Кіріспе

"Ақ киімдегі әйелдер" (испан тілінде "Damas de Blanco") – Кубада 2003 жылы түрмеге қамалған диссиденттердің әйелдері мен туыстары, сондай-ақ үкімет тарапынан жоғалып кеткендердің жақындары құрған оппозициялық қозғалыс. Әйелдер әр жексенбі күні ақ көйлек киіп шіркеуге барып, содан кейін ақ киімде көшеде үнсіз жүріп түрмеге қамауға қарсылық білдіреді. Ақ түс бейбітшіліктің символы ретінде таңдалған. 2005 жылы бұл қозғалыс Еуропалық парламенттен Сахаров атындағы ой еркіндігі сыйлығын алды.

Шығу тегі

2003 жылғы «Қара көктем» кезінде Куба үкіметі 75 адам құқығы белсендісін, тәуелсіз журналистерді және тәуелсіз кітапханашыларды АҚШ үкіметінен қаржы алғаны және АҚШ дипломаттарымен ынтымақтастық жасағаны үшін 28 жылға дейін түрмеге жапты, соттады және жазалады. Куба үкіметі өз тарапынан бұл 75 адамды «мемлекеттің тәуелсіздігіне немесе аумақтық тұтастығына қарсы әрекеттер жасады» деп айыптады, оның ішінде «заңсыз ұйымдарға» мүшелік ету, Гаванадағы АҚШ мүдделері бөлімінен ақша алу, «ұшақ қадау», «террористік қызмет», және шетелдік бұқаралық ақпарат құралдарымен ынтымақтастық жасау. Журналистерді қорғау комитетінің пікірінше, «Қара көктем» халықаралық құқықтың ең негізгі нормаларын бұзды, соның ішінде Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық келісімнің 19-бабында белгіленген, әркімнің «кез келген ақпаратты және идеяны іздеу, алу және тарату құқығын», тіл, жазба, баспа, өнер немесе таңдаған басқа да құралдар арқылы, шекарасыз түрде қамтамасыз етуді бұзды. Лаура Поланның жетекшілігімен «Ақ киімдегі әйелдер» тобы тұтқындалғаннан кейін екі аптадан соң құрылды. Тұтқындардың туыстары Гаванадағы Киелі Рита шіркеуінде жексенбі күндері жиналып, туыстары үшін дұға ете бастады. Әрбір қасиетті қызметтен кейін, олар шіркеуден жақын жердегі саябаққа қарай рәсімдік шеруге шықты. Олардың киген ақ киімдері 1970-ші жылдардағы әскери хунтадан жоғалған балалары туралы ақпарат алу үшін ұқсас стратегия қолданған Аргентинаның Майо алаңындағы аналарын еске түсіреді. Әрбір шеруші түрмедегі туысының суреті және оның қанша жылға сотталғаны көрсетілген белгіні тағады. Куба үкіметі «Ақ киімдегі әйелдер» тобын АҚШ қолдауындағы террористердің бүлікшіл ұйымы деп сынады. Алайда, 2010 жылы кардинал Хайме Лукас Ортега и Аламиноның олардың атынан араласуынан кейін, оларға оның шіркеуінен тыс жерде наразылық білдіруге көбінесе рұқсат берілді. Куба үкіметі топ жетекшілеріне Франциядағы Эльзас аймағының Гранд-Эст провинциясында өткен Сахаров сыйлығының табысталу салтанатына қатысуға тыйым салды. Берта Солер 2013 жылы ұйым атынан марапатты алды, ол өміріндегі алғашқы шетел сапары болды. Кубаның саяхат ережелерін жеңілдетуіне байланысты оған шығуға рұқсат берілді.

