Кіріспе
1845 жыл Сорен Кьеркегордың философиялық еңбегі. «Өмір жолындағы кезеңдер» (Stadier på Livets Vej; тарихи орфография: Stadier paa Livets Vej) – Сорен Кьеркегордың 1845 жылы жазылған философиялық туындысы. Бұл кітап Кьеркегордың бұрынғы «Егер/Немесе» (Either/Or) еңбегінің жалғасы ретінде жазылған. «Егер/Немесе» эстетикалық және этикалық салаларды зерттейтін болса, «Өмір жолындағы кезеңдер» діни салаларды қарастыруға көшеді. Кьеркегордың ниеті «мүмкін болса, өмірдің әртүрлі сатыларын бір туындыда көрсету» болды. Оның әкесі Майкл Педерсен Кристиан Вольфті оқыған, ал Сореннің өзі Вольф пен Канттың идеяларына ерекше ден қойып, осы кітаптағы ойларын құру үшін үш ерекше метафизиканың құрылымын және философиялық мазмұнын схема немесе жоспар ретінде пайдаланған. Алайда, Кьеркегор 1846 жылы «Жетілдірмейтін ғылыми постскриптум» (Concluding Unscientific Postscript) еңбегін аяқтағаннан кейін ғана толық қанағаттанды. Ол онда былай деп жазды: «Менің «Философиялық фрагменттерім» жарық көргенде және «мәселені тарихи киімге орау» үшін постскриптумды қарастырып жатқанда, тағы бір псевдонимді кітап пайда болды: «Өмір жолындағы кезеңдер». Бұл кітап аз ғана адамның назарын аударды (өзі болжағандай), мүмкін, себебі ол «Егер/Немесе» сияқты, «Азғырушының күнделігін» (The Seducer’s Diary) қамтыған жоқ, өйткені осы күнделік ең көп оқылды және сенсация тудыруға үлкен үлес қосты. «Өмір жолындағы кезеңдердің» «Егер/Немесе» еңбегімен байланысы бар екені анық, және бұл алғашқы екі бөлімде таныс есімдердің қолданылуымен нақты көрсетілген». Соңында сол кітапта Дэвид Ф. Свенсон Кьеркегордың ағасы Питер Кристиан Кьеркегор растаған Кьеркегордың меланхолиясы туралы әңгімеледі, осыған сілтеме жасады. Дегенмен, Кьеркегор Джонатан Свифт туралы жазып отырған болуы мүмкін. Оқиғаның фоны – банкет беру, бірақ бұл өте қиын көрінеді; «Қайталау» (Repetition) еңбегінен Константин, ол ешқашан мұндай банкетке тәуекел етпейтінін айтады. Кьеркегор былай дейді: «Сәттілік пен шабытқа толы қайталау әрқашан қауіпті кәсіп, себебі одан кейін болатын салыстыру сөзді байытуды талап етеді, өйткені өзіңнің сөздеріңді немесе сәтті таңдалған сөз тіркесін сөзбе-сөз қайталау қиын емес. Сондықтан, қайталау дегеніміз – бұрынғы жағдайдың қиындатқан жағдайында өзгеру. Осы тәуекелге бару арқылы псевдонимді автор (Хилариус Букбиндер) қызығушылық танытқан көпшілікке үнсіз жеңіске жетті. Яғни, оқырман кітапқа көз жіберіп, Виктор Еремита мен Константин Константиус сияқты таныс есімдерді көргенде, кітапты жанына тастап, шаршап: «Бұл тек «Егер/Немесе» еңбегінің жалғасы ғана» дейді». Бірақ Кьеркегор автордың міндеті оны «бірдей ету, бірақ өзгерту, бірақ қайтадан бірдей ету» екенін айтады. Ол Хонгтың аудармасында 494 бетке дейін жазып, «Соңғы сөзінде» былай дейді: «Қымбатты оқырманым, бірақ мен кіммен сөйлесіп тұрмын? Мүмкін, ешкім қалмаған шығар».
