Кіріспе
Американдық адвокат, бизнесмен, лоббист және фармацевтикалық басшы (туған 1967)
Алекс Майкл Азар II (/'eɪ//z//ɑːr/; туылған 17 маусым 1967) – американдық адвокат, бизнесмен, лоббист және бұрынғы фармацевтикалық басшы, 2018 жылдан 2021 жылға дейін АҚШ Денсаулық сақтау және халыққа қызмет көрсету министрі қызметін атқарды. Азарды осы лауазымға президент Дональд Трамп 2017 жылдың 13 қарашасында ұсынды, ал АҚШ Сенаты 2018 жылдың 24 қаңтарында мақұлдады. Ол 2020 жылдың қаңтарынан 2020 жылдың ақпанына дейін Ақ үйдің коронавируске қарсы күрес жұмыс тобының төрағасы болды, содан кейін вице-президент Майк Пенс оны алмастырды. 2021 жылы ол Майами университетінің Майами Герберт бизнес мектебінде аға атқарушы резидентураға тағайындалды. 2012 жылдан 2017 жылға дейін Азар ірі фармацевтикалық компания Eli Lilly and Company компаниясының АҚШ бөлімшесінің президенті және Биотехнология инновациялық ұйымының директорлар кеңесінің мүшесі болды. Азар 2001 жылдан 2005 жылға дейін АҚШ Денсаулық сақтау және адам ресурстары министрлігінің (HHS) бас кеңесшісі қызметін атқарды. 2005 жылдың 22 шілдесінде ол Денсаулық сақтау және халыққа қызмет көрсету жөніндегі хатшының орынбасары болып бекітілді және 2007 жылдың қаңтарында отставкаға шыққанға дейін осы лауазымда қызмет етті.
Ерте өмір және білім
Азар 1967 жылғы 17 маусымда Пенсильвания штатының Джонстаун қаласында Линда (Зариски) мен Алекс Майкл Азардың ұлы ретінде дүниеге келді. Оның әкесі зейнеткерліктегі офтальмолог, ол 30 жылдан астам уақыт Мэриленд штатының Солсбери қаласында көз ауруларын емдеумен айналысты және Джонс Хопкинс ауруханасында дәріс берді. Оның әкесінің әкесі 20 ғасырдың басында Ливандан көшіп келген. Олардың тегі Амиуннан. Азар Мэриленд штатының Солсбери қаласындағы Парксайд орта мектебін 1985 жылы бітірді. 1988 жылы Дартмут колледжінде үлгілі бітіруші (summa cum laude) атанып, мемлекеттік басқару және экономика мамандықтары бойынша бакалавр дәрежесін алды. Ол Каппа Каппа Каппа студенттік қауымының мүшесі болды. 1991 жылы Йель заң мектебін бітіріп, заңгер (J.D.) дәрежесін алды, сондай-ақ Йель заң журналының атқару комитетінде мүше болып қызмет етті.
Заңгерлік мансап
Заң факультетін бітіргеннен кейін, 1991-1992 жылдары Азар АҚШ-тың 9-шы округтік апелляциялық сотының судьясы Алекс Козинскидің кеңсесінде заң кеңесшісі болып қызмет етті. Азар алты аптадан соң қызметтен кетіп, оның орнына Козинскидің кеңсесінде Бретт Кавано жұмыс істеді. Кейіннен Азар сол мерзімнің қалған бөлігінде 4-ші округтік апелляциялық сотының судьясы Дж. Майкл Латтигтің кеңсесінде жұмыс істеді. 1992-1993 жылдары ол АҚШ Жоғарғы Сотының судьясы Антонин Скалияның кеңсесінде заң кеңесшісі болып қызмет етті. 1994-1996 жылдары ол Кен Старрдың АҚШ Тәуелсіз кеңесшісі кеңсесінде тәуелсіз кеңесшінің көмекшісі болып жұмыс істеді, онда ол Whitewater дауына қатысты тергеудің алғашқы екі жылында жұмыс істеді. Азар тағайындалған кезде ол Старрдың заң фирмасында қызметкер болып жұмыс істеген.
