Америкалық қашықтықтан жүгіруші Датан Ритценхейн

Кіріспе

Американдық қашықтыққа жүгіруші Датан Джеймс Ритценхейн (30 желтоқсан 1982 жылы туған) – зейнеткерлікке кеткен американдық қашықтыққа жүгіруші және қазіргі уақытта On Athletics Club (OAC) бас жаттықтырушысы. Ол 2009 жылдан 2010 жылға дейін 5000 метрлік қашықтықта (12:56.27) американдық рекордты сақтап тұрды, бірақ Бернард Лагат осы көрсеткішті жаңартты. Ол үш рет ұлттық кросс-кантри чемпионы атанды, 2005, 2008 және 2010 жылдары АҚШ кросс-кантри чемпионатында жеңіске жетті. Кәсіби мансабының көп бөлігінде Nike спортшысы болған Датан 2017 жылы Hansons Brooks Distance Project командасына қосылды. 2020 жылдың мамыр айының басында ол бәсекеден зейнетке шығқанын хабарлады. Содан кейін, 2020 жылдың маусым айында швейцариялық On аяқ киім брендімен келісімшарт жасады және қазір Колорадо штатының Боулдер қаласында OAC жаттықтырушысы болып жұмыс істейді. Ритценхейн Мичиган штатындағы Рокфорд орта мектебінде және Колорадо университетінде (Боулдер) көзге түсетін жүгіруші болды. Ол 2001 жылғы бітірушілердің ерекше тобының бір бөлігі болды, сонымен қатар американдық мектеп және жалпы мильдік рекорд иесі Алан Уэбб, американдық жартылай марафон және марафон рекордтарын ұстаған Райан Холл да осы топтан шықты.

Жоғары мектеп

Рицгенхайн ("Риц") Рокфорд орта мектебінде орта және жоғары сыныптарда оқыған жылдары жоғары мектептегі жеңіл атлетика жанкүйерлері арасында культ тұлғаға айналды, әсіресе ол Алан Вебб пен Райан Холл сияқты Американың басқа да перспективті қашықтық жүгіршілерімен бірге мектепті бітіргендіктен. Ол осы кезеңде көптеген штаттық және ұлттық мектеп рекордтарын жаңартты, атап айтқанда 1600 м (4:05.9), 3200 м (8:41.10) және 5000 м (13:44.70) қашықтықтарында. 1999 және 2000 жылдары күзде өткен Foot Locker орта мектеп чемпионатында ол аймақтық (Орта Батыс) және ұлттық біріншіліктерді екі рет қатарынан жеңіп алды. 2000 жылғы чемпионатқа Риц, Вебб және Холлдың арасындағы күтілетін бәсекеге байланысты үлкен қызығушылық болды. Риц Флорида штатының Орландо қаласында Вебб пен Холлдан басым түсып, 5 км қашықтықты 14:35 минутта жүгіріп өтті. Одан да әсерлісі, ол өткен жылы күтпеген жерден ұлттық чемпион атанды және трасса рекордын 14:29 минутқа жаңартты. Жоғары сыныпта оқығанда ол Мичиган штатының орта мектептері арасындағы 5 км қашықтыққа арналған рекордын 14:10 минутқа жеткізді, екінші орынды алған жүгіршінің көрсеткіші 15:05 минутты құрады. Оның жоғары мектептегі соңғы кросс-жарысы Бельгияның Остенде қаласында өткен IAAF жасөспірімдер арасындағы кросс-жарыс әлем чемпионатында болды, онда ол қола медаль жеңіп алды.

