Ганс Краус: Аустриялық дәрігер және АҚШ-тағы физикалық дамуды жақтаушы.

Кіріспе

Австриялық дәрігер Ханс Краус (28 қараша 1905, Австрия-Мажарстан – 6 наурыз 1996, Нью-Йорк қаласы) – дәрігер, физиотерапевт, таушы және альпинист.

Мансап

Австро-Венгрия империясында дүниеге келген Краус 1920 жылдары әкесінің қарсылығына қарамастан Венада медициналық мектепке түсіп, ортопед-хирург болды. Оның кейінгі тәжірибесінде ол сол кездегі дәстүрлі медицинаға қарама-қарсы келетін емдеу философиясын қалыптастырды. Бұл әдісті "бірден қозғау" деп атады және оны медициналық практикасының барлық кезеңінде жетілдіріп келді. Нью-Йоркте медициналық емтиханды сәтті тапсырғаннан кейін, Краус жарақаттарды емдеудің жаңа әдістерін әзірлеуді жалғастырды және оларды барлық деңгейдегі спортшыларға қолданды. Ол әсіресе шаңғы спортында кең танылды. Краус американдықтарды балалардың жеткілікті физикалық жаттығулар жасамай, көп теледидар көретіні туралы ескертті. Бонни Прудденмен бірге ол балалар үшін физикалық жаттығу бағдарламаларын жақсартуға белсенді түрде атсалысты және жаттығулар, спорт медицинасы және физиотерапия тақырыбында бірнеше кітап жазды. Эйзенхауэр Краустың американдықтарды жаттығуға тарту кампаниясын қолдады. Алайда, 1957 жылға қарай Краустың күш-жігері нәтежесіз болғаны анық болды. Краустың әдістеріне Американдық медициналық қауымдастығы (AMA) және дене шынықтыру мұғалімдері (Краус олардың басшылығын сыйламады деп есептегендіктен) және көптеген американдықтар қарсы болды. Sports Illustrated журналы 1957 жылы балаларға міндетті жаттығу бағдарламалары "американдық жастарды Гитлерлендіруге" алып келуі мүмкін деп алаңдады. Сонымен қатар, Краус тағы бір дәрігер, Соня Вебермен бірлесіп, арқадағы ауырсындарды емдеудің ерекше тәсілін әзірлеуді жалғастырды. Олар арқадағы ауырсындардың себептерін анықтады және оны жеңілдету үшін Краус-Вебер тестін (КВ тесті деп те аталады) және жаттығулар жиынтығын құрды. Краус Нью-Йорк штатының мемлекеттік университетінің Медициналық орталығының доценті болды. Оның балаларға қатысты зерттеулері президент Дуайт Д. Эйзенхауэрдің Президенттің дене шынықтыру және спорт жөніндегі кеңесін құруына себеп болды. 1961 жылдың қазан айында Краус президент Кеннедидің Ақ үйдің құпия дәрігеріне айналды. Кеннедидің арқасының тарихы бұрын жарияланбаған, бірақ көптеген болжамдар болды. Бірақ Краус және Кеннедидің тағы екі Ақ үй дәрігері құпиялылық сақтауға ант берді. 2006 жылдың сәуірінде, Краустың қайтыс болғаннан кейін он жылдан астам уақыт өткен соң, Краустың жесірі Кеннедидің Ақ үйден алған медициналық жазбаларын Кеннеди кітапханасына тапсырды. Краустың медициналық жазбаларында Кеннедидің Далласта қайтыс болғанға дейін Краустың терапиясы оны өмір бойы мазалаған арқа ауруынан толыққанды құтқаруға жақын болғаны көрсетілген. Краустың Ақ үйден алған медициналық жазбаларында Кеннеди Гарвард университетінен бері киіп жүрген арқа корсеті туралы бірнеше жазба бар. Краус корсеттің Кеннедидің жазылуына кедергі келтіріп, оны тоқтату қажеттігіне көз жеткізді. 1963 жылдың қазанында Кеннеди Крауске 1964 жылдың қаңтарынан бастап корсетті тоқтатуға ниетті екенін айтты. Бірнеше танымал президенттік тарихшылар, соның ішінде Джеймс Рестон және Роберт Даллек, Кеннеди корсет кимегенде Далласта аман қалуы мүмкін деген болжам жасады.

