Кіріспе

Розендейл – АҚШ-тың Нью-Йорк штатындағы Ольстер окрусының Розендейл қаласында орналасқан шағын ауыл. 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 1285 адамды құрайды. 2010 жылға дейін бұл Rosendale Village деп аталатын халық санағына жататын жер болды, содан кейін АҚШ халық санағы бюросы оны Rosendale Hamlet деп белгіледі. Кейбір карталарда бұл жер Розендейл деп көрсетіле береді. 2020 жылдан бастап CDP атауынан "Hamlet" деген сөз алынып тасталды. Алғашқы қоныс 17 ғасырдың соңында Албаниден келген саудагер Якоб Рутсеннің қоныстануымен байланысты, бірақ 1825 жылы аймақта Розендейл цементінің табылуына дейін маңызды халық орталығы болған жоқ. Цемент өнеркәсібінің дамуы және Делавэр және Гудзон каналының Рондаут өзені мен Мейн-стрит бойында кеңеюі Розендейлде айтарлықтай экономикалық өркендеуге алып келді. Қаланың цементі көптеген ұлттық ескерткіштердің құрылысында қолданылды. 1871 жылы Уолкилл аңғары темір жолы ауылға жетті, ал оның ауылдағы депосы Уолкилл аңғары желісіндегі ең ірі станса болды. Розендейл 1890 жылы ресми түрде ауыл ретінде тіркелді. 1895 жылы болған өрт ауылдың жартысын қиратты, себебі сол кезде өрттен қорғануға ешқандай шара қолданылмаған еді. 20 ғасыр бойы табиғи цемент өнеркәсібінің құлдырауы Розендейлдің экономикалық қиындыққа түсуіне және халық санының азаюына себеп болды. Ауыл бірнеше ауыр су тасқынына ұшырады, сондай-ақ сауда орталығы Бас көшеден 32-ші тас жолға қарай жылдам жылжуын бастан кешірді. 1970 жылдарға қарай ауыл коммуналдық қызметтер мен салық жүйесінде күрделі мәселелерге тап болды және цемент өндірісі тоқтатылды. Осы кезеңде хиппилер қозғалысы ауылға көптеген суретшілерді әкелді, бұл жаңа келгендер мен консервативті, беделді тұрғындар арасында идеологиялық қақтығыстарға әкеп соқты. 1976 жылы ауыл муниципалдық проблемаларын шешу үшін өзін таратуға дауыс берді, ал 1978 жылдың 1 қаңтарында Розендейл өзінен бас тартты. Ауылдың сол кездегі мэрі таратуды тұжырымдамалық өнер туындысы деп қарастырып, осы мәселе бойынша кітап жариялады. Өзінен бас тартудан кейін бұрынғы ауылдың сауда орталығын суретшілер мен кәсіпкерлер қайта жаңғыртты, олар Main Street-тегі құлай бастаған ғимараттарды сатып алып, қалпына келтірді. 1990 жылдан бері Розендейл көптеген көше фестивальдарын өткізіп келеді. Бұрынғы ауылда төрт шіркеуді қоса алғанда, бірнеше маңызды ғимараттар бар. Ауылдағы Рондаут өзенін кесіп өтетін екі маңызды көпір бар: 32-ші тас жолды алып өтетін автомобиль көпірі және жаяу жүргіншілерге арналған жаяу жолы ретінде қайта жаңартылған бұрынғы темір жол көпірі – Розендейл көпірі. Розендейлдің негізін қалаушының құрметіне аталған Джоппенберг тауы ауылмен шектесіп жатыр және көптеген шаңғымен секіру жарыстары мен шахталардың құлау орындары болған.