Коллегиалды

Риценхайн 2001 жылдың күзінде Боулдердегі Колорадо университетіне тарих мамандығы бойынша оқуға түсті және кросс-кантри және жеңіл атлетикада студенттер аралық жарыстарға қатысты. Алғашқы кросс-кантри маусымында ол NCAA кросс-кантри чемпионатында 29:11 уақытпен төртінші орынды иеленді. Оның нәтижесі және командаласы Хорхе Торрес екінші орын алғандықтан, Колорадо командасы жеңіске жетті. Келесі көктемде ол NCAA жеңіл атлетикасының ашық чемпионаттарында 5000 метрлік қашықтыққа қатысып, 14:01.02 уақытпен тағы да төртінші орынды алды. Сол маусымдағы оның 5000 метрге жеке рекорды 13:27.77 болды. Стресс-жарақаттары оның екінші курста кросс-кантри және жеңіл атлетикада «қызыл жейде» киюіне себеп болды. 2003 жылдың күзінде Риценхайн қайтадан кросс-кантриде өнер көрсетті. Ол Big 12 чемпионатында жеңіске жетті, содан кейін Стэнфордтан Райан Холлды озастырып, NCAA кросс-кантри чемпионатында жекелеген жүлде алды. Жеңіс уақыты 29:14.1 болды. 2004 жылдың көктемінде Риценхайн Стэнфордта 10 000 метрлік қашықтықта дебют жасап, 27:38.50 нәтиже көрсетті. Келесі күні ол Big 12 ашық чемпионаттарында 5000 метрлік қашықтықта жеңіске жетті. Риценхайн өзінің студенттік маусымын NCAA ашық чемпионаттарында 5000 метрлік қашықтықта Аризонадан Роберт Чезеретке екінші орын берумен аяқтады. Риценхайн жаздың соңында Афинада өтетін Олимпиада ойындарына қатысуға үміттенеді, бірақ NCAA жарысынан кейін көп ұзамай аяғында стресс-жарақат пайда болды. Ол 10 000 метрлік қашықтықтағы Олимпиада іріктеу кезеңінде шарлап жүріп соңғы орынды иеленді, бірақ Олимпиадаға іріктеу уақытын көрсеткен екі спортшы Афинаға бармағандықтан командаға іліге алды. Боб Кеннеди ахилл сіңірінің жарақатынан кейін Олимпиада іріктеу жарысынан бас тартты, ал Мэб Кефлезиги тек марафонға назар аударуды жөн көрді. Риценхайн Олимпиаданың 10 000 метрін жүгірді, бірақ стресс-жарақаттан туған ауырсынудан кейін жарыстың ортасында бас тартты. Олимпиададан кейін көп ұзамай ол кәсіби спортшы ретінде жүгіру үшін студенттік құқықтарынан бас тартуға шешім қабылдады. Осы кезде ол жаттықтырушы Марк Уетморды Брэд Хадсонға ауыстырды.

Ritzenhein began to attend the University of Colorado at Boulder in the fall of 2001 to major in history and compete intercollegiately in cross country and track. During his first cross country season he finished in fourth place at the NCAA Cross Country Championships with a time of 29:11. His finish along with the second place finish of teammate Jorge Torres helped lead Colorado to the team title. The following spring he competed in the 5000 m race at the NCAA Track and Field Outdoor Championships, finishing again in fourth place with a 14:01.02. His 5000 personal record during that season was 13:27.77. Stress fractures caused him to decide to redshirt his sophomore year in both cross country and track. In the fall of 2003, Ritzenhein once again competed in cross country. He won the Big 12 title, and then outkicked Ryan Hall of Stanford to win the NCAA Cross Country Championships individual title. His winning time was 29:14.1. In the spring of 2004 Ritzenhein ran a 27:38.50 in his debut at 10,000 m at Stanford. The next day he won the 5000 m at the Big 12 Outdoor Conference Championships. Ritzenhein concluded his collegiate season by placing second to Robert Cheseret of Arizona in the 5000 m at the NCAA Outdoor Track and Field Championships. Ritzenhein harbored hopes of competing in the Olympic Games at the end of the summer in Athens, but shortly after the NCAA meet he developed a stress fracture in his foot. He limped through the Olympic Trials in the 10,000 m, finishing last, but was able to make the team because the two other athletes with Olympic qualifying times did not go to Athens, Bob Kennedy having dropped out of the Olympic Trials race with an Achilles tendon injury and Meb Keflezighi choosing to focus solely on the marathon. Ritzenhein ran the Olympic 10,000 m, but dropped out mid race due to pain caused by his stress fracture. Shortly after the Olympics he decided to forgo his remaining collegiate eligibility in order to run professionally. At this time he changed coaches from Mark Wetmore to Brad Hudson.