Born in the Austro Hungarian Empire, Kraus attended medical school in Vienna in the 1920s, against his father's wishes, becoming an orthopedic surgeon. Through his subsequent practice, he developed a philosophy of treatment at odds with traditional medicine of the time. He would evolve this method, called "immediate mobilization," over his entire medical career. Passing his medical exams in New York, Kraus continued developing unique methods of fracture treatment, applying them to all kinds of athletes. He became especially well known in skiing circles. Kraus warned Americans that children were not getting enough exercise and were watching too much television. Along with Bonnie Prudden, he campaigned for better physical exercise programs for children, and authored several books on exercise, sports medicine, and physical therapy. Eisenhower championed Kraus and his campaign to get Americans to exercise. However, by 1957, it was clear that Kraus was unsuccessful. Kraus was broadly opposed by the AMA and gym teachers (who felt Kraus was disparaging to their leadership) and many Americans, as Sports Illustrated reported in 1957, who worried that mandatory exercise programs for children would "Hitlerize American youth." Kraus also continued to develop a unique approach to treating back pain in collaboration with another doctor, Sonja Weber. They developed an understanding of the underlying causes of back pain and devised the Kraus–Weber test (also called K–W test) and exercises to alleviate it. Kraus was an associate professor at the State University of New York Downstate Medical Center College of Medicine. His studies on children led to President Dwight D. Eisenhower establishing the President's Council on Physical Fitness and Sports. In October 1961, Kraus became President Kennedy's secret White House back doctor. The story of Kennedy's back had never prior been reported, although there was much speculation; but Kraus and Kennedy's two other White House doctors had sworn confidentiality. In April 2006, over ten years after Kraus's death, Kraus's widow donated Kraus's White House medical records on Kennedy to the Kennedy Library. Kraus's medical records purported to show that by the time of Kennedy's death in Dallas, Kraus's therapy had nearly cured Kennedy of his lifelong back pain. Kraus's White House medical records also contain several entries about Kennedy's back corset, which he had worn since Harvard. Kraus recorded that he had grown convinced that the corset was impeding Kennedy's recovery and that Kennedy needed to permanently stop wearing it. In October 1963, Kennedy told Kraus that he would stop wearing his corset indefinitely starting in January 1964. Several leading presidential historians, including James Reston and Robert Dallek, theorized that Kennedy might have survived Dallas if he was not wearing the corset.

Үстірту

Оның достары мен альпинизм серіктестерінің арасында Эмилио Комичи мен Джино Солда болды. Кейін ол Доломиттердегі тік беткейлерге көтерілу техникасын АҚШ-қа әкелді.

1940 жылы ол Фриц Висснермен танысты, олар өмір бойына дос болып, альпинизм серіктестеріне айналды. Висснер 1935 жылы Шавангунктарды ашқан еді, ал Краус пен Висснер осы аймақтағы маршруттарды дамытуға барлық бос уақыттарын жұмсады. Висснер өте жақсы еркін альпинизм техникасымен танымал болды, ал Краус көмекпен көтерілуде маман болды. Осылайша, екеуінің альпинизм дағдылары бір-бірін толықтырды. Екеуі де әйелдермен бірге альпинизм жасауды ұнатты (әсіресе, өте талантты альпинист Бони Прудденмен), бірақ олар бірлесіп, көбінесе керемет нәтижелерге қол жеткізе отырып, альпинизмді жалғастырды. Краус пен Висснердің Гункстағы маңызды жетістіктерінің бірі – High Exposure, бұл 150 фут биіктіктегі шығыңқы бұрыштан соқыр секіруді қажет ететін батыл 5.6 маршруты; бұл маршрут әлі де жаңадан бастаған альпинистерді қыңырқалдырады. 1941 жылы қымыз арқан мен үш жұмсақ темір қаңқаны пайдаланып жасалған High Exposure – әлемдік деңгейдегі жетістік болды. Бұл маршрут әлі күнге дейін тау-шағаға шығуды армандағандар үшін міндетті сынақ болып табылады. 1975 жылдың қараша айында Краус өзінің 70 жылдық мерейтойын тойлау үшін сүйікті маршрутына қайта көтерілді. Краустың Гункстағы басқа маңызды алғашқы көтерілулері: Northern Pillar 5.2 (The Trapps-тегі алғашқы техникалық тауға көтерілу); Three Pines 5.3; Horseman 5.5; Madame Grunnebaum's Wulst 5.6; Easy Overhang 5.2; Bitchy Virgin 5.7R (Shawangunks-тегі алғашқы "R" санатындағы маршрут); және Emilio 5.7 (Гункстағы алғашқы көмекпен көтерілу – Краус пен Висснер иық тірегін қолданды). 1940 жылдардың соңына қарай Шавангункста 58 құжатталған альпинизм маршруты болды. Олардың 26-сы Краустың, ал 23-і Висснердің алғашқы көтерілулері еді. 1950 жылдары Краус Аппалачи тау клубының Шавангункста альпинизмді реттеу және альпинизмдегі апаттарды болдырмау үшін қауіпсіздік ережесін енгізуге ұмтылды. Бұл қауіпсіздік ережесі Лестер Гермер және Дик Уильямс басқаратын, кейде жалаңаш көтерілетін The Vulgarians деген тау-шағаға шығуды ұнататын әуесқойлар тобымен қақтығысқа әкелді. Краустың бұл әрекеті кейіннен тоқтатылды. Краустың АҚШ-тағы альпинизм қызметі тек Шығыс жағалаумен шектелмеді. Ол сондай-ақ Wind River Range, Teton Range және Bugaboos тауларындағы жартастарға көтерілді. 1945 жылы Wind River тауларында Краус Mount Helen тауының Tower Ridge жолында жаңа маршрут ашып, Skyline Peak тауына алғаш рет көтерілді және Triple Traverse тауларын батыстан шығысқа қарай алғашқы болып кесіп өтті. Сонымен қатар, ол Mount Gannett тауының шығыс тірегінде, Mount Woodrow Wilson тауының оңтүстік беткейінде және Sphinx тауының оңтүстік қырқасында жаңа маршруттарды аяқтады.