АҚШ үкіметінің қолдауы

Куба үкіметі "Ақ киімдегі әйелдер" тобының Кубаны тұрақсыздандыру мақсатымен АҚШ үкіметі тарапынан құрылып, қаржыландырылғанын мәлімдейді. Ұйымды құруда АҚШ-тың қандай рөл атқарғаны нақты белгісіз болғанымен, жарияланбаған дипломатиялық хабарламалар АҚШ мүдделері бөлімінің "Ақ киімдегі әйелдер" үшін қаржы сұрағанын және осы топпен жұмыс істеу бөлімнің қызметінде маңызды орын алғанын көрсетеді. Көрермен және бірге наразылық білдірген Изабель Хейди Альварес Москеда олардың қамауға алынуына қарсылық білдіргендіктен, ол да ұсталды. Мальлеза мен Альварес екеуі де Гаванадағы Манто Негро әйелдер түрмесіне ауыстырылды. Amnesty International оларды үш саналы тұтқын деп атап, олардың дереу және еш шарты жоқ босатылуын талап етті. Ирландиядағы Front Line ұйымы 2011 жылдың 15 желтоқсанында олардың босатылуын сұрады. 2012 жылдың 13 қаңтарында АҚШ өкілдері Илеана Рос-Лехтинен, Марио Диас Баларт, Альбио Сирес және Дэвид Ривера екі партиялық мәлімдеме жасап, тұтқындардың босатылуын талап етті және олардың қамауда ұсталуын "қорқынышты және әділетсіз" деп сипаттады. АҚШ сенаторлары Марко Рубио мен Роберт Менендес де олардың босатылуын талап етіп, "Кастро ағайындарының" "аяусыз тираниясын" айыптады. Мальлеза, Мартинес және Альварес 52 күндік қамаудан кейін 20 қаңтарда босатылды; бұл босату Amnesty International оларды "саналы тұтқын" деп жариялағаннан кейін бірнеше сағат өткен соң болды. Ұйымның хабарлауынша, билік өкілдері оларға үкіметке қарсы әрекеттерін жалғастырса, "қатаң жазаға" тартылатынын ескертті. "Ақ киімдегі әйелдер" түрмеде аштық жариялаған диссидент Вильмар Виллар Мендосаның қазасына арналған жоқтау рәсіміне де қатысты. Алайда, Кубаның құпия полициясы оларға енді наразылық білдіруге рұқсат етілмейтінін мәлімдеді. BBC News тілшісі "Ақ киімдегі әйелдер" сияқты наразылық топтарының Папа Бенедикт XVI-ның сапары алдында өздерінің беделін арттыруға тырысып жатқанын, ал Куба үкіметінің адам құқықтары мәселесін талқылауы күтілуде, сондықтан наразылықты басуға тырысып жатқанын хабарлады. Олар 5 сәуірде кепілдікпен босатылды. 9 желтоқсанда Куба полициясы шамамен 80 "Ақ киімдегі әйелді" ұстады, олардың кейбіреулерін ұстау кезінде зорлық қолданған деген күдік бар. Барлығы 100-150 диссидент үй қамауында ұсталды.

2015 жылғы тұтқындалулар

2015 жылдың ақпан айында, Гаванада миссадан кейін өткен шеруге қатысқаннан соң "Ақ киімдегі әйелдер" ұйымының 53 мүшесі қамауға алынды.

2016 жылғы тұтқындалулар

19 наурызда президент Барак Обаманың Кубаға тарихи сапары алдында кубалық билік "Ақ киімдегі әйелдер" қозғалысының 50-ден астам мүшесін апталық шерулері кезінде қамауға алды. Кейбір мүшелер халықаралық журналистер мен шетелдік мемлекет басшысының қатысуына байланысты кубалық билік оларды қамаусыз наразылық білдіруге рұқсат береді деп ойлады. Соллер қамауға алынар алдында былай деді: "Біз үшін президент Обама саяси тұтқындардың бостандығы үшін күресіп жатқан әйелдердің бар екенін білсін деп, мұны істеу өте маңызды. Ол біздің өз пікірімізді білдіру және бейбіт жолмен митингілер өткізу құқығымызды пайдаланғанымыз үшін қудаланғанымызды білуі керек."