Денсаулық сақтау және халыққа қызмет көрсету
2001 жылдың 3 тамызында Азар АҚШ Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер министрлігінің бас кеңесшісі болып бекітілді. Джордж Буштің бірінші HHS хатшысы Томми Томпсон Азардың 2001 жылғы көкжәні шабуылына жауап беруде, ішекке қарсы вакцинаның дайындығын қамтамасыз етуде және SARS және грипп індеттерімен күресте маңызды рөл атқарғанын айтты. Ол АҚШ Сенатында екі рет бірауыздан бекітілді. Министр Майк Ливитт басшылығымен жұмыс істеген орынбасар Азар 2017 жылы министр болып тағайындалған кезде жылдық бюджеті 1 триллион доллардан асып кеткен HHS жұмысын қадағалады. Азар HHS ережелерін әзірлеуге және бекітуге жетекшілік етті, АҚШ үкіметінің фармацевтикалық және медициналық құралдар саласындағы жаңаруларды ынталандыру жөніндегі күш-жігерін басқарды, сондай-ақ президент Джордж Буш жүзеге асырған үкіметтік тиімділікті арттыру жобасына HHS жауабын ұйымдастырды.
Eli Lilly and Company компаниясы
2007 жылдың маусым айында Азар Eli Lilly and Company компаниясының бас атқарушы директоры Сидни Таурел тарапынан корпоративтік істер және коммуникациялар жөніндегі аға вице-президент ретінде, компанияның бас лоббисі және өкілі болып жұмысқа алынды. Азар 2008 жылғы АҚШ президенттік сайлауында Демократиялық партияның үміткері Барак Обама жеңіске жеткен соң, осы лауазымнан кетті. Компания Азардың орнына демократты тағайындауды қалады. 2009 жылдың сәуірінде Азар Lilly компаниясының АҚШ-тағы басқарылатын денсаулық сақтау қызметтері ұйымының және оның Пуэрто-Рикодағы еншілес компаниясының вице-президенті болды. Азардың басшылығымен дәрі-дәрмек бағасы күрт өсті, соның ішінде компанияның ең көп сатылатын инсулин дәрісінің құны үш есеге артты. Азардың қадағалауымен Eli Lilly басқа екі компаниямен бірге инсулиннен пайда табу үшін дәрі-дәрмек бағасын манипуляциялауда айыпталды. Eli Lilly Мексикада инсулин бағасын келісім арқылы белгілегені үшін айыппұл төледі. Осы лауазыммен байланысты Азар Биотехнологиялық инновациялар ұйымының директорлар кеңесінде қызмет етті, бұл фармацевтикалық лобби тобы болып табылады. 2017 жылдың қаңтар айында Азар компанияның қайта құрылуына байланысты «басқа мансаптық мүмкіндіктерді іздеу үшін» Eli Lilly компаниясынан кетіп, Биотехнологиялық инновациялар ұйымының директорлар кеңесінен де кетті. Компаниядағы соңғы жылында ол 2 миллион доллар табыс тапты.
