Кіріспе
1941 жылғы AM/орта толқын радиостанцияларын бөлу туралы келісім
Солтүстік Американың өңірлік радио хабар тарату туралы келісімі (NARBA, ; lang es) – AM жолағы (орта толқын) радиостанцияларының техникалық стандарттарын анықтаған халықаралық шарттар жиынтығы. Бұл келісімдер сондай-ақ, қол қойған елдер арасында жиіліктерді қалай бөлу керектігін де қарастырды, әсіресе жоғары қуатты таза арналарды бөлуге ерекше мән берді. NARBA-ның бастапқы жиілік жоспары, сондай-ақ "Гавана келісімі" деп белгілі, 1937 жылдың 13 желтоқсанында АҚШ, Канада, Мексика, Куба, Доминикан Республикасы және Гаити тарапынан қол қойылды және 1941 жылдың 29 наурызында күшіне енді. Содан кейін, NARBA атымен бірнеше өзгерістер мен толықтырулар жасалды. 1983 жылы NARBA ережелері көбінесе 2-аймақтағы орта жиілікті радио хабарларын тарату қызметі жөніндегі өңірлік келісімді (Рио келісімін) қабылдау арқылы толықтай алмастырылды, ол Батыс жарты шарын қамтыды. Дегенмен, қазіргі уақытта Солтүстік Америкадағы AM жолақтарына жасалған тағайындамалар көбінесе NARBA келісімдерімен белгіленген стандарттарды көрсетеді.
Өмірбаян
Ұйымдастырылған AM (орта толқын) радио хабарларын тарату 1920 жылдардың басында басталды, ал 1922 жылдың соңына қарай 500-ден астам станциясы бар АҚШ Солтүстік Америка радио толқындарында үстемдік құрды. Күн батқаннан кейін ионосфераның өзгеруіне байланысты, АМ жолағындағы станциялардан түнгі сигналдар жүздеген шақырымға таралады. Бұл, жоғары қуатты таратушыларды пайдалана отырып, сирек қоныстанған аймақтарға радио бағдарламаларын жеткізуде маңызды. Дегенмен, бұл станцияларды тағайындау кезінде халықаралық ынтымақтастық қажеттілігін де тудырады, өйткені өзара кедергі келтіретін сигналдарды болдырмау керек. Тапсырмаларды рационализациялау мақсатында, 1928 жылдың 11 қарашасында АҚШ-та Федералды радио комиссиясының (FRC) 40-шы жалпы бұйрығына сәйкес ірі қайта бөлу күшіне енді. Ол кезде AM жолағы 550-ден 1500 кГц-ға дейінгі 96 жиілікпен анықталды, олар секундына 10 килоцикл (кГц) қадаммен жүреді және «жергілікті», «аймақтық» және «ашық арна» жиіліктері деп бөлінді. FRC халықаралық мәселелерді шешу үшін жасаған жалғыз ереже – алты жиілік (690, 730, 840, 910, 960 және 1030 кГц) Канаданың ғана пайдалануына берілді. 1932 жылдың 5 мамырында АҚШ пен Канада хат алмасу арқылы 1928 жылғы стандарттарды ресми түрде бекітіп, кеңейтті, соның ішінде 540 кГц жиілігінде Канаданың пайдалануын мойындады. 1930 жылдары Канада да 1510 кГц жиілігін қолдана бастады, ал 1934 жылы АҚШ 1530 және 1550 кГц жиіліктерінде екі тәжірибелік жоғары сапалы станцияны бекітті. 1939 жылға қарай Куба станциялары 1600 кГц жиіліктерінде жұмыс істеді. Мексика және Куба сияқты басқа елдер өздерінің радио хабарларын тарату қызметтерін дамытқанда, инженерлік тәжірибені стандарттау, кедергілерді азайту және ашық арналарды әділ бөлу қажеттілігі туындады. Сонымен қатар, жиілікті жақсырақ бақылау және, әсіресе, бағытталған антенналардың дамуы, кедергіні едәуір арттырмай, бірдей немесе жақын жиіліктерде қосымша станциялардың жұмыс істеуіне мүмкіндік берді. АҚШ-тың басты мақсаты – Мексикаға ашық арналарды беру шартымен, АҚШ-қа бағытталған және АҚШ және Канада станцияларына елеулі кедергі келтірген ағылшын тіліндегі «шекаралық станцияларды» жою болды. Алайда, 1933 жылдың жазында Мексика қаласында өткен алғашқы халықаралық кездесу сәтсіз аяқталды, себебі Мексикаға қанша ашық арна жиілігі берілетіні туралы келісімге келе алмады. 