетті. Үш бағытты өзгертудің ішінде біріншісі ең күдікті болды, себебі ол конвойды Риттер желісінің орта тұсынан оңтүстікке қарай жіберуі мүмкін еді, ал артта қалғандардың жолы Кнаппен желісінен өтуі мүмкін еді.

Қорқыныштар туралы хабарлау

1943 жылдың 26 ақпанында Адмиралтействоның Атлантика бөлімі COMINCH-ке қатысты, сол кездегі қасқыр топтарының (wolfpacks) ерекше әрекеттері мен U- қайықтарының тактикалық реттілігінің тиімді түрде өзгеруі туралы мәлімет жіберді.

Компромистік келісім қабылданды

1943 жылдың мамыр айында КОМИНЧ Адмиралтействомен келісімге келгені туралы хабарланды, олар маусым айына дейін Шифр No. 5 енгізілгенге дейін шешім ұсынды. Әскери-теңіз шифрының No. 3 қауіпсіздігінің нашарлығына мыналар себеп болды:

Ұзақ мерзім бойы интенсивті пайдалану салдарынан авиациялық базалық кітаптың бөліктерінің құпиясы ашылуы. Үнемі 10 күндік ауыстырылуына қарамастан, "M" және "S" кестелерінің артық жүктелуі. Әскери-теңіз шифры No. 3-тегі ерекше шақыру белгілеріне байланысты хабарламаларды оңай жіктеу мүмкіндігі. Ұсынылған қарсы шара – "M" және "S" қайта шифрлау кестелерінің мерзімін әр 10 күннен әр 5 күнге қысқарту болды. Алайда, құпиясы ашылу туралы мәліметтер уақытша шаралардың толыққанды қабылдануына мүмкіндік бермейтінін көрсетті. Әскери-теңіз шифры No. 5 1943 жылдың 1 маусымында қолданысқа енгізілді.

Қорғау криптологиясы

Қорғаныс мақсатында қолданылатын Kriegsmarine (Көмектік) криптологиялық машинасы, яғни құрлықтағы теңізшілер мен теңіздегі неміс теңіз күштері арасындағы байланысты шифрлау үшін Naval Enigma (Enigma машинасы) пайдаланылды және Kriegsmarine-де Key M деп белгіленді. Блетчли Парк (GC&CS) Naval Enigma-ны бұзу мақсатымен құрылған еді. Осы материал 8-ші бөлімге 1940 жылдың мамыр айында алты күн бойы хабарларды оқуға мүмкіндік берді. Тарихқа қарағанда, материалда алты күнге жететін қосымша схемасы бос қағазда болды ма, әлде алғашқы Бомба қолданылып криптоанализ жүргізілді ме, бұл әлі белгісіз.

Операциялық қауіпсіздік

Энигма әскери-теңіз кемелерінің шабуылының басты құралы болғандықтан, Крайгсмарин машинаның қауіпсіздігін қамтамасыз етуге күш салды. Соғыс аралық жылдары жүргізілген үнемі қауіпсіздік сараптамасы сияқты, бұл процесс соғыс жылдарында да жалғасты. Б Дистің өзінің хабарламаларындағы қателер үнемі тексеріліп отырды. Мысалы, Норвегия операциясы кезінде, Büffel, NS25 қайығы, көмекші күзет кемесі ретінде пайдаланылған қайта жабдықталған кит аулаушы, QOB қысқартуымен ауа райы туралы ақпарат сұрап қателік жасады. Бұл жауап беретін телеграфшы үшін қиын жағдай тудырды, себебі Блетчли Парк криптографтары оралған хабарламаның ауа райы туралы екенін, яғни шешілмеген мәселенің белгісін білетін, сондықтан жауап беру мүмкін болмады. Хабарды жіберген радист Вильгельм Лемке қосымша оқу үшін Ставангерге жіберілді.

