Кіріспе

Жюль Верннің 1882 жылғы романы «Жасыл сәуле» – француз жазушысы Жюль Верннің 1882 жылы жарық көрген, сол аттас оптикалық құбылыспен аталған романы. Бұл роман 1986 жылы Эрик Ромердің осы аттас фильмінде еске алынады.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Верннің көптеген басқа туындыларынан өзгеше, бұл роман шымырлық пен саяхат сипаттамасына жақын, тіпті оқиғалы немесе ғылыми фантастика емес. Сэмюэл мен Себастьян Мелвилл аға-інілері немере қызы Хелена Кэмпбеллді қызықсыз ғалым Аристобул Урсиклге үйлендіруді қалайды. Верн ежелгі шотланд аңызын – Жасыл сәулені жасап шығарды, ол күн теңіз көкжиегінен батып бара жатқанда, аспан ашық болғанда көрінетін жасыл жарық шағылысы. Осы сәтке куә болған адам өз жүрегіне үңіліп, басқалардың ниеттерін аңғаруға мүмкіндік алады. Бұл туралы газетте оқыған Хелена осы оптикалық құбылысты көретінше үйленуден бас тартады. Олар қызметшілерімен бірге Шотландияның батыс жағалауына және Гебрид аралдарына сапар шегеді. Онда олар суретші Оливер Синклермен танысады, Хелена оған ғашық болады. Жасыл сәулені көруге көптеген мүмкіндіктер Аристобулдың кедергісінен соңғы сәтте орындалмай қалады. Ақырында, Жасыл сәуле аға-інілер мен қызметшілерге көрінеді. Ал Хелена мен Оливер бір-бірінің көзіне қарағанда осы құбылысты көре алмайды.

Ғылыми негіз

Жасыл жарқыраулар мен жасыл сәулелер – күн батқанға дейін немесе күн шыққаннан кейін, күннің үстінде қысқа ғана уақытқа жасыл дақ көрінетін немесе күн бату нүктесінен жасыл сәуле атып шығатын сирек кездесетін оптикалық құбылыстар. Бұл көбінесе мұхит сияқты көкжиектің кедергісіз көрінісі бар төмен биіктіктен байқалады. Романнан жасыл сәулені қайда және қашан байқауға болатынын болжауға болатындығы туралы идеяның ғылыми негізі жоқ. Ұшақ пилоттары осы сәулелерді жиі көреді, себебі олар ұшу барысында нақты көкжиекті көре алады, әсіресе батысқа ұшқанда, себебі күннің салыстырмалы қозғалысы сәл баяулайды. Эрик Ромердің 1986 жылғы фильмінде айтылған жасыл сәуле фильмнің басты кейіпкері, қиын жағдайға тап болған Дельфинге мағына мен бағыт беру үшін лейтмотив ретінде қолданылады. Верннің кітабы фильмде "ертегідей махаббат оқиғасы" ретінде кеңінен талқыланады, оның басты кейіпкерлері сирек метеорологиялық құбылысты іздеумен айналысады. Оған қарағанда көру қабілеті күшейетініне сенетін кейіпкерлердің бірі: «Жасыл сәулені көргенде, сіз өзіңіздің және басқалардың сезімдерін де оқи аласыз» деп түсіндіреді. Осы ойға ден қойып, Дельфин жақындасудан сескенуін жеңу үшін жасыл сәуле іздеуін пайдаланады.