In 1940, he met Fritz Wiessner, who would become a lifelong friend and climbing partner. Wiessner had discovered the Shawangunks in 1935, and together Kraus and Wiessner spent every spare day developing routes in the area. Wiessner was known for his outstanding free climbing technique; Kraus's specialty was aid climbing. Thus, the two men's climbing skills complemented each other. While both men enjoyed climbing with women (notably with Bonnie Prudden, an accomplished climber in her own right), they continued to climb together, with often spectacular results. One of Kraus's and Wiessner's most significant efforts at the Gunks was High Exposure, a bold 5.6 that involves a blind reach around an overhung corner 150 feet up in the air; the route still confounds novice climbers. Done in 1941, with a hemp rope and three soft iron pitons for protection, High Exposure was a world class accomplishment. The route remains a rite of passage for aspiring rock climbers. In November 1975, Kraus reclimbed the route – his favorite – to celebrate his 70th birthday. Other significant Kraus's first ascents in the Gunks included: Northern Pillar 5.2 (The first technical rock climb in The Trapps; Three Pines 5.3; Horseman 5.5; Madame Grunnebaum's Wulst 5.6; Easy Overhang 5.2; Bitchy Virgin 5.7R (the first "R" rated climb in the Shawangunks); and Emilio 5.7 (the first aid climb in the Gunks – Kraus and Wiessner employed a shoulder stand). By the end of the 1940s, the Shawangunks had 58 documented climbing routes. Twenty six of these were first ascents by Kraus; 23 were by Wiessner. In the 1950s, Kraus was behind a push by the Appalachian Mountain Club to regulate climbing in the Shawangunks and to install a safety code to prevent climbing accidents. This safety code led to conflicts with Lester Germer and The Vulgarians, a raucous group of rock climbers led by Dick Williams, who occasionally climbed in the nude. Kraus's effort was later abandoned. Kraus's U. S. climbing was not limited to the East Coast. He also scaled cliffs in the Wind River Range, the Teton Range, and the Bugaboos. In 1945, in the Wind Rivers, Kraus pioneered a new route on Mount Helen's Tower Ridge and lodged the first ascent of Skyline Peak and the first west to east traverse of the Triple Traverse. He also completed new routes on Mount Gannett's East Buttress, Mount Woodrow Wilson's South Face, and the Sphinx's South Ridge.

Жеке өмір

Краус қазіргі Триест қаласында дүниеге келген, ол кезде 1867–1918 жылдардағы Австро-Венгрия империясының құрамында болған. Ол жас кезінде Джеймс Джойстен ағылшын тілін үйренген. 1938 жылы Краус отбасы Еуропадан, Екінші дүниежүзілік соғыс басталуға аздай қалғанда, АҚШ-қа қашып кетті. Олар Нью-Йорк қаласына қоныстанды. Краус Триестте туғандығына және туған кезінде Габсбург империясына қарасты болғандығына байланысты АҚШ армиясына қатысуға рұхсат алмады. Осылайша, ол заңды иммигрант және яһуди болғанына қарамастан, техникалық түрде «жау шетелдігі» саналды. 1945 жылы ол АҚШ азаматы атанды. 1930 жылдардың соңында (нақты күні белгісіз, бірақ 1938 жылға дейін) Краус Сюзанна Саймонға үйленді. Бұл неке бақытты болмады, олар 1944 жылы ажырасып, 1950 жылдары ресми түрде ажырасты. 1959 жылы Краус тағы үйленді, оның әйелі – шаңғы спортының чемпионы және Вашингтон тауындағы Таккерман шатқалының «Лип» бөлігін бірінші болып бағындырған Мэди Спрингер Миллер болды. Олардың Анна мен Мэри есімді екі қызы болды. 1984 жылы, 79 жасқа келгенде, Краус артрит және түрлі жарақаттардың салдарынан альпинизмді толығымен доғарды. Оның соңғы бағындырған тауы – 1941 жылы алғаш рет өтілген Easy Overhang болды. 1995 жылы Крауске простата қатерлі ісігі диагнозы қойылды. Ол 1996 жылдың 6 наурызында, 90 жасында Нью-Йорктегі пәтерінде, қызының қолынан ұстап, бейбіт түрде қайтыс болды. Оның күлін жақын досы жоғарыға алып шығып, High Exposure тірегінің үстінде әуеге шашыратып жіберді.