1937 жылы Гаванада (Куба) бірнеше радиоконференциялар өтті, бұл жолы олар сәтті аяқталды, ал алғашқы NARBA келісіміне 1937 жылдың 13 желтоқсанында АҚШ, Канада, Куба, Мексика, Доминикан Республикасы және Гаити өкілдері қол қойды. Ең маңызды өзгеріс – 1510-нан 1600 кГц-ға дейінгі он хабар тарату жиілігінің ресми қосылуы болды, ал 106 қолжетімді жиілік «Ашық арна» (59 жиілік), «Аймақтық» (41 жиілік) және «Жергілікті» (6 жиілік) деп бөлінді. Ресми төменгі шек 550 кГц-те қалды, өйткені 500 кГц – теңіздегі халықаралық апаттық жиілікке кедергі келтірмеу үшін хабар тарату жолағының төменгі жағында станциялар қосу мүмкін емес еді. (Келісімде 540 кГц жиілігі қарастырылмағанмен, ол ресми емес түрде Канаданың қосымша ашық арна жиілігіне айналды.) Келісім бойынша 740 кГц немесе одан жоғары жиілікте жұмыс істейтін барлық қолданыстағы станциялар жиіліктерін өзгертуі керек болды. Ашық жиіліктер барлық жолақта «созылып» құрылды, бұл кесте бойынша жүзеге асырылды, көбінесе барлық станциялар ортақ жиілікте жаңа, жоғары диалдық позицияға ауыстырылды. Бұл Мексика мен Канадаға бөлінген жиіліктердің көпшілігін қамтамасыз етті. Жиіліктердің көп бөлігі 10 мен 30 кГц аралығында шектелді, бұл станцияның қолданыстағы тік радиатор мұнараларының электрлік биіктігін сақтады, жаңа жиілікке бейімделу үшін бағытталған антенна параметрлерін қайта реттеудің маңызды факторы. Жеке станциялар I, II, III немесе IV сыныптарына жатқызылды, сынып станцияның ең жоғары қуатын және оның кедергіден қорғау стандарттарын анықтады. Барлық қатысушы елдерде I және II сыныптағы станциялар тек «Ашық арна» жиіліктеріне ғана тағайындалды, ал III сынып «Аймақтық» жиілік тағайындаумен теңестірілді. АҚШ-та IV сынып станциялары тек «Жергілікті» жиіліктерге тағайындалды, бірақ басқа елдерде олар «Жергілікті» және «Аймақтық» жиіліктерге де тағайындалды. Маңызды өзгеріс – кейбір ашық арналардың бір мезгілде екі станциямен пайдаланылуына рұқсат берілді. Жиілікті жалғыз пайдалануды сақтайтын станциялар I А класына жатқызылды, ал ашық арнаны бөлісетін станциялар I B класы деп аталды. Келісім Мексика мен Канадаға әрқайсысына алты I А класты жиіліктерді, ал Кубаға біреуін берді. Радио дизайнының жақсарғанын көрсете отырып, келісім «бір нарықтағы» ең төменгі жиілік аралығын 50-ден 40 кГц-ға дейін де азайтты. (Мексика одан әрі 30 кГц «бір нарықтағы» аралықты қабылдауды жөн көрді, егер ол көрші елдің «шекаралық аймағына» бөлінуімен қақтығыспаса.) Бұл жақын аралық екі жоғары «Жергілікті» жиілік, 1420 және 1500 кГц үшін ерекше маңызды болды, өйткені осы жиіліктердегі станциялар 1450 және 1490 кГц-қа көшірілді, аралық 40 кГц-ты құрады. Содан кейін оның кең ауқымды ережелерін қабылдау жұмыстары басталды.