Тағайындау және қызмет ету мерзімі
2017 жылдың 13 қарашасында президент Трамп Twitter арқылы Азарды денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер министрі лауазымына ұсынғанын жариялады. Сыншылар Азардың Eli Lilly компаниясының басқарылатын денсаулық сақтау қызметтерінің вице-президенті қызметін атқарган кезінде инсулин бағасын үш есеге арттырғанын бекіткенін атап өтті. Оның кандидатурасын қолдағандар қатарында АҚШ Сенатының бұрынғы көпшілік көшбасшылары – демократ Том Дашл және республикашыл Билл Фрист болды. Екеуі де Вашингтондағы Bipartisan Policy Center (Екіпартиялық саясат орталығы) мен байланысты болды, бұл орталық Eli Lilly компаниясынан қаржылық қолдау алады. Наразылықтарға қарамастан, оның тағайындалуы салыстырмалы түрде оңай болды. Азар 2018 жылдың 24 қаңтарында 55–43 дауыспен бекітілді, көптеген демократтар қарсы дауыс берді. Оған қарсы дауыс берген Орегон штатының сенаторы және Сенаттың Қаржы комитетінің жетекші мүшесі Рон Уайден, Азар Eli Lilly компаниясында жұмыс істеген кезінде "ешқашан да бірде-бір дәрінің бағасын төмендетуге қол қойған жоқ" деді. Сенатор Берни Сандерс баспасөз мәлімдемесінде: "Алекс Азардың, Eli Lilly компаниясының АҚШ-тағы бұрынғы басшысының тағайындалуы Трамптың фармацевтикалық өнеркәсіптің 'жазасыз қылмысын жасауына' жол бермеймін деген уәдесіне шындықпен келмегенін көрсетеді". "Бізге қазіргі уақытта денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер департаментіне фармацевтикалық компанияның басшысын тағайындаудың қажеті жоқ". Сол кезде Eli Lilly Мексикада дәрі-дәрмек бағасын жоғары ұстау үшін келісім жасағаны үшін айыппұл төледі. Азар сонымен қатар көптеген басқа биофармацевтикалық және медициналық сақтандыру компанияларымен мемлекеттік саясат, өнімге қол жеткізу, сату және маркетинг, баға белгілеу, өтемақы және тарату мәселелері бойынша кеңес алды. 2018 жылдың наурыз айынан желтоқсан айына дейін Азар Мектеп қауіпсіздігі жөніндегі федералды комиссияда жұмыс істеді. Азар Трамптың Medicare & Medicaid Services (CMS) орталықтарының басшысы болған Сема Вермамен ұзаққа созылған дау-жанжалдарда болды. Верма Азарды және оның HHS-тегі бұрынғы басшысы Том Прайсты әйелдерге қарсы басқаруда айыптады; Трамптың бұрынғы HHS қызметкері Хизер Фликт жүргізген тергеу Азардың кемсітпегенін көрсетті. Азар өзінің бағыныштыларымен келіспеушіліктерге түскені туралы көптеген хабарлар тарады, бұл оның COVID-19 пандемиясына жауап беруді басқаруына сын тудырды. 2021 жылдың 20 қаңтарында, Трамп әкімшілігі аяқталғаннан кейін Қытай Азарды және Трамп әкімшілігінің басқа да лауазымды тұлғаларын санкциялады. Санкция салынған адамдар Қытайға бара алмайды және Қытаймен бизнес жүргізе алмайды. Президент Байденнің Ұлттық қауіпсіздік кеңесі санкцияларды "өнімсіз және цинизмге толы" деп сипаттады.
Қауіпсіздік стратегиясы
Денсаулық сақтау министрі ретінде Азар 2018 жылы Трамп әкімшілігінің Ұлттық биоқорғаныш стратегиясын және 2019 жылы Жаһандық денсаулық қауіпсіздігі стратегиясын жариялауды басқарды.
Қолжетімді медициналық көмек туралы заң
Азар "Affordable Care Act" деп белгілі "Obamacare" заңына қарсы болды және 2017 жылы: "Осы жылы «Obamacare» жою туралы заң қабылданады. Оның мазмұны қандай болатынын білмеймін, бірақ мұндай заң болады", - деп болжады. Сондай-ақ, "Affordable Care Act" туралы айта келе, Азар Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер департаментінің оны "сәл жақсы жұмыс істеуіне" мүмкіндік бар екенін мәлімдеді.
Ережелер
"Нью-Йорк Таймс" газетінің мәліметінше, Азар ережелерге қатысты көзқарасымен бұрынғы басшысы Том Прайстен ерекшеленген. 2018 жылдың мамырында газет жазғандай, "ол өзінің алдыңғы басшысынан және көптеген Трамп үкіметінің министрлерінен өзгеше, Обама кезеңінен қалған ережелерді жоюдың орнына жаңа ережелерді жазу мүмкіндігіне қуанышпен қарауда".