Ерте тұрақтандыру

Розендейлдегі ең алғашқы адам қонысы – жергілікті американдықтардың ауылы болды, онда қазір жоқ бұлақтың маңында зират та орналасқан. Розендейл аймағын қоныстанған алғашқы еуропалық Албаниден келген саудагер Джейкоб Рутсен (алғашқы аты – Джейкобсен Рутгер ван Шондервердт) болды. Елді мекен 1700 жылдан бері "Розендалл" деп аталады, ал 1685 жылғы 28 мамырдағы құжаттарда "Розандейл" деп те кездеседі. 1730 жылы Рутсен қайтыс болғаннан кейін, ол айналасы кейіннен ауылға айналған жерге жерленді. Оның қабір тасында "Розендейлдің негізін қалаушы" деп жазылған. 1825 жылы Розендейл цементін жасауға қолданылатын материалдар жергілікті жерде табылғаннан кейін, Делавэр және Гудзон каналы осы жерге жеткенше, ауыл сиреп қалды және тек екі үйден тұрды. Алғашқы қоныс аударушылар бұл аймақтан қашық болды, себебі қазіргі Розендейл ауылының орналасқан солтүстік жерлер су тасқынына жиі ұшырасатын аймақ еді, ал өзеннің оңтүстігіндегі жерлер таулы емес және биік жатқан.

