Кіріспе

Британдық кинорежиссер

Тони Кей (8 шілде 1952 жылы туған) – ағылшын режиссері, фильмдер, музыкалық бейнежазбалар, жарнамалар мен деректі фильмдердің авторы. Ол 1998 жылы «Американ тарихы X» фильмін түсірді.

Өмір және мансап

Кей Лондонның Стэмфорд Хилл қаласында хареди еврей отбасында дүниеге келген. Ол телеарна жарнамаларының режиссері ретінде танымал болды, British Rail InterCity ("Relax", 1988) және Solid Fuel Advisory Council ("Furry Friends", 1988) үшін марапатталған роликтерімен, сондай-ақ 1993 жылы Dunlop Tyres ("Tested for the Unexpected") үшін түсірген жарнамасымен көзге түсті, ол Velvet Underground тобының "Venus in Furs" әніне қосылған болатын. 1996 жылға қарай ол 23 британдық дизайн және көркемдік бағыт (D&AD) сыйлығын жеңіп алды, ал 2012 жылы ұйымның 50 жылдығында Фрэнк Бадженмен бірдей "ең көп марапатталған режиссер" атанды. Кей бірнеше музыкалық бейнеклип түсірді, оның ішінде Джонни Кэштің "God's Gonna Cut You Down" бейнеклипі Грэмми сыйлығын жеңіп алды, Red Hot Chili Peppers-тің "Dani California", Роджер Уотерстің "What God Wants" және Soul Asylum-ның "Help Me" және "Runaway Train" бейнеклиптері бар.

Америка тарихы X

Оның толық метражды фильмдегі тұңғышы – Эдвард Нортон мен Эдвард Фурлонгтың басты рөлдерде ойнаған, расизм тақырыбындағы «Америка тарихы X» (1998) фильмі болды. Кей фильмнің түпкілікті нұсқасынан бас тартып, тізбедегі авторлық құқығынан өзін алып тастауға тырысты. Фильм сыншылар тарапынан жоғары бағаланды және Нортон фильмдегі рөлі үшін «Оскар» сыйлығына ұсынылды. Голливуд аңызына айналған фильмнің көркемдік бақылауы үшін болған күрес Кейдің мансабын дерлік құлатты. Ол түпкілікті нұсқасын уақытында және бюджет шегінде тапсырды, бірақ продюсер, New Line Cinema, өзгерістер талап еткенде даулар басталды. Пікір таластар тез күшейді. Кей өзінің қаржысынан 100 000 доллар жұмсап, Голливудтың сауда баспасөзінде Нортон мен продюсерді айыптаған 35 толық беттік жарнама жариялады, Джон Ленноннан Абрахам Линкольнға дейінгі түрлі тұлғалардың цитаталарын пайдаланды. Ол New Line компаниясында өткен кездесуге католик священнигі, еврей раввині және тибеттік монахты алып келді, бұл келіссөздерді жеңілдету үшін жасалды. Компания фильмді қайта өңдеуге оған қосымша сегіз апта бергенде, ол жаңа көзқарас тапқанын және оны қайта жасау үшін бір жыл қажет екенін айтты, сондай-ақ Нобель сыйлығының лауреаты, ақын Дерек Уолкоттпен сценарийге жаңа түсіндірмелер енгізу үшін бірлесіп жұмыс істеді. Ақырында, Режиссерлер гильдиясы оның атын New Line нұсқасынан алып тастауға рұқсат бермегенде, оның орнына «Хампти-Дампти» деп көрсетуді талап етті және компания бас тартқан кезде 200 миллион долларлық сот талабын берді. Фильм 2011 жылдың сәуір айында Трибека кинофестивалінде көрсетілді. Фильм келесі кинофестивальдерде көрсетіліп, жүлделер алды: Деувилл американдық кинофестивалі, Вудсток кинофестивалі (Кейге арналған құрметті «Маверик» сыйлығы), Франциядағы Валенсиенс әрекет және шытырман оқиғалар халықаралық кинофестивалі, Токио халықаралық кинофестивалі, Сан-Паулу халықаралық кинофестивалі және Бельгияның Турнай қаласындағы Рамдам кинофестивалі. 2016 жылдың басында Кей Джо Винчигерраның «Дөңгелектен де жақсы» атты сценарийін, басты рөлде Шиа ЛаБёуфпен, ал 2018 жылы Гари ДеВор жазған «Ардақты адамдар» қылмыстық драмасын түсіруге белсенділік танытты. Алайда, ешбір жоба іске аспады. 2020 жылдан бері ол бірнеше жаңа жобаларды жариялады: Джимон Хунсудың басты рөлде ойнайтын «Африка тарихы Y»; азаматтық құқық қозғалысы кезінде өтетін «Азаматтық» драмасы; және Кейдің Марлон Брандомен болған әңгімелерінен шабыттанған, жартылай анимациялық «Tremendum» фильмі. Сондай-ақ, ол Вито Шнабель мен Джефф Соломонның сценарийін жазған «Тренер» атты қара комедиялық фильмді түсіруге дайын.

Жеке өмір

Кейдің әйелі – қытай-американдық суретші Ян Лин Кей. Олардың екі қызы бар: Шанхай және Эема Эмет Кей.