Stages on Life's Way (Stadier på Livets Vej; historical orthography: Stadier paa Livets Vej) is a philosophical work by Søren Kierkegaard written in 1845. The book was written as a continuation of Kierkegaard's prior work Either/Or. While Either/Or is about the aesthetic and ethical realms, Stages continues onward to the consideration of the religious realms. Kierkegaard's "concern was to present the various stages of existence in one work if possible." His father Michael Pedersen read Christian Wolff, and Søren himself was influenced by both Wolff and Kant to the point of using the structure and philosophical content of the three special metaphysics as the scheme or blueprint for building the ideas for this book. But Kierkegaard wasn't satisfied until the completion of Concluding Unscientific Postscript in 1846. Here he wrote: "When my Philosophical Fragments had come out and I was considering a postscript to “clothe the issue in its historical costume,” yet another pseudonymous book appeared: Stages on Life’s Way, a book that has attracted the attention of only a few (as it itself predicts) perhaps also because it did not, like Either/Or, have The Seducer’s Diary, for quite certainly that was read most and of course contributed especially to the sensation. That Stages has a relation to Either/Or is clear enough and is definitely indicated by the use in the first two sections of familiar names." Later in the same book he said,
David F. Swenson cited this book when discussing Kierkegaard's melancholy which was corroborated by Kierkegaard's older brother Peter Christian Kierkegaard. However, Kierkegaard could have been writing about Jonathan Swift. The background is the giving of a banquet yet it seems so difficult; Constantine, from Repetition says he would never risk putting one on. Kierkegaard says, "repetition that involved good luck and inspiration is always a daring venture because of the ensuing comparison, an absolute requirement of richness of expression is made, since it is not difficult to repeat one's own words or to repeat a felicitously chosen phrase word for word. Consequently, to repeat the same also means to change under conditions made difficult by the precedent. By taking the risk, the pseudonymous author (Hilarius Bookbinder) has won an indirect victory over the inquisitive public. That is, when this reading public peers into the book and sees the familiar names Victor Eremita and Constantin Constantius, etc., it tosses the book aside and says wearily: It is just the same as Either/Or." But Kierkegaard maintains it is the author's job to make it "the same, and yet changed, and yet the same". He continued writing for 494 pages in Hong's translation and in his "Concluding Word" says, "My dear reader but to whom am I speaking? Perhaps no one at all is left."
Vino Veritas-та
Субтитр – Уильям Афхамның «Еске түсіру» кітабы. Пауль Спонхайм Лоуридің аудармасына кіріспе сөзінде «Афхам» дания тілінде «Байхим» дегенді білдіреді дейді. Кітап анық бөлімдерге бөлінген, алғашқысы «Екі-екілі» кітабының бірінші бөлігімен тең және дінилік А-ны көрсетеді. «Дінилік А – ішкі тереңдеудің диалектикасы; ол кез келген нәрсеге тәуелсіз мәңгілік бақытқа қатысты, алайда бұл қарым-қатынастың диалектикалық ішкі тереңдеуі, демек, тек ішкі тереңдеумен ғана шартталған, ал ол – диалектикалық». Бұл эстетикалық тұрғыда өмір сүретін адам. Әлі жетілмеген жас жігіт немесе қыз. Әлі де жоғары жақсылықты іздеп жүр. Олар әйелге деген махаббатты ең жоғары жақсылық деп тапқан, бірақ тек азғырушы ғана тәжірибе алған. Ол шындықты айта ма, айтпай ма – белгісіз. Кьеркегор былай дейді: «Тіпті «Азғырушының күнделігі» де эстетикалық адамның өмірлік ізденісінде тудырған қорқыныштың ғана мүмкіндігі еді, себебі ол, ешқандай болмысы болмаса да, барлық