Аурудың басталуы
Азар COVID-19 қатері туралы 2020 жылдың 3 қаңтарында білді. Азардың ескертуіне қарамастан, төрт күннен кейін Трамп: "Бізде жағдай толығымен бақылауда. Қытайдан бір адам келді". 2020 жылдың 28 қаңтарында Азар Трамп әкімшілігінің COVID-19 вирусының Қытайда таралуы кезінде қоғамдық денсаулық сақтау бойынша төтенше жағдай жариялау жоспары жоқ екенін мәлімдеді. Ол американдықтарға қауіптің ең аз екенін айтты, бірақ 30 штаттың билігі ықтимал жағдайларды бақылап отырғанын мойындады және ол "американ халқын қорғау үшін қажетті барлық шараларды қабылдау үшін, қажет болған кез келген билікті қолдануға дайынмын, бірақ оны уақтылы жасаймын" деп қосты. АҚШ сенаторы Рик Скотт, АҚШ өкілі Верн Бьюкенен және басқа да республикашылар әлеуетті пандемиямен күресу үшін қажетті федералдық қаржыландыруды бюджетке енгізу мақсатында қоғамдық денсаулық сақтау төтенше жағдай жариялауды талап етті. Ол кезде Азардың айтуынша, АҚШ-та тек бес расталған жағдай болды, адамнан адамға жұғу деректері жоқ, және АҚШ-тағы барлық жұқтырғандар аурудың ошағы болған Қытайдың Ухань қаласына сапар шеккен. "Бұл халық денсаулығына қауіп төндіруі мүмкін, бірақ қазіргі уақытта американдықтар өз қауіпсіздігіне алаңдамауы керек", - деді Азар. Осы кезде Қытайда кем дегенде 106 адам қайтыс болды, 4500-ден астам жағдай расталды. 2020 жылдың 29 қаңтарында Азар Трампқа COVID-19 эпидемиясы бақылауда екенін айтты. Алайда, екі күннен кейін, 2020 жылдың 31 қаңтарында, Азар қоғамдық денсаулық сақтау төтенше жағдай жариялады. COVID-19 салдарынан туындаған қоғамдық денсаулық сақтау төтенше жағдайы туралы шешім 2020 жылдың сәуір, шілде және қазан айларында, сондай-ақ 2021 жылдың қаңтарында жаңартылды. 27 ақпанда Калифорния штатының АҚШ өкілі Джимми Гомес Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер департаментінен (HHS) келген хабаршымен байланысқа түскенін және ол коронавирусқа ұшыраған саяхатшылардың келуін қадағалау үшін жіберілгенін мәлімдеді. HHS-тен Калифорниядағы карантин орындарына жіберілгендердің жеткілікті қорғаныш киімдері мен инфекциямен күресуге дайындалу үшін қажетті оқытылуы болмады деген шағымдар айтылды, бірақ олар CDC қызметкерлерімен бірге жұмыс істеді, олар тиісті қорғаныш жабдықтарын киді. Сондай-ақ, қауіпсіздік шараларына қатысты алаңдаушылық білдірген мамандар қудалауға ұшырады. Азар барлық CDC қызметкерлері мұқият хаттамаларды сақтайтынын мәлімдеді. 2020 жылдың 25 сәуірінде бірнеше БАҚ Ақ үйдің Азардың COVID-19 пандемиясына жауап беруіне байланысты наразылық тудырып, оны қызметтен босату жоспарын қарастырып жатқанын хабарлады. Келесі күні президент Трамп мұндай хабарлардың "жалған жаңалықтар" екенін және Азарды ауыстыруды жоспарламағанын жазды. Азар 37 жастағы, қоғамдық денсаулық сақтау немесе осыған ұқсас салаларда формальды білімі жоқ, бірақ HHS-де алты жыл жұмыс істеген, бұрынғы лабрадудл өсірушісі Брайан Харрисонды HHS-нің коронавирусқа қарсы үкіметтік шараларды үйлестірушісі етіп тағайындады.