1941 жылғы 29 наурыздағы іске асыру
1941 жылдың 14-30 қаңтарында Вашингтон қаласында АҚШ, Канада, Куба, Доминикан Республикасы және Мексика өкілдерінің қатысуымен инженерлік конференция өтті. Бірнеше ерекшеліктермен жиілікті ауыстыру 1941 жылдың 29 наурызында 0800 Гринвич уақыты бойынша (E.S.T.) жүзеге асырылуы жоспарланған, бұл бейресми түрде "көшіру күні" деп аталды. (Филадельфия станциялары мэр Роберт Ламбертонға "Радио көшу күнін" жариялау туралы өтініш жасады, бірақ ол "Менің тәжірибем бойынша, мэрдің жариялаулары мүлдем ештеңе білдірмейді және мен мүмкіндігінше аз шығарамын" деген негіздемемен бас тартты.) Жиілік өзгеруі "жеті елдің мыңға жуық стансасына" әсер етті. Келесі кестеде 1941 жылдың 29 наурызынан бұрын және кейін тапсырмалар қарастырылады, оның ішінде АҚШ және Канада станциялары туралы ақпарат және ең маңызды өзгерістерді қорытындылайды:
Old Freq. (kHz) Station(s) Moved(kHz) New Freq. (kHz) Notes — new Canadian clear 540 allocated to CBK later shared with Mexico 550–680 all unchanged 550–680 690 all, except CFRB unchanged 690 Canadian clear CFRB 860 700–720 all unchanged 700–720 730 all, except CFPL unchanged 730 CFPL — 1570 — new Canadian clear 740 allocated to CBL which moved from 840 740–780 all up 10 750–790 — new Mexican clear 800 allocated to XELO 790–830 all up 20 810–850 840 CBL — 740 — new Canadian clear 860 allocated to CFRB 850–870 all up 20 870–890 — new Mexican clear 900 880–970 all up 30 910–1000 — new Canadian clear 1010 allocated to CFCN (now CBR) which moved from 1030 980 KDKA up 40 1020 990 WBZ up 40 1030 1000 WHO up 40 1040 1010 WHN (now WEPN) up 40 1050 KQW (now KCBS) 740 WNAD (now KWPN) 640 WNOX (now WNML) 990 — new Mexican clear 1050 1020 KYW up 40 1060 1030 CFCN (now CBR) down 20 1010 CKLW 800 1040 WTICKRLDKWJJ (now KFXX) up 40 1080 1050 KNX up 20 1070 shared with CBA (now silent) 1060 WBAL up 30 1090 WJAG up 30 1090 this was later traded for 780 with KFAB 1070–1150 all up 30 1100–1180 1160 WOWO up 30 1190 WWVA up 10 1170 1170 WCAU (now WPHT) up 40 1210 1180 KEX up 10 1190 KOB (now KKOB) 770 Initially assigned to 1030. Changed to 770, November 1941. WDGY (now KTLK) down 50 1130 WINS 1010 1190 WOAI up 10 1200 WSAZ (now WRVC) 930 WATR 1320 — new Mexican clear 1220 allocated to XEB 1200–1450 all up 30 1230–1480 1460 KSTPWJSV (now WFED) up 40 1500 1470 KGAWLACWMEX up 40 1510 1480 KOMAWKBW (now WWKB) up 40 1520 1490 KFBKWCKY up 40 1530 1500 all down 10 1490 1510 CKCR (later CHYM) down 20 1490 — new Bahamian clear 1540 allocated to ZNS 1 shared with KXEL — new Canadian/Mexican clear 1550 allocated to CBE (now CBEF) and XERUV, both stations "grandfathered" at 10 kW 1530 W1XBS to WBRY(later WTBY, then WQQW; now dark) up 60 1590 Since 1934 U. S. frequencies above 1500 had been allocated only to four experimental stations that broadcast with a signal 20 kHz wide for "high fidelity." The stations were converted to regular broadcasting with the NARBA frequency move, having already been allowed to choose normal call signs in 1936. W9XBY to KITE(now dark) up 20 1550 1550 W2XR to WQXR(now WFME) up 10 1560 W6XAI to KPMC(now KNZR) up 10 1560 — new Mexican clear 1570 allocated to XERF — new Canadian clear 1580 allocated to CBJ — new regional channels 1590–1600 1590–1700 after "Rio"