мүмкіндіктерді сынап көруге тиіс еді». Платонның «Симпозиум» атты еңбегіне тікелей сілтеме жасап, әрбір қатысушы сөз сөйлеуге міндетті, ал тақырыбы – махаббат. Ли М. Холландер: «Ол Платонның еңбегінен нәзіктігімен, байлығымен және жоғары сапалы юморымен басып өтеді. Керісінше, Кьеркегор өзінің туындысын романтикалық, нәзік байқаулармен және рококо әшекейлерімен осылайша толықтырды, оның нәтижесінде бүкіл шығарма ықтимал емес сияқты көрінеді; ал ескі еңбек берік шындыққа негізделген». Платон мен Кьеркегор оқырманның шындық пен ойдан шығарылғанды ажырата алу қабілетін сынап көрген болуы мүмкін. Плутархтың «Жеті дананың тойы» да Кьеркегорға әсер еткен болуы мүмкін. Ол Виктор Эремита, Жас жігіт, Мода дизайнері, Константин және Йоханнес Азғырушыдан махаббат туралы сөйлеуді сұрады. Психолог Константин баяндамашылар арасындағы жағдайды реттеді. Бірақ оқырман үшін әрбір әңгіме ақыр соңында көңіл көншітпейді. Мысалы, тәжірибесіз жас жігіт оны қатты алаңдататын, түсініксіз деп санайды. Азғырушы үшін бұл жеңілуге тиіс ойын, ал сәнді модельер оны мағынасыз стиль деп қарастырады, оны басқа стиль сияқты бақылай алады. Олар «Өмірін жасырған адам жақсы өмір сүрген» деп есептейді. Тойға қатысқан барлық баяндамашылар «махаббат – абсурд» дейді. Кьеркегор осы бөлімді Иоганн Гётенің «Вильгельм Майстердің шеберханасы» атты шығармасындағы Филинамен салыстырды. Ол Гётенің «Дихтунг унд Вахрхайт» («Менің өмірім: Поэзия және шындық») еңбегін осы кітаптың үшінші бөлімінде «Күнәлі/Күнәсіз» деп атады. Гёте өзінің өмірі туралы барлық кітаптарында ойлармен бөлісті. А, немесе эстет, «Кезеңдер» кітабында ой елегінен өткізу туралы жазады, себебі Кьеркегор есте сақтау және ой елегінен өткізу өнерін де меңгергенін анықтады.
Некеге қатысты кейбір ойлар Үйленген ер адам
Кітаптың екінші бөлімі Уильям Афхам мен оның әйелі бар каретаның жақын жерден өтіп, тоқтауымен басталады. Ол мүмкіндік туралы сөйлеу тәжірибесін көрсетеді. Афхам А-ның "мүмкіндіктерден мүмкіндіктерге тынышсыздықпен өтуін тоқтатуды қалайды, себебі бұл соңында үмітсіздікке алып келеді". Дегенмен, Кьеркегор өмірі бойы бойдақ болып қалды. Бірақ ол үйленген өмірмен байланысты емес, өмірдің мағынасын тапты. Ол былай дейді: "Неке – оң шешім және ең оң шешім; оның керісі – бұл міндетті іске асыруға ниеттенбау шешімі". Ол былай дейді: "Көбінесе біз үйленген ер адамның адалсыздығы туралы айтамыз, бірақ одан да жаман нәрсе – үйленген ер адамның сенімсіздігі. Сенім – қажеттінің бәрі, және сенімнің өтемақысы бар. Ақыл-ой, даналық және өткірлік үйленген ер адамның қалай болу керектігін есептеп, анықтап, сипаттасын: оны сүйкімді ететін жалғыз қасиет – сенім, некеге деген абсолютті сенім. Өмірлік тәжірибе үйленген ер адамның адалдығынан не талап етілетінін анықтауға тырыссын; тек бір адалдық, бір шыншылдық бар, ол шынымен сүйкімді және өзінде барлығын жасырады, және бұл – Құдайға, әйеліне және некелік мәртебесіне шыншылдық, кереметті мойындаудан бас тарту". Ол неке саласындағы жүйе құрушыларға, дін саласындағыдай қарсы тұрады. Бұл бөлім Кьеркегор атаған дінилік В-ге сәйкес келеді. "Дінилік В, немесе парадоксалды дінилік, немесе диалектиканы екінші орынға қоятын дінилік жағдайларды осылай құрады: жағдайлар ішкі тереңдеудің диалектикалық шоғырлануы емес, мәңгілік бақытты нақтырақ сипаттайтын нақты бір нәрсе (ал А-да ішкі тереңдеудің нақтырақ сипаты – жалғыз нақтырақ сипат), жеке тұлғаның оны қабылдауына қатысты нақтырақ сипат беру арқылы емес, мәңгілік бақытты нақтырақ сипат беру арқылы, бірақ ойлау міндеті ретінде емес, парадоксалды түрде теріске шығарып, жаңа сезімдерге ояндырады". Говард Хонг "Өмір жолындағы кезеңдер" атты үш бөлімнің бір күн бұрын жарияланған "Қиялданған оқиғалар туралы үш сөз" жинағын толықтыру мақсатында жазылғанын айтты. Неке туралы сөз "Тойға орай" сөзімен сәйкес келеді.