Өнеркәсіптік өсім

1825 жылы Доломит кен орны «Америка Құрама Штаттарындағы ең ірі табиғи цемент кен орны» болды, ол Хай Фоллс пен Кингстон арасында орналасқан. Цемент Делавэр және Гудзон каналын салуда қолданылды және тез арада «қаланың өсуі мен өркендеуінің басты себебі» болды. 1835 жылы ауылда гидравликалық цемент зауыты, пошта бөлімі, таверна және бірнеше дүкендер мен үйлер болды. 1844 жылғы 26 сәуірде Хёрли, Нью-Пальц және Марблтаунның бөліктерінен Розендейл қаласы құрылғанда, ауыл қаламен бірдей атаумен аталды. 1847 жылғы 7 желтоқсанда Нью-Йорк штаты өз аумағындағы ауылдарды муниципалитетке қосуға рұқсат беретін заң қабылдады. Уолкилл аңғары темір жолы 1871 жылы Розендейлге ашылды, ал Розендейлдің Рондоут сағасы арқылы өтетін темір жолы келесі жылы аяқталды. Джеймс С. Макенти, бұрынғы Делавэр және Гудзон инженері, каналдың және темір жолдың ашылуын көрген жалғыз адам болды. Розендейл станциясы Уолкилл аңғарының теміржол желісіндегі ең ірі депо болды. Жолдағы басқа станциялардан айырмашылығы, ол тікбұрышты емес, «L» пішініне ие болды, өйткені ғимарат «артындағы тік еңіспен қысылған». 1888 жылы Розендейлде және канал бойындағы көптеген жылқылар қызыл көз ауруынан қырылды. Розендейл туралы 1880 жылдары «Сары Джейн» деп аталатын каналға байланысты халық әнінде айтылған. Ауылдағы цемент кен орындары Д. Тейлордың «D & H каналында көмір тасу» және Дьюит Э. Клинтон мен оның әйелінің «Каналға саяхат» атты өлеңдерінде еске алынған. 1840 жылы Джеймс Смайлидің Розендейлді бейнелейтін суреті каналды бейнелейтін алғашқы суреттердің бірі болды. Ауыл 1890 жылы ресми түрде құрылған. Розендейл цементі Бруклин көпірі, Вашингтон монументі, Гранд-Централ терминалы, Еркіндік мүсіні мен АҚШ Капитолиумының бөліктері сияқты бірнеше ұлттық ескерткіштердің құрылысында қолданылды. Өркендеген кезінде Розендейлде бір көшеде он төрт бар болған. Оттан кейін Розендейлге 10 000-ға жуық адам көмірленген қалдықтарды көру үшін келді, ауылды «ежелгі заманғы ауылдық жәрмеңкеге ұқсайтын» көрініске толтырды. 1900 жылы ауыл 40 000 долларға су тазарту станциясын сатып алуға тырысты. Нью-Йорк және Розендейл цемент компаниясы сатып алу үшін кепілдік беруді болдырмау үшін сотқа жүгінді. Бұл іс Нью-Йорк Жоғарғы Сотының Апелляциялық бөлімінде қаралғанға дейін ауыл сатып алуды тоқтатуға тырысқан жаңа сенімділер кеңесін сайлады. Олар сәтсіз аяқталды және ауыл 1903 жылы сатып алуды аяқтауға мәжбүр болды. 1906 жылы ауылға электр желілері тартылды. 1906 жылғы 12 маусымда Розендейлдің епископ шіркеуінде «жеміс-жидек және балмұздақ фестивалі» өтті. Осы уақытта ауылда жыл сайын өрт сөндірушілердің шерулері өткізілетін, оған спорттық жарыстар, сондай-ақ қола оркестрлер, билер мен сөздер кіретін. Өртке қарсы шерулерге бүкіл аймақтан бірнеше өрт сөндіру бригадалары қатысты. 1910 жылы Розендейл арқылы өтетін канал жабылды. 1911 жылғы 5 шілдеде Якоб Ратсеннің үйіне найзағай соғып, қатты дауыл кезінде қирады. 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында Портленд цементін өнеркәсіптік қолдану Розендейл экономикасына зиян келтірді, ал ауыл 1900 мен 1920 жылдар аралығында халқының 70 пайызын жоғалтты; 1920 жылдан кейін бір ғана цемент зауыты ашық қалды. 1923 жылғы сәуірде Розендейл теміржол депосы мен оның жүк үйі өртеніп кетті. Көптеген үйлердің жертөлесін «ласты және шырышты» су «жер төлесінің жоғарғы сатысына дейін» толтырды. Жолдар тазаланып, суды сорғылармен тазарту үшін тақтайлар төселді. 1936 жылғы наурыз айында және 1955 жылғы қазан айында басқа да ірі су тасқыны болды. 1955 жылғы су тасқыны кезінде су деңгейі көше деңгейінен 2 метрге дейін көтерілді. Ауыл 1957 жылы қосымша мемлекеттік көмек алу үшін халық санағын қайта санау туралы өтініш берді. 1957 жылғы наурыз айында қайта санақ жүргізіліп, 1950 жылғы санақтан бері ауыл тұрғындарының саны 16 пайызға өскені анықталды. Ауылға қосымша мемлекеттік көмек берілді. 1963 жылғы желтоқсанда федералды үкімет Розендейл қаласындағы Рондоут өзенінің бойында су тасқынын бақылау жобаларына 100 000 доллар бөлді; жоспарға өзеннің пішінін өзгерту және «ауылдың Басты көшесінің бір бөлігін 32-ші бағдарлама деңгейіне көтеру» кірді. Розендейлдің өрт сөндіру бастығы болып қызмет еткен Альберт Морелли Ридтің қонақ үйіндегі өртті сөндірген топтың мүшесі еді. Розендейл боулинг алаңы 1967 жылы өртеніп кетті, ал 1969 жылғы 14 қаңтарда жергілікті қонақ үй өртеніп кетті. «Ридс Виллидж Инн» қонақ үйі ауыл мэрі Джозеф Ридке тиесілі еді. Рид әйелімен бірге осы ғимаратта тұрды және өрттен барлық мүлкін жоғалтты. Жалпы зиян 50 000 мен 75 000 доллар аралығында бағаланды. 1970 жылы Розендейл мэрі «ауыл банкрот болды» деп мәлімдеп, қашып кетті. Жақын жердегі Кингстон қаласындағы сауда орталықтарының өсуі көптеген жергілікті дүкендерді жабылуға мәжбүр етті, ал Розендейлдегі соңғы цемент зауыты 1971 жылы жабылды; тасталып қалған цемент кен орындары кейіннен жеуге жарамды саңыраш өсірушілер пайдаланды және деректерді сақтау орталығына айналды. Iron Mountain Incorporated компаниясы басқаратын сақтау орталығында екі қабатты ғимараттардың арасында шамдар орналасқан, бәрі «Снайдер иелігіндегі ескі әктас үңгірлеріне жалға берілген». Бұл орталық қаламен байланысқан үңгірлер желісінің бөлігі болды және бұл орталық федералды шенеуніктер үшін бомбалаудан қорғаныш алаңы болған; орталық жақын маңдағы Покипси қаласына тікелей атомдық соққыға төтеп беруге қабілетті. Текшеленген болат есіктердің артында орталықта «өз шұңқыры мен кәріз жүйесі» және үш ай бойы өзін-өзі қамтамасыз етуге жеткілікті генераторлар бар.