Ескі жиілік (кГц) Станция(лар) Көшкен жиілік (кГц) Жаңа жиілік (кГц) Ескермелер
— жаңа канадалық таза 540 CBK-ға бөлінді, кейін Мексикамен бөлісті 550–680 барлық өзгеріссіз 550–680
690 барлық, CFRB-ден басқа өзгеріссіз 690 Канадалық таза CFRB 860
700–720 барлық өзгеріссіз 700–720
730 барлық, CFPL-ден басқа өзгеріссіз 730 CFPL —
1570 — жаңа канадалық таза 740 CBL-ге бөлінді, ол 840-тан көшті 740–780 барлық 10-ға жоғары 750–790 —
жаңа мексикалық таза 800 XELO-ға бөлінді 790–830 барлық 20-ға жоғары 810–850
840 CBL — 740 —
жаңа канадалық таза 860 CFRB-ге бөлінді 850–870 барлық 20-ға жоғары 870–890 —
жаңа мексикалық таза 900 880–970 барлық 30-ға жоғары 910–1000 —
жаңа канадалық таза 1010 CFCN (қазір CBR) бөлінді, ол 1030-нан көшті 980 KDKA 40-қа жоғары 1020
990 WBZ 40-қа жоғары 1030
1000 WHO 40-қа жоғары 1040
1010 WHN (қазір WEPN) 40-қа жоғары 1050 KQW (қазір KCBS)
740 WNAD (қазір KWPN) 640 WNOX (қазір WNML) 990 —
жаңа мексикалық таза 1050 1020 KYW 40-қа жоғары 1060
1030 CFCN (қазір CBR) 20-ға төмен 1010 CKLW 800
1040 WTICKRLDKWJJ (қазір KFXX) 40-қа жоғары 1080
1050 KNX 20-ға жоғары 1070 CBA-мен бөлісті (қазір үнсіз)
1060 WBAL 30-ға жоғары 1090 WJAG 30-ға жоғары 1090
1070–1150 барлық 30-ға жоғары 1100–1180
1160 WOWO 30-ға жоғары 1190 WWVA 10-ға жоғары 1170
1170 WCAU (қазір WPHT) 40-қа жоғары 1210
1180 KEX 10-ға жоғары 1190 KOB (қазір KKOB)
770 Бастапқыда 1030-ға тағайындалды. 1941 жылдың қарашасында 770-ке өзгертілді. WDGY (қазір KTLK) 50-ге төмен 1130 WINS 1010
1190 WOAI 10-ға жоғары 1200 WSAZ (қазір WRVC) 930 WATR 1320
— жаңа мексикалық таза 1220 XEB-ге бөлінді 1200–1450 барлық 30-ға жоғары 1230–1480
1460 KSTPWJSV (қазір WFED) 40-қа жоғары 1500
1470 KGAWLACWMEX 40-қа жоғары 1510
1480 KOMAWKBW (қазір WWKB) 40-қа жоғары 1520
1490 KFBKWCKY 40-қа жоғары 1530
1500 барлық 10-ға төмен 1490
1510 CKCR (кейін CHYM) 20-ға төмен 1490 —
жаңа Багам 1540 ZNS 1 бөлінді, KXEL-мен бөлісті —
жаңа канадалық/мексикалық таза 1550 CBE (қазір CBEF) және XERUV-ке бөлінді, екі станса да "ағалары" 1530 W1XBS-ден WBRY-ға (кейін WTBY, содан кейін WQQW; қазір үнсіз) 60-қа жоғары 1590
1590 1934 жылдан бері АҚШ жиіліктерінің 1500-ден жоғарысы тек төрт тәжірибелік станцияларға бөлінді, олар 20 кГц енімен "жоғары сапалы" сигналмен хабар таратты. Станциялар NARBA жиілік қозғалысымен тұрақты хабар таратуға айналдырылды, 1936 жылы қалыпты шақыру белгілерін таңдауға рұқсат етілгеннен кейін. W9XBY-ден KITE-ге ((қазір қараңғы) 20-ға жоғары 1550
1550 W2XR-ден WQXR-ге ((қазір WFME) 10-ға жоғары 1560
1560 W6XAI-ден KPMC-ге ((қазір KNZR) 10-ға жоғары 1560 —
жаңа мексикалық таза 1570 XERF-ке бөлінді —
жаңа канадалық таза 1580 CBJ-ге бөлінді —
жаңа өңірлік арналар 1590–1600 1590–1700 "Рио"дан кейін.