"Күнәлі ме?"/"Күнәсіз бе?"
Виктор Эремита – «Егер/Немесе» кітабының псевдониммен жазылған авторы, кітапқа алғы сөз жазған. Алғы сөз бенде ол жазу үстелін сатып алады, онда А мен В-ның құжаттары салынған құпия бөлім бар. Кітапқа алғы сөз жазған Хиллариус Букбиндер ескі тұтынушысы Литератустан қалған құжаттар жинағын табады. Бұл үшінші кітапта қайталанады. Ол табиғат зерттеушісімен балық аулауға шығады. Ол ғылым үшін, ал автор достық пен құзырлылық үшін сол жерде болды. Ол «майлы қапқа» оралған бір нәрсені ұстап алады және кітаптың осы бөліміндегі құжаттар салынған қорапты табады, гректер үмітті қорапқа сақтағандай, бұл қорапта кінә бар. Бұл – Квидамның күнделігі (Киркегор «аты жоқ» деген сөзді қолданған). Бұл Иоганн Гетенің «Жас Вертердің қасіреті» туындысын еске түсіреді. Кітаптың бұл бөлімі бір күн бұрын жарық көрген «Қойылған жағдайлар туралы үш эссе» жинағының үшінші эссесіне сәйкес келеді, «Өлімнің шешімділігі немесе бейіт басында». Қолжазба Эдвард Янгтың «Түн ойлары» еңбегіне ұқсас стильде жазылған жас жігіттің күнделігі екені дәлелденді. Ол таңертең және кешке күнәсі мен күнәсіздігі арасында ауысатын ойларын жазады. Кейін 1847 жылы ол 1843 жылы жазғандай, кінәлілік мәселесі туралы тағы да жазды. «Егер/Немесе» екінші бөлімі, Хонг 341 бет. Құдайға қатысты әрқашан қате болатынымыз туралы ойдағы құрылыс және әр түрлі рухтағы құрылыс эсселері, Хонг 265 бет. Құдайға қатысты адам әрқашан кінәлі сезімде азап шегетінінің қуанышы. Ол «Құдай интригаларды мақұлдайды» деп сенді, бірақ алапеске жараларын дененің ішкі бөлігіне жылжытудың еш пайдасы жоқ деп ойлады. Ол әлі де біреудің кінәлі екенін мойындайтын болар еді. Бірақ ол Сүлейменнің түсінен дәлел келтіріп, өзінің тұжырымын қорғайды. Ол Реджине Ольсенге қатысты өзіне қарсы айыптау ретінде түсіндірілуі мүмкін жайттар туралы жазады. Ал ол «әрине, ешқандай діни тұлға емес екенін мойындайды; мен жай ғана осындай адамның тұрақты және кемелді құрылған мүмкіндігімін. Басымнан қылыш ілініп тұрғанда, өмірім қауіпте болғанда, мен діни дағдарысты бұрын білмегендей, егер олар болмаса, мен оларды табуым керек болатын сияқты бастапқы түрде сезінемін». Бірақ Кьеркегор өзінің псевдонимді авторлардың бірі емес екенін айтты. Бірақ ол олардың бәріне ұқсайды. Осы үнемі толастамайтын кінә оны сұраққа жетелейді: «Оның қайғысы мен менің қайғыма қандай ұқсастық бар, кінә мен кінәсіздіктің арасында қандай байланыс бар, өкіну мен өмірге деген эстетикалық қайғының арасында қандай туыстық бар, өкінуді оятатын нәрсе оның қайғысын оятатын нәрсе болғанда? Мен өз жолыммен қайғыра аламын, егер ол қайғыратын болса, ол оны өз есебінен де істеуі керек. Қыз көп нәрседе еркекке мойынсұнуы мүмкін, бірақ этикалық жағынан емес; және ол үшін де, мен үшін де осылай бірге қайғыру этикалық емес. Осы жолмен жүріп, ол менің оған деген мінез-құлқым сияқты этикалық мәселені шешілмей қалдыруы керек болғанда, қалайша ол діни тұрғыдан қайғыра