Қазіргі Розендейл

Ауылдың таратылуынан кейін бұрынғы ауыл тұрғындары үшін салықтар төмендеді, бірақ Розендейл тұрғындары үшін қаланың қалған бөлігінде көбейді. Бұрынғы ауылдың халқы 24,5 пайызға өсті, 1220-дан 1519 адамға дейін. 1991 жылдың 13 қыркүйегінде Розендейл цемент өнеркәсібінің тарихын сақтау және білім беру мақсатында «Century House» тарихи қоғамы құрылды. 2000 жылдың 13 маусымында Нью-Йорк штатының Білім беру департаменті ұйымға тұрақты жарғы берді. Қоғам мұражай ұйымдастырып, аймақтың тарихы және геологиясы туралы жиі шаралар өткізеді. Қоғам 1996 жылы бұрынғы цемент кеніштерінің бірінде, «Widow Jane» кеніште концерт өткізді; концерт ауыр қозғалыс тудырып, өрт қаупіне әкелді, содан кейін қоғам қала тарапынан сотқа тартылды, бірақ кейіннен соттан босатылды. Бұл Розендейлдегі шамалы ғана көлденең кендердің бірі және Снайдер иелігіндегі Табиғи Цемент тарихи ауданының бөлігі болып табылады. Розендейлде жыл сайын бірнеше фестивальдер өтеді. Розендейл көше фестивалі шілде айының соңында Мейн-стритте өткізіледі, жергілікті таланттарды көрсетеді және Розендейлдің белгілі бір тұлғасы, «Uncle Willy»-нің туған күнін тойлайды. Розендейл 1998 жылдан бері жыл сайын қызанақ фестивалін өткізеді. Кейбіреулер қызанақ фестивалін әлеуметтік өрнек түрі ретінде қарастырады, ал «қазіргі қолөнершілердің қызанақ пісіру саласы» алғашқы микроқұймалардың ой-өрісімен салыстырылады. Қызанақ фестивалін бастапқыда Эри Ямагучи мен Билл Брукс бастады, ол Ольстер округін қызанақталған жапон тағамдарымен, мысалы, ошинкомен таныстыру мақсатында болды. Фестивальде жапондық дәстүрлі билер көрсетілді. Алғашқы қызанақ фестиваліне 1000 адам келді, бұл күтілгеннен бес есе көп. Келесі жылы бұл көрсеткіш екі есеге өсті, ал 2003 жылы 5000-ға жуық адам қатысты. Розендейлде «Frozendale» деп аталатын жыл сайынғы қысқы фестиваль өтеді, ал 2010 жылдың қыркүйек айының соңында ауылда зомби тақырыбында фестиваль өтті. Розендейл соңғы жылдары екі теңіз қызы парадын өткізді, біріншісі 2015 жылы, екіншісі 2016 жылы. Розендейлдің фестивальдеріне «30 мыңға дейін адам» келгені хабарланды. Бұрынғы ауыл Розендейл қаласының орталығында орналасқан және «[бұрынғы Делавэр және Гудзон] каналы мен Рондоут сағасының» бойында, сағаның Уолкилл өзенімен қосылатын жерінен солтүстікке қарай орналасқан. Ауылдың пошталық коды 12472, ал аймақтық коды 845. Розендейл ауылы сағамен және 495 фут (151 м) биіктіктегі Жоппенберг тауымен шектеседі. Оны NY 32 және NY 213 мемлекеттік трассалары кесіп өтеді. Бұрынғы ауыл Хай-Фолс ауылынан шығысқа қарай 3 км, Нью-Пальц ауылынан солтүстікке қарай 10 км, Кингстон қаласынан оңтүстікке қарай 13 км жерде орналасқан. Розендейлдің астында Мартинбург формациясының Мартинбург шилі деп аталатын шилі қабаты орналасқан, ол 500 миллион жыл бұрын қалыптасқан; Мартинбург шилі сонымен қатар қала арқылы ағатын Рондоут өзенінің түбін жабады. Шавангунг формациясының конгломераты шамамен 425 миллион жыл бұрын Мартинбург қабатының үстіне орналасты. Конгломераттың үстінде High Falls Shale, саздықтардан түзілген қызғылт шиферлер жатыр. Кейінгі ағыстар шифердің үстінде сұр түсті Бинневотер құмтасы қабатын қалдырды. Құмтас қалыптасқаннан кейін аймақ бүктеліп, жарықтарға ұшырады және терең емес теңізге батып кетті. Бұл шамамен 390 миллион жыл бұрын, атап айтқанда Рондоут және Жаңа Шотландия формацияларының қазбаланған әктас тас жыныстарының пайда болуына мүмкіндік берді. 1931 және 1955 жылдар аралығында жоғары силур кезеңінде қалыптасқан Рондоут формациясының доломит мүшесі, қала жыл сайын орташа есеппен. Шілде айы ең ыстық ай болып табылады, ең жоғары температура 1995 жылдың шілде айында тіркелді. Қаңтар айы ең суық ай, ал ең төменгі температура 1961 жылдың қаңтарында тіркелді. Баптистердің алғашқы діни қызметкері Розендейлге 1839 жылдың наурыз айында келді, ал алғашқы шомылдыру рәсімдері 1840 жылдың 5 сәуірінде өтті. Розендейл ауылындағы Бірінші Баптист қоғамы 1840 жылдың 22 мамырында құрылды. 1842 жылы қоғамның жиналыс үйі салынды, ол 17 қазанда бағышталды және оның орындықтары 4 қарашада сатып алынды. 1875 және 1876 жылдар аралығында шіркеу қайта жаңғырды және 1876 жылдың 1 мамырында Розендейл баптистік шіркеуі ретінде қайта құрылды. 1929 жылы шіркеу ретінде жабылды, ал 1972 жылы жергілікті кинорежиссер Уолтер Гельмутқа сатылды, ол оны үй ретінде пайдаланды. Розендейлдің протестанттық реформаланған голланд шіркеуі 1843 жылдың 28 қарашасында құрылды. Шіркеуді салуға бастапқыда 2500 доллар жұмсалды және 300 адам отыруға арналған. Ол өртеніп, 1895 жылы қайта салынды.