Old Freq. (kHz) Station(s) Moved(kHz) New Freq. (kHz) Notes — new Canadian clear 540 allocated to CBK later shared with Mexico 550–680 all unchanged 550–680 690 all, except CFRB unchanged 690 Canadian clear CFRB 860 700–720 all unchanged 700–720 730 all, except CFPL unchanged 730 CFPL — 1570 — new Canadian clear 740 allocated to CBL which moved from 840 740–780 all up 10 750–790 — new Mexican clear 800 allocated to XELO 790–830 all up 20 810–850 840 CBL — 740 — new Canadian clear 860 allocated to CFRB 850–870 all up 20 870–890 — new Mexican clear 900 880–970 all up 30 910–1000 — new Canadian clear 1010 allocated to CFCN (now CBR) which moved from 1030 980 KDKA up 40 1020 990 WBZ up 40 1030 1000 WHO up 40 1040 1010 WHN (now WEPN) up 40 1050 KQW (now KCBS) 740 WNAD (now KWPN) 640 WNOX (now WNML) 990 — new Mexican clear 1050 1020 KYW up 40 1060 1030 CFCN (now CBR) down 20 1010 CKLW 800 1040 WTICKRLDKWJJ (now KFXX) up 40 1080 1050 KNX up 20 1070 shared with CBA (now silent) 1060 WBAL up 30 1090 WJAG up 30 1090 this was later traded for 780 with KFAB 1070–1150 all up 30 1100–1180 1160 WOWO up 30 1190 WWVA up 10 1170 1170 WCAU (now WPHT) up 40 1210 1180 KEX up 10 1190 KOB (now KKOB) 770 Initially assigned to 1030. Changed to 770, November 1941. WDGY (now KTLK) down 50 1130 WINS 1010 1190 WOAI up 10 1200 WSAZ (now WRVC) 930 WATR 1320 — new Mexican clear 1220 allocated to XEB 1200–1450 all up 30 1230–1480 1460 KSTPWJSV (now WFED) up 40 1500 1470 KGAWLACWMEX up 40 1510 1480 KOMAWKBW (now WWKB) up 40 1520 1490 KFBKWCKY up 40 1530 1500 all down 10 1490 1510 CKCR (later CHYM) down 20 1490 — new Bahamian clear 1540 allocated to ZNS 1 shared with KXEL — new Canadian/Mexican clear 1550 allocated to CBE (now CBEF) and XERUV, both stations "grandfathered" at 10 kW 1530 W1XBS to WBRY(later WTBY, then WQQW; now dark) up 60 1590 Since 1934 U. S. frequencies above 1500 had been allocated only to four experimental stations that broadcast with a signal 20 kHz wide for "high fidelity." The stations were converted to regular broadcasting with the NARBA frequency move, having already been allowed to choose normal call signs in 1936. W9XBY to KITE(now dark) up 20 1550 1550 W2XR to WQXR(now WFME) up 10 1560 W6XAI to KPMC(now KNZR) up 10 1560 — new Mexican clear 1570 allocated to XERF — new Canadian clear 1580 allocated to CBJ — new regional channels 1590–1600 1590–1700 after "Rio"
Тазартулар
Алғашқы келісімшарт 1946 жылдың 29 наурызында аяқталуға тиіс болған. 1946 жылдың басында үш жылдық уақытша келісім Кубаға кеңейтілген үлестірулерді берді, оның ішінде бес АҚШ, үш Канада және екі Мексика ашық арнасын бөлісу құқығы, сондай-ақ кейбір аймақтық жиіліктерде жоғары қуатты станцияларды пайдалану мүмкіндігі. Бұл өзгерістер нәтижесінде Багам аралдарына АҚШ-тың 1540 кГц ашық арнасын пайдалануға рұқсат берілді. Уақытша келісім 1949 жылдың 29 наурызында аяқталды, және оның орнына жаңа келісімге келу өте қиын болды, әсіресе Мексиканың қарсылығы себепті, бұл екі сәтсіз конференцияға әкелді. Жаңа NARBA келісімшарты, ратификацияланғаннан кейін бес жылға күшіне енетін, 1950 жылдың 15 