U-33 батып кетуі

Егер тергеу алаңдататын нәтижелерге әкелсе, онда сауалдау басталатын еді. Соғыстың басында мұндай тексерулердің көпшілігін Людвиг Штаммель жүргізді, және оқиғалардың жиынтығы теңіздік «Енигманың» қауіпсіздігіне күдік тудырғанда, ол тергеуді бастады. 1940 жылдың ақпан-наурыз айларында 805-ші патрульдік қайық Гелиголанд шығанағында жоғалып кетті, ал 1936 жылы U 33 суасты қайығын батыру операциясы басталды, ол Клайд фиордысында теңіз миналарын орналастырып жатқан еді – бұл өте қауіпті операция болатын, тіпті суасты қайық экипажы Карл Дёництің жеке сүйемелдеуімен және британдық күштердің неміс танкері «Альтмаркқа» шабуылы (Альтмарк оқиғасы) болды. U 33 операциясы «Енигма» қауіпсіздігі үшін үлкен тәуекел құрады, себебі суасты қайық теңіз түбінің тереңдігі жеткілікті болатын аймақта жұмыс істеді, онда су астына түсушілер оңай жете алатын еді. Осылайша, U 33 оқиғасына байланысты, Кригсмарине өз ережелерін сақтамады, бұл «Енигма» инфрақұрылымының қауіпсіздігіне тікелей қауіп төндірді. Штаммель оқиғалардың жиынтығын соғыстың алғашқы тергеуін бастауға жеткілікті деңгейде маңызды деп санады. Ол ақпараттың сыртқа тарағанын анықтамаса да, ауа райы және офицерлік дәреже туралы хабарламалардың индикаторы жалпы дәрежедегі хабарламалардың индикаторына өзгертілді. Тергеу бірнеше аптаға созылды, және мынадай қорытындыларға келді:
Теңіздік «Енигманың» компоненттері кейбір бөліктері жоғалған жағдайда да қауіпсіз болды. Суда еритін сия ең маңызды құжаттарды қорғады. Шешімдерге тек қана бір-біріне қосылу арқылы ғана қол жеткізілуі мүмкін еді. Кригсмарине кілттерді жиі ауыстыру бұған кедергі келтіреді деп дұрыс емес пікірде болды.

8 эсминец пен U-13 субмаринасының батуы

1940 жылғы сәуірде Стаммель тағы бір сынақ жүргізді, сол кезде Норвегия фиордында сегіз эсминец батып, күдіктер қайта оянды. Карл Дёниц өзі бұл іске араласып, Әскери-теңіз байланыс қызметіне (4/SKL III бөлімі) телефон соғып, 1935 жылы құрылған U-13 суасты қайығының қазасына алаңдады. 1940 жылғы мамырда ол, суасты қайығының батуы нысаналанған конвойдың бағытын өзгерткенін растауды сұрады. Әскери-теңіз байланыс қызметінің директоры адмирал Эрхард Мертенс өзінің қарауындағыға көмектесу үшін төрт жағдай орын алуы тиіс екенін, бұл өте қиын екенін мәлімдеді: U қайығының экипажы тұтқындалу немесе жойылмау қаупінен Enigma машиналарын жоймаған немесе конфигурациясын өзгертпеген. Суда еритін сия жұмыс істемейтін. Дұшпан параметрлер мен кілт тізіміндегі айырмашылықты анықтай алмайтын. Ұлыбритания Әскери-теңіз министрлігі B Dienst хабарламаларын шешіп, конвойдың U қайықтарынан қашуына мүмкіндік беретін дұрыс ақпаратты ала алмайтын. Мертенс бұл жағдайлардың жеке-жеке де, бірге де орын алуы мүмкін емес деп сенді. U-13 және оған байланысты барлық Key M инфрақұрылымы жойылғандығын қамтамасыз ету үшін бомбалау шабуылына бұйрық берілді.

Атлантида мен Питонның батуы

1941 жылы 22 қарашада неміс көмекші крейсері «Атлантис» және 1941 жылы 24 қарашада апаттан құтқарылғандарды іздеуге жіберілген «Пайтон» жабдықтау кемесінің суға батуы Дёницке соншалықты маңызды болып саналды, ол Курт Фрикеге тергеу жүргізуді тапсырды. 1941 жылдың 2 желтоқсанында Хайнц Бонац былай деп жазды:

«Бұл үшінші рет жау кездесу орнында жабдықтау кемесін ұстады. Британдық радиохабарламаларынан олардың кездесу орны туралы білген-білмегенін анықтау әлі де мүмкін емес, бірақ үш рет ұсталғандығы өте таңғаларлық жағдай.»

1943 жылғы тексеру

1943 жылы Атлантика шайқасында Кригсмарин мен U- қайықтарына қарсы жағдайдың өзгеруі ай сайынғы статистикалық есептерде көрініп, 1943 жылдың бірінші жартысында жалғасқан қауіпсіздік тергеулерінің бірнешесін тудырды, олардың әрқайсысы Naval Enigma-ны растады. Дешифрленген хабарлар төрт суасты кеме тобын – "Ягуар", "Дельфин", "Фальке" және "Хабихт" – қадағалап отырғанын көрсетті. Есепте әр топтың орналасу тәртібі TRITON Enigma кілтімен жүзеге асырылғаны, ал Адмиралтействоның ұсталған сигналдары офицерлердің ғана шифрын қолданғаны айтылды. Есепте Адмиралтейство U- қайықтарының топтарын табу үшін Enigma-ны қолданбағаны көрсетілген. Кригсмарин өздерінің суасты кемелері топтарының орналасқан жерін анықтаудағы қателіктерін мойындады, нақты орналасудың орнына бағалауларды кінәлады. Теңізшілер тобының қорытындысы бойынша, мұндай дәлдік Адмиралтействоның Б қызметінен алынған, әлсіз болуы мүмкін нақты хабарламаларды оқымағанын көрсетті. Адмиралтейство Enigma-ны бұзған жоқ.