Кіріспе

Ағаш өңдеу өнеркәсібінің жұмысшысы, кесілген ағаштардың құнын өлшейтін. Ағаш өлшеуші – ағаш өңдеу өнеркәсібіндегі мамандық. Ағаш өлшеуші кесілген ағаштардың көлемін (сыйымдылығын) және сапасын (сортталуын) анықтау үшін өлшейді, одан өндіріске қолданылатын ағаш жасалады. Ағаштар сатылатын кезде, сату бағасын стандартты түрде анықтау үшін, ағаштар "өлшенеді", яғни ұзындығы мен диаметрі өлшеніп, түрлері анықталады және саудаға жарамды ағаш өнімінің таза көлемін есептеу үшін кемшіліктерінен шегеріледі. Ағаш көлемін анықтау үшін әртүрлі өлшемдер немесе ережелер қолданылады. Скрибнердің ондық С ережесі ағаштардың диаметрінен қанша тақта алуға болатынын көрсететін дөңгелектердің схемаларына негізделген. Кубикалық ереже, Канадада көбінесе метрикалық деп аталады, ағаш материалдарының кубикалық көлемін анықтайды. Ағаштардың жалпы көлемі (нақты өлшемдері, ұзындығы мен диаметрі) және таза көлемі (кемшіліктерді ескергеннен кейін) тіркеледі. Мемлекеттік ағаштарды "өлшеуге" құзыретті үшінші тарап ұйымы осы жұмысты әдетте орындайды. Ішкі кемшіліктер сыртқы белгілерінен анықталатындықтан, өлшеу нақты ғылым емес және ағаш өлшеу ережелерін түсіндіруге байланысты. Ағаш өлшеушілер кездейсоқ "тексеру өлшемдерінен" өтеді, онда басқа өлшеуші дәл сол ағаштарды қайта өлшейді және нәтижелер салыстырылады. Сертификатын сақтау үшін ағаш өлшеуші жалпы көлемнің + немесе 1% және таза көлемнің + немесе 2% шегінде болуы керек. Өлшемдер төлемдерді жүзеге асыру, сапаны бақылау және қойманы есепке алу үшін қолданылады.

Тарихи әдістер

Тарихи тұрғыдан алғанда, Тынық мұхитының солтүстік-батыс аймағында, ағаштарды суға жеткізіп, салға түсіргеннен кейін ғана сатқан. Қаптамалы салдар бір-біріне тығыз байланған ағаштардан құралған, соның салдарынан кейбір ағаштар судың астында қалады. Осы себепті, ағаш өлшеушілер салдың үстімен жүріп, ағаштарды суда өлшеп, сапасын бағалаған. Ағаш кесу қолмен жасалған кезде, ағаш кесушілер мен бөлушілер көбінесе тапсырыс еңбекақысымен төленген, сондықтан әр жұмысшының өнімділігі күнделікті өлшенген. Бүгінде ағаштарды салға түсіру сирек кездеседі.

Рэмптің масштабталуы

Ағаштарды тасымалдау үшін жүк көліктері пайдаланғаннан бері танымал болған "пандус шкаласы" әдісі қолданылады. Бұл әдісте ағаш тасығыш машина пандусқа – қарапайым жоғарылатылған платформаға – тікелей айдап келінеді, содан кейін ағаш өлшеуші машинаға және жүкке көтеріліп, ағаштарды өлшеп, сұрыптайды. Пандусты әдетте өлшеу бюросы басқарады, бірақ ол ағаш сатып алатын ағаш өңдеу зауытының жанында немесе басқа да ыңғайлы жерде орналасуы мүмкін. Орналасқан жеріне байланысты, пандус бір зауыт үшін ғана ағаштарды өлшеуге қолданылуы мүмкін, немесе өлшенген ағаштар бірнеше бағытқа тарауына мүмкіндік беретін жерде болуы мүмкін. Оң жақтағы суретте Тынық мұхитының солтүстік-батысындағы бюро пандусында екі жүк көлігі тұрғанын көруге болады. Пандус шкаласы көбінесе кеңістік шектеулі болғанда, жылдамдық маңызды болғанда немесе ағаштардың құны төмен болғанда қолданылады. Әрбір ағаштың сапасын бағалау оның кемшіліктерін тексеруді қамтиды, бірақ егер ағаш жүк көлігінің ішінде орналасқан болса, оны қарап шығу қиын болуы мүмкін.

Жасалғанды масштабтау

Жоғары құндықтарды өлшеу кезінде, ең қолайлы әдіс – "roll out" әдісі болып табылады. Осы процесте, ағаштар көліктен түсіріліп, жерге немесе бір қабатқа төселіп жатады, бұл скалерге әрбір ағаштың жақсы бөлігін көруге және иілу немесе шіру сияқты кемшіліктердің санын және мөлшерін анықтауға көмектеседі. "Roll out" өлшеуі ауыр техника бар жерде ғана жасалуы керек, сонымен қатар ағаштарды төсеуге арналған кеңістік, уақыт және қосымша жұмыс шығындары да қажет. Бұл әдіс тиімдірек болуы мүмкін (әсіресе көліктер үшін), себебі көліктер өлшеніп бітісімен бірден кете береді, өлшеу үшін күтудің қажеті жоқ. Бұл рампалық өлшеуден өзгеше, онда көлік өлшеу аяқталғанша күтуге мәжбүр. Кейбір елдерде ағаштар теміржол вагондарымен жеткізіледі, онда оларды "roll out" өлшеуі үшін қалдыруға болады. Ағаш сатуда, ағаштар тік тұрған күйінде сатылғанда, ағаш зерттеушілер ағаштардың көлемін бағалай алады, сонымен қатар ағаштардағы бұтақтардың өсу орындарын, әсіресе ағаштың ең төменгі бөлігіндегі, ең көп көлемге және сапаға ие ағаштарды скалерден жақсы көреді. Дегенмен, "roll out" өлшеуі скалерге көлікпен өлшеуге немесе Канаданың Британдық Колумбиясы провинциясындағы ағаш салаларында өлшеуге қарағанда жақсы нәтиже беруге көмектеседі. Ағаш сапасы жақсы және ағаштардың мөлшері үлкен болғанда, оларды "roll out" етіп өлшеген дұрыс.

Ағашқа арналған тік қабаттар

Тұрған ағаштарды өлшеу әдісі жоғары құнды жартылай кескіштер көлемін анықтауға немесе аллометриялық теңдеулер құруға қолданылады.