Ауруларды бақылау және алдын алу орталықтары
Денсаулық сақтау және халыққа қызмет көрсету министрі ретінде Азар жұқпалы ауруларды бақылау және алдын алу орталығының (CDC) жұмысына жауапты болды, ол жұқпалы ауруларды шектеу бойынша маңызды институт. 2020 жылдың 28 қаңтарында Азар Қытай үкіметінен CDC сарапшылар тобын елдеріне кіргізіп, вирус туралы көбірек білуге көмектесуді сұрады. 17 жыл бұрын болған SARS эпидемиясын еске алып, Азар: «Қытай үкіметінің бізбен ынтымақтастық және өзара әрекеттесу деңгейі 2003 жылғыдан мүлдем өзгеше екенін айта аламын және оларға осындай көмек көрсеткендері үшін алғыс айтамын» деді. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы Қытайға «ең қысқа мерзімде» халықаралық сарапшыларды жіберуге келісім берген еді. АҚШ-та 73 күдікті жағдай қадағалануда болды. Сонымен қатар, CDC 20 әуежайда АҚШ-қа келіп жатқан саяхатшыларды коронавирусқа тексеруді күшейтті. Азар Қытайдан келген саяхатшыларға тыйым салу мүмкін екенін және барлық мүмкіндіктерді қарастыру қажет екенін айтты. «Аурулар шекараларды құрметтеуге аса құштар емес», - деп қосты ол.
Конгресс куәлігі және қаржыландыру туралы өтініштер
2020 жылдың 25 ақпанында Азар Сенаттың Қаржы комитеті алдында пандемияның қаупі және оған жауап беру шаралары туралы куәлік берді. Луизиана штатының республикалық сенаторы Джон Кеннеди Азар мен Чад Вольфтен құрбандар арасындағы өлім-жітім көрсеткіші туралы сұрақ қойды. Азар маусымдық грипптің өлім-жітім көрсеткіші шамамен 0,1% құрайтынын, ал COVID-19 бойынша өлім-жітім көрсеткіші 1% мен 2% аралығында бағаланғанын айтты; алайда, Азар бұл көрсеткіштің нақты еместігін, себебі көптеген жеңіл түрдегі коронавирус жағдайлары тіркелмеген болуы мүмкін екенін қосты. Чад Вольф COVID-19 бойынша өлім-жітім көрсеткіші 1,5% пен 2% аралығында екенін айтты және АҚШ-та соңғы 10 жылдағы грипптен болатын өлім-жітім көрсеткішінің де шамамен осыған тең (2% шамасында) екенін бұрмалап айтты. Кеннеди брифингке қанағаттанбады, кейін былай деді: "Мен брифингтің көп бөлігі жалғандық деп ойладым. Олар сұрақтарға жауап берді, бірақ жалтарып, уақытты созып, шетке қашты. Олардың көп нәрсені білмейтінін түсінемін. Мен оны қабылдаймын. Бірақ олар сұрақтарға тікелей жауап беруі керек. Олар жұмыс тобы, комитет туралы айтады, бірақ комитет бұл мәселені шеше алмайды". Трамптың әкімшілігі эпидемияны шешу үшін қажетті 2,5 миллиард доллар сұранысы жеткіліксіз деген алаңдаушылықты сейілтуге тырысты. Кейбір республикашылар демократтарға қосылып, сұралған қаражатты сынады және вирустың таралуын болдырмау бойынша нақты стратегияның ашықтығы жетіспейтінін айтты. Сенаттың Қаржы комитетінің төрағасы, республикашыл Ричард Шелби Азарға: "Егер сіз мұндай нәрсені арзан бағаласаңыз, кейін оның құнын төлейсіз" деді. 2018 жылы Ұлттық қауіпсіздік жөніндегі кеңесші Джон Болтон эпидемияларды жоспарлау және оларға жауап беруге жауапты жұмыс тобын таратып жіберді. Бұл команданың жетекшісі, контр-адмирал Тимоти Зимер, президенттер Барак Обама мен Джордж Буш кезінде безгекке қарсы күрес шараларын басқарған. HHS хатшысы Алекс Азардың сөзі келтірілді, ол (баспасөз хабарламасында) "біз мүмкіндігінше, ремдесивирге мұқтаж болған кез келген американдық пациент оны ала алатынына көз жеткізгіміз" деді.
