Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Банбишн – орта парсы тілінде "патшайым" деген мағына беретін лауазым. Сасанид Иранында патшаның қыздары мен қарындастары, сондай-ақ елдің бір бөлігін билеген Сасанид князьдерінің әйелдері осы лауазымды иеленген. Лауазымның толық атауы – bānbishnān bānbishn ("Патшайымдардың патшайымы").
Bānbishn was a Middle Persian title meaning "queen", and was held by royal women in Sasanian Iran who were the king's daughters and sisters, and also by the consorts of the Sasanian princes that ruled parts of the country as governors. The full version of the title was bānbishnān bānbishn ("Queen of Queens").
Этимология
Ескі парсыша баянбишн түрі ешқандай дереккөзде кездеспесе де, ол, ең болжамдысы, авеста тіліндегі дэмноға сәйкес келетін мана пашни деп жазылған болуы мүмкін. paθnī ("ханым"), бұл көне иран тілінен dmāna paθnī шыққан. Кейін бұл сөз армян тіліне сіңіп, бамбишн деп жазылатын болды. Соғд тіліндегі нұсқасы – bāmbusht.
Although the Old Persian form of bānbishn is not found in any source, it was most likely spelled māna pashnī, matching the Avestan dəmąnō. paθnī ("mistress"), which is from Old Iranian dmāna paθnī. The word was later absorbed into the Armenian language, where it was spelled bambishn. The Sogdian version of the word is bāmbusht.
Тарих
Сасанид жазбаларында банбишн – шахтың (патшаның) әйелдік баламасы. Бұл атақ алғаш рет 262/3 жылы Шапур I-нің Кааба-и Зартошттағы жазуында белгілі бір Денекке тиесілі екендігі айтылады. Шапур I-нің қызы Адур Анахид «баббишн банбишн» («Патшайымдар патшайымы») атағын алды, бұл «шаханшах» («Патшалардың патшасы») атағымен сәйкес келді. Банбишнмен байланысты басқа да атақтар: Шахр банбишн («Империяның патшайымы»), Шапур I-нің әйелі Хварранзем; Саган банбишн («Сакалардың патшайымы»), Нарсехтің әйелі Шапурдухтак; және Мешан банбишн («Мешанның патшайымы»), Шапур Мешаншахтың әйелі Денек. II Яздегердтің әйелі Денек, оның ұлдары III Хормизд пен I Пероз арасындағы тақ үшін династиялық күрес кезінде империяның уақытша регенті ретінде астанасы Ктесифоннан билік жүргізді. Бұл патшайымдардың ел басқарудағы саяси лауазымдарды атқаруға қабілетті екенін көрсетеді. Неке тек ирандық әйелдермен ғана шектелмеді – Бахрам V Гор Сапинуд есімді үндістандық ханшайымға үйленді, ал Хосров II ирандық емес екі христиан әйеліне, Ширин мен Марияға үйленді. 628–632 жылдардағы Сасанид азаматтық соғысы кезінде Хосров II-нің екі қызы Боран мен Азәрмидохт империяны қысқа мерзімге биледі. Бұл атақ парфян мәтіндерінде bʾnbyšn түрінде де қолданылған, ол банбишннің манихейлік орта парсыша нұсқасы.
In the Sasanian inscriptions, banbishn is the female equivalent of shah (king). The title is first attested in 262/3 in Shapur I's inscription at the Ka'ba ye Zartosht, being held by a certain Denak. Shapur I's daughter Adur Anahid held the title of bānbishnān bānbishn ("Queen of Queens"), which matched the title of shahanshah ("King of Kings"). Other titles related to banbishn were; shahr banbishn ("Queen of the empire"), held by Shapur I's wife Khwarranzem; sagan banbishn ("Queen of the Sakas") held by Shapurdukhtak, the wife of Narseh; and Meshan banbishn ("Queen of Meshan"), held by another Denak, the wife of Shapur Meshanshah. The wife of Yazdegerd II , Denag, temporarily ruled as regent of the empire from its capital, Ctesiphon during the dynastic struggle for the throne between her sons Hormizd III and Peroz I , which displays that royal women could occupy political offices in the management of the country. Marriage was not restricted to Iranian women only−Bahram V Gor reportedly married an Indian princess named Sapinud, whilst Khosrow II married two Christian women of non Iranian descent, Shirin and Maria. During the Sasanian civil war of 628–632, two Sasanian queens, Boran and Azarmidokht , both daughters of Khosrow II, ruled the empire for a brief period. The title was used also in Parthian texts as bʾnbyšn which is the Manichean Middle Persian form of bānbishn.