Кіріспе

13-дивизия – АҚШ Армиясының жаяу әскер дивизиясы. Ол 1918 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Вашингтон штатындағы Льюис лагерінде құрылды. Дивизия соғыс қимылдарына қатыспай тұрып соғыс аяқталды және 1919 жылы таратылды.

Жасау

13-ші дивизия 1918 жылғы 16 шілдеде Вашингтон штатындағы Льюис лагерінде Бірінші дүниежүзілік соғысқа АҚШ әскери жұмылдыруының бір бөлігі ретінде құрылды. Ол Франциядағы жағдайға дайындалу үшін Льюис лагерінде жарақтандырылып, оқытылды, ал ұйымның ядросы ретінде бұрыннан бар бірнеше бөлімшелер пайдаланылды. Көптеген сарбаздар, негізінен АҚШ-тың Батыс жағалауынан шақырылғандар, дивизияның қатарын толықтырды. "Төртбұрышты" 13-ші дивизияның құрамына төрт полк кірді: 1-ші, 44-ші, 75-ші және 76-шы жаяу әскер полктері. 1918 жылдың тамызында полктер екі бригадаға біріктірілді: 25-ші (1-ші және 75-ші полктер, сондай-ақ 38-ші пулемет батальоны) және 26-шы бригада (44-ші және 76-шы полктер, сондай-ақ 39-шы пулемет батальоны).

Қоғамдастық қолдау

Корнелиус Вандербильт III 1918 жылдың жазында дивизияның уақытша командирі болды. Жақында кетіп қалған 91-ші дивизияға көрсетілгендей, қоғамдық көшбасшылар Вандербильтті жаңадан салынған Льюис лагеріндегі спорт залында өткен ресми қабылдаумен қарсы алды, онда оркестр және 1000-нан астам қонақ болды, соның ішінде губернатор Эрнест Листер де қатысты. Вандербильттің қабылдауынан өзге, азаматтық қоғам 13-ші дивизияның әскерлерін қоғамдық шаралармен, оның ішінде пикник және эстафетамен қарсы алды. «Кейтонның апталығы» басылымының редакторы және Сиэтлдің алғашқы афроамерикандық журналисі Хорас Р. Кейтон аға Вандербильтті Льюис лагерінің ең танымал демалыс орталығына қара терілі әскерлерді кіргізбегені үшін сынады. Ол сондай-ақ лагерьдегі Жас әйелдер қауымдастығының (YWCA) қонақ үйін де бөліп, оны әскерлер арасында кеңінен танымал еткен. Кейтонның мақалаларынан туған халықтың наразылығы нәтижесінде Вандербильт қыркүйек айында шектеулерді алып тастады.

Льюис лагерінде қызмет ету

13-ші дивизияға қысқа мерзімге бригадир генерал Фрэнк Б. Уотсон басшылық етті, ал Вандербильт 25-ші бригаданың басшылығын қабылдады. Тұрақты қолбасшы генерал-майор Джозеф Д. Лейч 1918 жылдың қазан айында келген соң, Уотсон 26-шы бригадаға командалық етуге кірісті. 1918 жылдың қыркүйек айының соңында испан тұмауы эпидемиясы Льюис лагеріне жетті, жақын арада аптасына орташа есеппен 10 адам қайтыс болды. Қазан айының басында 213-ші инженерлік полк 13-ші дивизияға бекітілу үшін келді, соның салдарынан лагерьге одан да көп науқас әскерлер жеткізілді. Эпидемияның кеңеюін тоқтату үшін Лейч 19 қазанда карантин енгізді. Tacoma Daily Ledger газеті Льюис лагеріне әлемдегі ең үлкен ту бағанасын орнату үшін өткізген қайырымдылық науқаны 1918 жылдың 12 қазанында аяқталды, сол күні әскерлер Дуглас шыршасынан жасалған 314 фут биіктіктегі бағанаға 60х90 фут өлшемдегі американдық туды көтеруге тырысты. Тұмау карантиніне байланысты шараға көп адам қатыспады, ал бағана орнатылып болған соң, желдің күшті соққысы туды үш жерден жыртып салды. Қараша айында 214 фут бағананы көтеруге жасалған әрекет те сәтсіз аяқталды, себебі бағыштау рәсімі кезінде жел туды ұстап алып, бағананы екі бөлікке бөліп, туды қиратты. Кейін қараша айында үшінші, дәстүрлі ту бағанасы сәтті орнатылды.

Александр П. Кронкайттың өлімі

Майор Александр П. Кронхайт 213-ші инженерлер ротасының командирі және генерал-майор Адельберт Кронхайттың ұлы болды. Ол Льюис лагеріне қазан айының басында келді, көп ұзамай тұмаумен ауруханаға жатқызылды. Майор Кронхайт 21 қазанда босатылып, өз ротасымен бірге ұзақ саяхатқа шықты. Ол әлі толық сауықпағандықтан, басқа офицер уақытша командалық міндетін атқарды. Топ демалып, түскі ас ішкен кезде Кронхайт қарыз алған мылтықпен жақын маңдағы қоршау бағанасындағы темекі жәшігін нысанаға алып оқ атып жаттығу жасады. Осы кезде Кронхайт оқтан жарақат алып, сол жерде көз жұмды. Кейіннен жүргізілген тергеу оқиғаның өзіне-өзі келтірілген жарақаттан болғанын көрсетті. Адельберт Кронхайт бұл қорытындымен келіспеді және бірнеше жыл бойы тергеуді қайта ашуға тырысты. 1920-ші жылдардың ортасында Александр Кронхайт қайтыс болған кезде онымен бірге болған сержант пен капитан қамауға алынып, кісі өлтіргені үшін айыпталды. Капитан еврей болғандықтан, Адельберт Кронхайттың ісін антисемит газеттері қолдап, бүкіл елге жариялады. Сержанттың ісі сотта болғанда, қорғаушылар абайсызда оқ атылған болуы мүмкін екенін дәлелдеді. Ол ақталды, ал капитанға тағылған айыптар да алынып тасталды.

Соғыстан кейінгі

1918 жылы 11 қарашадағы қарулы келісім Бірінші дүниежүзілік соғысты 13-дивизия дайындығын аяқтап, Францияға аттанбастан бұрын тоқтатты. Бірнеше күннен кейін Лейч енді қажеттілігі болмаған офицерлерді, сондай-ақ отбасыларын күтіп, үйлеріне қайтуға босатуды сұраған сарбаздарды босатуға рұқсат берді. 13-дивизия 1918 жылы 22 қарашада демобилизациялық шеру өткізді, ал жергілікті тұрғындар тұмаудың таралуына қарсы сақтық шарасы ретінде көбінесе автомобильдерінен бақылады. 1919 жылдың ақпанына қарай дивизия дерлік толық демобилизацияланды, тек 13-далалық артиллерия бригадасы ғана жұмысшылар ереуілі кезінде Сиэтлде тәртіп орнатуға қысқа мерзімге жұмылдырылды. 25 ақпанда демобилизация қайта басталды және 13-далалық артиллерия бригадасының сарбаздары жақын арада бейбіт өмірге қайтарылды.

Таңба

13-ші дивизияның иық белгісі дивизия демобилизацияға жіберілгенге дейін Соғыс министрлігімен бекітілді. Ол ақ түсті 13 саны бейнеленген көк түсті дөңгелек түрінде болды. Қызыл түсті, жоғарғы жағы ашық тұратын жылқы табанының үстінде бейнеленген қара мысық, немістердің жеңіле алмайтын сиқырын және Франциядағы шайқаста дивизияның күш-қуатын білдіруі тиіс болды.