Вакцина
Азар фармацевтикалық индустрия коронавирусқа қарсы вакцинаны ашу, өндіру және сатуға ең қолайлы екенін мәлімдеді. Вакцина бағасы туралы сұраққа жауап бергенде, Азар бағасы жоғары болуы мүмкін екенін, бірақ көптеген американдықтарға қолжетімді болмаса да, маңызды вакцина жасалатынын айтты. 2021 жылдың 12 қаңтарында Азар бұл туралы хабарлады, бұл әртүрлі штат губернаторлары тарапынан қыңырсу мен ашу-ызаға ұшырады.
Ережеге тыйым салу
2020 жылдың қыркүйегінде Азар денсаулық сақтау агенттіктеріне, оның ішінде Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасына, оның рұқсатынсыз азық-түлік, дәрі-дәрмек, медициналық құрылғылар немесе басқа да өнімдерге, соның ішінде вакциналарға қатысты жаңа ережелер қабылдауға тыйым салды. Оның агенттіктерге жолдаған хабарламасында мұндай құқық "Министрге тиесілі" деп жарияланды. Денсаулық сақтау жақтастары бұл хабарлама саяси ықпал туралы сұрақтар тудыратынын және шешім қабылдау процесін баяулатуы мүмкін екенін айтты. Бұл өзгерістер COVID-19 вакцинасын әзірлеу жұмысына әсер ететіні әзірге белгісіз.
Тайваньға сапар
2020 жылдың 9 тамызында Азар АҚШ үкіметінің алты жыл ішінде Тайваньға сапарлаған тұңғыш өкілі болды. Азар бұл сапардың мақсаты – Трамптың Тайваньның әлемдік денсаулық сақтау саласындағы лидерлігін қолдауын жеткізу, Тайваньға АҚШ-тың қолдауын қайта растау және жаһандық денсаулық және денсаулық қауіпсіздігі мәселелері бойынша ынтымақтастық орнату екенін айтты. Келесі күні ол Тайбэйде медицина және денсаулық сақтау саласындағы ынтымақтастық туралы меморандумға қол қойды. 2021 жылдың 20 қаңтарында Қытай үкіметі Азарға, АҚШ-тың кете жатқан Мемлекеттік хатшысы Майк Помпеоға, бұрынғы Мемлекеттік хатшының орынбасары Кит Крахқа, АҚШ-тың Біріккен Ұлттар Ұйымындағы кете жатқан елшісі Келли Крафтқа және тағы 24 бұрынғы Трамп әкімшілігінің өкіліне санкциялар салды. Байденнің Ұлттық қауіпсіздік кеңесі бұл санкцияларды «өнімсіз және цинизмге толы» деп бағалады. Отставка хатында өткен аптада АҚШ Капитолийіне жасалған шабуылға байланысты президент Трампты Байден басшылығына бейбіт және заңнамалық тәртіппен жаңаруды қамтамасыз етуге шақыратын пікірлер қамтылған.
COVID-19 бойынша сот ісі
2022 жылы Азар 9-шы округтік соттағы азаматтық құқықтар жөніндегі сот ісінде сотталғандардың бірі болды. Бұл сот ісі CDC-ді COVID-19 өлімнің басты себебі екені нақты дәлелденген өлім-жітім статистикасын жариялауға міндеттеуді көздеді.
Жеке өмір
Азар – Антиохиялық православиелік христиан және бұрынғы епископальдық. Оның түбі ливандық, украиндық, ағылшын және швейцариялық. Тағайындалуға дейін ол әйелі мен екі баласымен Индианаполисте тұрған. Азар HMS Holdings компаниясының директорлар кеңесінде екі жыл қызмет етті. Қазіргі уақытта ол Американың Германия жөніндегі кеңесінде стратегиялық жоспарлау комитетінің төрағасы және Индианаполис симфониялық оркестрінің директорлар кеңесінде отыр.
Саясат
Азар республикашыл және OpenSecrets мәліметінше, Майк Пенс, Митч Макконнелл, Оррин Хэтч, Ламар Александр, Джеб Буш және Дональд Трамптың сайлау кампанияларына қаржылай көмек көрсеткен.