қарашасында Вашингтонда Багам аралдары, Канада, Куба, Доминикан Республикасы, Ямайка және АҚШ үшін қол қойылды. Конференциядан бас тартқан Мексика мен қатыспаған Гаитиге де келісімге қосылу мүмкіндігі берілді. (АҚШ және Мексика 1957 жылы екіжақты келісім жасады.) Бұл келісім ресми түрде 540 кГц жиілігін ашық арна ретінде қосты, сондай-ақ Кубаға АҚШ ашық арналарының алты бөлігін, ал Ямайкаға екі бөлігін бөліп беруді көздерді. Кейбір шаралар даулы болып қалды, және келісімнің бұл нұсқасы 1960 жылдың басына дейін АҚШ тарапынан ратификацияланбады. 1980 жылы Куба NARBA келісімінен шығатыны туралы бір жыл бұрын хабарлады.
The interim agreement expired on March 29, 1949, and there was great difficulty in agreeing on a replacement, in particular due to Mexican objections, which led to two failed conferences. A new NARBA agreement, to be effective for five years after ratification, was finally signed at Washington, D. C., on November 15, 1950, for the Bahamas, Canada, Cuba, the Dominican Republic, Jamaica and the United States. Mexico, which had withdrawn from the conference, and Haiti, which did not participate, were to be given a chance to subscribe. (The United States and Mexico made a bilateral agreement in 1957.) This agreement formally added 540 kHz as a clear channel frequency, and also provided for Cuba to share six, and Jamaica two, of the U. S. clear channel allocations. Some provisions remained controversial, and this version of the treaty wasn't ratified by the United States until early 1960. In 1980, Cuba gave the required one year notification that it was withdrawing from the NARBA treaty.
1981 жылғы "Рио келісімі"
NARBA келісімдері "2-аймақтағы орта жиілікті радио хабарларын тарату жөніндегі өңірлік келісім" (Рио келісімі) арқылы маңызды түрде тоқтатылды, ол бүкіл Батыс жарты шарды қамтиды және 1981 жылы Бразилияның Рио-де-Жанейро қаласында қол қойылды, 1983 жылдың 1 шілдесінде сағат 08:00 UTC бойынша күшіне енді. Рио келісіміндегі араласудан қорғау критерийлері NARBA-дан айтарлықтай ерекшеленеді және "ашық каналдардағы станциялар" деген түсінік жойылды. Осы келісімді қабылдаған Багам аралдары мен Канада NARBA-ға қатысуын тоқтату ниеттерін жариялады. Дегенмен, бұл келісіммен енгізілген құрылымның көп бөлігі өзгеріссіз қалды.
Қосымша іс-шаралар
1988 жылдың 8 маусымында Рио-де-Жанейрода тағы бір конференция өтті, бұл жолы Халықаралық телекоммуникация одағының қолдауымен, 1990 жылдың 1 шілдесінен бастап күшіне енетін 2-ші аймақтағы "кеңейтілген жолақ" деп белгілі он АМ жолақты жиілікті қосу ережелері қабылданды, ол 1610 кГц-ден 1700 кГц-ға дейін қамтиды. 1950 жылғы NARBA ережелері Багам аралдары, Доминикан Республикасы және АҚШ үшін әлі де қолданыста, себебі бұл елдер NARBA-ны ресми түрде жойған жоқ. АҚШ-тың Канадамен ("Америка Құрама Штаттары Үкіметі мен Канада Үкіметі арасындағы орта жиілікті AM радио хабар тарату қызметі туралы келісім" (1984)) және Мексикамен ("Америка Құрама Штаттары Үкіметі мен Мексика Біріккен Штаттары Үкіметі арасындағы орта жиілікті AM радио хабар тарату қызметі туралы келісім" (1986)) екіжақты белсенді келісімдері де бар.