Жоппенберг тауы

Джоппенберг – 495 фут (151 м) биіктігіндегі тау, ол шағын елді мекеннің теміржол көпірі мен 213-ші бағдарламалық жолға жақын орналасқан. Ол Розендейлдің негізін қалаушы Яков Рутсеннің құрметіне аталған, ол таудың ішіндегі кен өндіру жабдықтарын жойған және шахталарды құлатқан. Бірнеше жұмысшы қаза тапқан деген қорқыныш болғанымен,

1930 жылдардың соңында Джоппенберг бірнеше шаңғы жарыстарының өткізілген орнына айналды, бұл жарыстар 1940 жылдардың басына дейін жалғасты. 1937 жылы Розендейлдегі алғашқы жарыс үшін жазылу жолын Харольд Шелдеруп жобалаған; шаңғы спорты 1960 жылға дейін тоқтатылды, содан кейін жаңа беткей салынды және жарыстар 1971 жылға дейін өтті. 2003 жылы Розендейл қаласы тауға жақын жерді тұрақ үшін сатып алуды қарастырды. Келесі жылы қала муниципалды тұрақ салу үшін жер учаскесін жалға алды. Джоппенберг 2009 жылы сатылымға қойылды, ал 2011 жылдың наурыз айында Ашық кеңістік институты бүкіл мүлікті сатып алып, қалаға сатуды ұсынды; келесі айда Розендейлдің қалалық кеңесі осы мәмілеге келісті.