алады, ол шынымен де қайғыратынын қалайды. Оның еркектен қандай ерекшелігі бар екенін біліп алу үшін жарты жыл бойы әйел болсам ғой». Мари Бомарше, Донна Эльвира және Маргареттің кінәлі емес, кінәлі емес пікірталасы Кьеркегордың «Егер/Немесе» (1843) еңбегінде жазылған. Мари Бомарше Гетенің «Клавиго» туралы былай дейді: «Иә, ол алдамшы еді. Әйтпесе, ол мені сүймейтін болар еді». «Ол ешкімді алдамады. Оны не алып кеткенін білмеймін, қандай қара күш екенін білмеймін, бірақ бұл оған қатты ауыр тиді». Кьеркегор ерлер де, әйелдер де кінә мен алдамшылықтан зардап шегетінін түсінеді. Ол осы кітапта Иоанн Азғырушы мен Корделияның әңгімелерін қайталайды.
Оқырманға хат
Кьеркегор өзінің кітабын Фратер Тацитурнның (Үнсіз ағайын) Оқырманға арналған хатымен аяқтады. Ол сыншылардың "Екі-екі" еңбегін дұрыс бағаламағанына ренжіді, сондықтан оқырмандарымен тікелей байланыс орнатуға шешім қабылдады. Ол аналогиялармен бастайды: өзінің міндеті – "сүйіспеншілік өзінде диалектикалық болатын және шексіз ойлану дағдарысында діни мәнге ие болатын бақытсыз махаббат оқиғасын ұсыну" екенін айтады. Оның тапсырмасы нәтижесінде Данияның "Корсар" газеті Фратер Тацитурнға бағытталған редакторлық мақала жариялады, бұл Кьеркегорды Педер Людвиг Мюллер мен Мейр Голдшмидтпен ашық қақтығысқа әкелді. "Корсар" газеті 1843 жылдың 10 наурызында "Екі-екі" еңбегіне шолу жасады, ол 1843 жылдың 20 ақпанында жарық көрген болатын. 1845 жылдың 4 шілдесінде "Корсар" газеті "Кезеңдер" еңбегі үшін "Күлкілі кітап сатушыны" мақтады. Виктор Эремита қараша айында "Екі-екі" еңбегі үшін тағы да мақталып, содан кейін желтоқсанда Мюллер "Сороға сапар" деген мақала жазды, ал Фратер Тацитурн "Саяхатшы эстетиктің қызметі және ол кешкі асқа қалай төлегені" деген жауап берді. Газет Кьеркегордың жауап хаттарынан кейін оны карикатуралай бастады. Кьеркегор авторлық өміріндегі осы сыртқы оқиғаға қатысты өз "Күнделіктерінде" келесідей жазды.
He states it was his task to present "an unhappy love affair in which love is dialectical in itself and in the crisis of infinite reflection acquires a religious aspect." His task resulted in an editorial from the Danish newspaper The Corsair directed at Frater Taciturnus which brought Kierkegaard into open conflict with Peder Ludvig Møller and Meïr Goldschmidt. The Corsair had reviewed Either/Or March 10, 1843, it had been published on February 20, 1843. On July 4, 1845 the Corsair praised Hilarious Bookbinder for his work on Stages. Victor Eremita was praised for his work on Either/Or once again in November and then in December Moller wrote A Visit in Soro and Frater Taciturnus replied with The Activity of a Traveling Estetician and How He Still Happened to Pay for the Dinner. The newspaper began to caricature Kierkegaard after he wrote to them in reply after reply. Kierkegaard wrote the following in his Journals in relation to this external episode in his life as an author.