Кіріспе

Диск пермеаметрі – топырақтағы су сіңуін өлшеуге арналған далалық құрал, ол топырақтың орнындағы қаныққан және қанықпаған гидравликалық қасиеттерімен сипатталады. Ол негізінен топырақтың қанығуға жақын гидравликалық өткізгіштігін бағалау үшін қолданылады.

Тарих

Инфильтрацияны in situ өлшеудің дәстүрлі әдістері бір немесе екі сақиналы инфильтрометрді пайдалануды қамтиды. Бір және екі сақиналы инфильтрометр тек тоғандағы (қаныққан) жағдайдағы ағынды ғана өлшейді, ал ерекше макропорлары бар топырақта қолданылғанда, басым ағын үстемдік етеді. (Қараңыз: Пуазеуилл заңы) Бұл жаңбыр немесе спринклерлік суару кезіндегі инфильтрацияны көрсетпейді. Сондықтан көптеген авторлар су ағынына теріс потенциал (кернеу) жасауға тырысты. Бұл ағын процесінен макропорларды жою үшін, демек, тек топырақ матрицасының ағынын өлшеу үшін жасалды. Уиллард Гарднер мен Уолтер Гарднер 1939 жылы теріс бас периметрін жасады. Диксон (1975) макропорларды анықтау үшін жабық жоғарғы сақиналы инфильтрометрді әзірледі. Су жабық жүйеге құйылады, бұл тоғандағы су бетінде теріс бас немесе қысым жасауға мүмкіндік береді. Теріс кернеуді топырақтағы оң ауа қысымын имитациялау деп қарастыруға болады, ол тоғандағы су бетінің үстіндегі теріс ауа қысымымен туындайды. Топп пен Зебчук (1985) оны қарапайымдастырды. Бұл құрылғының шектеуі – инфильтрацияны жабық жоғарғы инфильтрометрді толу арқылы (оң бас қолдану) бастау қажет, содан кейін теріс қысымға реттеу керек. Бұл салада көп зерттеу жүргізілмеді, керісінше, Дирксеннің (1975) керамикалық тақтаны негіз ретінде қолданған сорптивті аппаратына көбірек назар аударылды. Осы дизайн негізінде Брент Клотхер мен Ян Уайт (1981) топырақ бетінде тұрақты теріс потенциалды (кернеуді) қамтамасыз ететін сорптивтік түтікті жасады. Алайда, сорптивтік түтіктің көптеген кемшіліктері болды, сондықтан дизайнға енгізілген өзгерістер CSIRO-дан Перру мен Уайттың (1988) дискілі периметрін әзірлеуіне әкелді. АҚШ-та ол кернеулі инфильтрометр деп белгілі. Уолтер Гарднердің айтуынша, алғашқы периметрдің дамуы туралы толық ақпарат алу үшін (http://www.decagon.com/agresearch/hydro/history.php) сайтына кіріңіз.

Математикалық талдау

Дискіден судың үш өлшемді ағыны болғандықтан, судың бүйірлік сіңуін ескеретін арнайы формула қажет. Талдаулар Вудингтің (1968) қарапайым, тұрақты күйдегі талдауынан туындайды. Дөңгелек, беткей, су басқан аймақтан тұрақты инфильтрация үшін Вуддинг бұл қисықтың ерекше қасиеті – ол тура сызықтан көп алшақтамайтынын анықтады:

мұнда Q* – өлшемсіз ағын, r – дискінің радиусы [см] және [1/см] – сорпция саны немесе Гарднердің (1958) гидравликалық өткізгіштік функциясының параметрі:

мұнда K – гидравликалық өткізгіштік [см/сағ], Ks – толық қанығу өткізгіштігі және h – топырақ суының потенциалы [см]. Нақты тұрақты күйдегі инфильтрация жылдамдығы q¥ [см/сағ] есебімен: