Кіріспе

Аэроғарыш сәулеті – бұл аэроғарыш саласына қатысты объектілерде, мекендерде және көлік құралдарындағы өмір сүруге жарамсыз және жарамды құрылымдардың, сондай-ақ өмір мен жұмыс ортасының сәулеттік дизайнының кең ауқымын қамтиды. Бұл орталарға мыналар кіреді, бірақ олармен шектелмейді: ғылыми платформа ұшақтары және ұшаққа орналастырылатын жүйелер; ғарыш кемелері, ғарыш станциялары, мекендер және Ай мен планеталардың бетіндегі құрылыс базалары; Жердегі бақылау, тәжірибе, ұшыру, логистика, жүк, симуляция және сынақ орталықтары. Ғарыш қолданыстарына сәйкес жердегі аналогтар Антарктика, шөл, жоғары биіктік, жер асты, теңіз асты орталары және жабық экологиялық жүйелер болуы мүмкін. Американдық аэронавтика және астронавтика институтының (AIAA) Дизайн инженерлік техникалық комитеті (DETC) авиациялық сәулетке қатысты саясат, білім беру, стандарттар және тәжірибе мәселелерін талқылау үшін жылына бірнеше рет жиналады.

Аэроғарыш архитектурасындағы сыртқы келбеттің рөлі

Дизайн рөлі бір мезгілде және синергиялық түрде функцияларды, өндірісті, құндылықты және сыртқы көріністі оңтайландыруға бағытталған ұғымдар мен сипаттамаларды құрады және дамытады. Адамның қатысуымен және өзара әрекеттесуімен байланысты, сыртқы көрініс – адам факторының бір бөлігі болып табылады және адамның қасиеттерін, қажеттіліктерін және мүдделерін қамтиды. Осы контексте сыртқы көрініс – барлық өнімдерге, жүйелерге, қызметтерге және тәжірибелерге қатысты форманың (формалардың), түстердің, өрнектердің және текстуралардың барлық визуалды аспектілерінің статикасы мен динамикасын білдіреді. Сыртқы көрініс / эстетика адамға психологиялық және физиологиялық тұрғыдан әсер етеді және адамның тиімділігін, көзқарасын және денсаулығын жақсарта алады. Қоныстандыруға жарамсыз дизайн жағдайында сыртқы көріністің ықпалы минималды, тіпті жоқ болуы мүмкін. Алайда, аэроғарыш өнеркәсібі қарқынды дамып келе жатқандықтан және Марсқа және Айға адамдарды жіберу туралы жариялаулар жасалып жатыр. Бірнеше айға немесе жылға созылатын миссияларда экипаждың денсаулығы мен әл-ауқатын сақтауда сыртқы көрініс / эстетиканың рөлі миссияның сәтті аяқталуындағы шешуші факторға айналады.

Сыртқы көрінісі/эстетикасы

Аэроғарыш дизайнының сыртқы түрі/эстетикасы, ең болмағанда, әуе және ғарыш инженериясының жалпы/қоғамдық негіздерімен/өлшемдерімен қатар жүруі керек, тіпті олармен үйлесімді болуы тиіс. Бұл өлшемдер атмосфералық ұшу үшін өнімділік, қауіпсіздік, шу/шығарындылар сияқты экологиялық мәселелер және қолжетімділік/қолжетімділікке бағытталған жалпы/қоғамдық факторлардан тұрады. Бұдан әрі, кеңістік, салмақ, қарсылықты азайту және қозғалтқыш тиімділігі сияқты технологиялық параметрлер сыртқы түрі/эстетикалық дизайнның шектерін анықтайды және шектейді. Атмосфералық ұшуды жобалау кезінде ескерілуі тиіс маңызды факторлар: өндірілуге қолайлылық, техникалық қызмет көрсетуге қолайлылық, сенімділік, ұшу қабілеті, тексеруге қолайлылық, икемділік, жөндеуге қолайлылық, пайдалануға қолайлылық, беріктік және әуежаймен үйлесімділік.

Жердің төменгі орбитасынан тыс мекендейтін құрылымдар (LEO)

Адамды орталыққа қоятын дизайн тәсілінде ғарышқа қатысты ерекшелік – адамның дерлік толыққанды қатыспауы. Адамға бағытталған дизайнның ықпалы толығымен адамдардың өзара әрекеттесуінің аясында жүзеге асады; операциялардың/миссиялардың қалай жүргізілетіні (қызмет ету қабілеті) немесе өнімдердің, жүйелердің, қызметтердің немесе тәжірибелердің (PSSE) соңғы пайдаланушыларға қалай әсер ететіні (пайдалану ыңғайлылығы). Қазіргі уақытта ғарыштағы адамның болуы ғарыш станциясымен және салыстырмалы түрде аз халықаралық зымыран жүйелерімен шектеледі.

Адамды басты орынға қоятын жоба

Ғарыш кеңістігіндегі үлкен өрбу және технологиялық жетістіктерге байланысты, соңғы онжылдықта көптеген елдер мен компаниялар адам экспедицияларының Күн жүйесінде аяқталмайтынын мәлімдеді. Микро-г күйіндегі шектеулі ішкі кеңістікте ұзақ уақыт қамауда болу, қоршаған ортаның аз өзгермелігі, пайдаланушылардың [экипаждың] денсаулығына назар аудару және ой-сананың сергектігі күрделі, адамға бағытталған дизайн мәселелерін тудырады. Марс транзит көліктері мен жер бетіндегі тұру орындары әлеуметтік, эмоционалдық және физикалық жетіспеушілікпен сипатталатын, өте шектеулі, техникалық ортаны құрайды, сонымен қатар жеке өмір мен қоршаған ортаның әртүрлілігін сезінуге мүмкіндік аз. Адамның зерттеуіне арналған эстетикалық/сыртқы пішіндер мұндай экспедициялардың туа біткен/көптеген стресстеріне қарсы "табиғи шараларға" баса назар аударады. Адамның тілектері, қажеттіліктері және физикалық және психикалық шектеулері ғарышқа арналған дизайн кезінде бағаланып, ескерілуі керек. Жобалау шешімдері кем дегенде, әуе-ғарыш инженерлік дизайнның жалпы көрсеткіштерімен үйлесімді болуы керек, тіпті олармен бірлесіп жұмыс істегені абзал. Мысалы, Халықаралық ғарыш станциясының дәретханасы. Адам факторы және тұруға жарамдылық дизайны барлық жұмыс және тұрғын кеңістіктер үшін маңызды тақырыптар. Ғарышты зерттеу үшін олар аса маңызды. Адам факторы және тұруға жарамдылықтың кейбір мәселелері экипаждық ғарыш кемелерін жобалау процесіне енгізілгенімен, жай ғана тірі қалудан гөрі өркендеуді қолдайтын факторларға көшудің үлкен қажеттілігі бар. Бүгінгі күні NASA үйлесімсіз көлік құралы немесе тұру ортасының дизайны адам денсаулығы мен ғарыштағы жұмысына қауіп тудыратынын мойындады. Тұруға жарамдылық және адам факторы болашақ ұзақ мерзімді және коммерциялық ғарыш объектілерін жобалау үшін одан да маңызды факторларға айналады, өйткені жерден тыс тұру орындарын ірі және әртүрлі топтар иеленеді.

Бұрынғы мысалдар

1989 жылы жүргізілген зерттеуде (сығарма 2) халықаралық ғарыш станциясын безендіру үшін бірнеше фотосуреттер мен картиналар ұсынылғанда, сынаққа тартылған (экипаж) мүшелерінің барлығы жеке-жеке табиғатқа жақын, тәуелсіз сюжеттері бар және көлемді тереңдігі бар суреттерді артық көреді. Адамға бағытталған дизайнның тағы бір мысалы – Халықаралық ғарыш станциясында (ХҒС) контрастты пастельді түстерді қолдану арқылы микрогравитация жағдайында "жоғары/төмен" сезімін қалыптастыру, сондай-ақ жарық түсі мен қарқындылығын күнделікті және тіпті маусымдық биоритмдерге бейімдеу арқылы Жердегідей өмірлік циклдарды сақтау, осылайша ғарыштағы әлеуметтік оқшаланудың салдарына төтеп беру.