Темір жол көпірі

1869 жылы Розендейл қаласы Уолкилл аңғарындағы теміржолдың өз үлесін төлеу үшін муниципалдық облигациялар шығарды, ал келесі жылы Рондоут ағысы арқылы өтетін теміржол көпірінің құрылысы басталды. Нью-Пальц қаласында Уолкилл өзенінен көпір салынғаннан кейін, теміржол 1871 жылы Розендейлге жетті. Розендейлтің көпіршігі 1872 жылдың 6 сәуірінде өткен салтанатты шарада ресми түрде ашылды. Көпірдің биіктігі куәгерлерді қорқытып, оның беріктігіне күмән тудырды. Көпірдің аяқталуы теміржолдың солтүстікке қарай Кингстонға дейін жалғасуына мүмкіндік берді. Көпір 1895 және 1896 жылдар аралығында темірден болатқа ауыстыру үшін қайта салынды. Ол өмір бойы бірнеше рет нығайтылды. 1977 жылы Конрейл Уолкилл аңғары желісін жапқанда, көпіршіктің тұрақсыздығы оның басты себептерінің бірі болды. Конрейл көпірді 1983 жылдан бері сатуға тырысып, 1986 жылы көпіршік жеке кәсіпкер Джон Ральге бір долларға сатылды. Раль 1989 және 1991 жылдар аралығында көпіршіктің жартысына деңгей орнатып, оны банжи секіру платформасы ретінде ашуға тырысты. Сот осы жобаның аймақтық заңнаманы бұзғанын анықтады, ал қала Ральге рұқсат бермеді. 2009 жылы округ көпіршікті иелігіне алып, оны экологиялық ұйымға сатты. Көпіршік 2010 жылы жөндеу жұмыстары үшін жабылып, 2013 жылы Уолкилл аңғары теміржол жолының бөлігі ретінде қайта ашылды.

32-жол көпірі

Америка революциясы кезінде генерал Джордж Клинтон 1777 жылғы қазан айында Розендейл ауылындағы Рондут ағысынан өтіп, генерал Джон Вонның әскерлері Кингстонға шабуыл жасаған кезде, оған қарсы тұру үшін бір-екі күн кешігіп келді. Клинтонның судан өткен жері қазір 32-ші мемлекеттік тас жолындағы көпірдің орнында. Көпір алғаш рет 1934 жылы, содан кейін 2008-2009 жылдары салынған. 2009 жылы көпір жөндеуден өткен кезде, бір ғана қатар ашық болды, бұл көлік қозғалысын қиындатты. Жобаның жалпы құны 5,5 миллион долларды құрады. Розендейлдің қоғамдық орталығының жанындағы 32-ші тас жолында 58 орындық тұрақ-көлік айдыны бар, оған Ulster County Area Transit және Trailways автобус қызметтері көрсетіледі.

Театр

1920 жылдары казино болған Розендейл театрын ауыл иеленді және 1949 жылы кинорежиссер Отто Премингерге өте ұқсаған Энтони Каччио оны театрға айналдырды. 1949 жылдың ақпанында ашылу кешінде көрсетілген алғашқы фильм – "Айдағы қан" болды. 1954 жылға қарай Каччио ғимараттың толық иесіне айналды және оны ұлы Энтони Каччио кішімен бірге басқарды, ол 1969 жылы театрде попкорн жеуге тыйым салды. 2010 жылдың наурыз айында ғимаратты сақтап қалу мақсатында 501(c) коммерциялық емес ұйым құрылды, ол PepsiCo компаниясынан $50,000 грант алып, $385,000 ипотекалық несие алуға қолдау көрсетті. 2010 жылдың 19 тамызында театрды сатып алғаннан кейін, 2011 жылдың ақпан айының соңында театр ғимаратты жөндеуге $175,000 мемлекеттік грант алды.

Демография

2000 жылғы санақ бойынша, CDP-де 1374 адам, 602 үй шаруашылығы және 329 отбасы тұрды. Халық тығыздығы көрсетілмеген. 666 тұрғын үй болды, орташа тығыздығы көрсетілмеген. CDP-нің нәсілдік құрамы: 94,9% ақ, 2,3% афроамерикалық, 0,5% азиялық, 1,2% басқа нәсілдерден және 1,1% екі немесе одан көп нәсілдерден. Кез келген нәсілге жататын халықтың 4,00% латын немесе испандықтарды құрады.