Колледжден кейінгі/кәсіптік

Рицгенхайн кәсіби карьерасын 2004 жылғы 31 желтоқсанда Италияда өткен 10 шақырымдық жол жарысында 3-орын алғаннан кейін бастады. 2005 жылғы қаңтарда ол мәртебелі Белфаст халықаралық кросс жарысына жеңіске жетіп, өте жақсы формада екенін көрсетті. Рицгенхайн 12 шақырымдық АҚШ кросс-кантри чемпионатында жеңіске жетіп, алғашқы ұлттық титулын жеңіп алды. Әлемдік кросс чемпионатына дейін үміттер жоғары болды, тіпті кейбір сарапшылар топ-10-ға ілесе алатынын болжады, бірақ Рицгенхайн көшбасшылармен бірге бастағаннан кейін қарқыны төмендеп, 62-орынға түсті. 2005 жылғы трасса маусымы Рицгенхайн үшін 13:22.23 секундтық 5000 метрлік жеке рекордпен және 7:43.95 секундтық 3000 метрлік нәтижемен басталды. Көптен күткен 2 шақырымдық жарыста, бұрынғы қарсыласы Алан Веббпен бірге Рицгенхайн 8:23.45 секунд көрсетті, бұл жақсы нәтиже болғанымен, Веббтің 8:11.48 секундтық американдық рекордымен қалып қойды (келесі жылы олар нәтижелерін ауыстырды). АҚШ ашық трасса чемпионатынан бірнеше күн бұрын Рицгенхайн өзінің итімен жалаңаяқ футбол ойнағанда аяғындағы нервін жарақаттады. Бұл жарақат маусымын ерте аяқтауға мәжбүр етті. 2006 жылғы 19 ақпанда Рицгенхайн Ван Кортландт паркінде өткен USATF ұлттық кросс-кантри чемпионатында шаршады. 12 шақырымдық жарыстың бірнеше айналымында Холл мен Хорхе Торреспен бірге жетекке шыққан Рицгенхайн, соңында Райан Холлдың қарқынына ілесе алмады. Рицгенхайн Холлдан шамамен бір минутқа қалып, жарысты төртінші орында аяқтады. Ол командаға іріктелді, бірақ жарыстан кейін денсаулығы нашарлағандықтан, кейбіреулер 1 сәуірде өтетін IAAF әлемдік кросс чемпионатындағы дайындығына күмән келтірді. USATF ұлттық кросс-кантри чемпионатынан кейін Рицгенхайнға жүретін пневмония диагнозы қойылды және ол АҚШ құрамасының құрамынан шығарылды. 2006 жылғы 30 сәуірде Стэнфорд университетінде өткен Кардинал шақыру жарысында Рицгенхайн 10 000 метрлік жарыста Алан Веббпен қайта жарысты. Жарыс алдында Вебб пен Рицгенхайн алғашқы 24 айналымды кезекпен жетектеуге келісті. Соңғы айналымда "әркім өзі үшін" принципі қолданылды. Веббтің орта қашықтықтағы тәжірибесі оған Рицгенхайнды жеңіп алуға мүмкіндік берді – 27:34.72 секундқа қарсы 27:35.65 секунд. АҚШ ашық трасса чемпионатында Рицгенхайн Бернард Лагат пен Мэтт Тегенкамптан кейін 5000 метрлік жарыста 3-орын алды. Рицгенхайнның 13:16.61 секундтық уақыты жеке рекордты білдірді. Содан кейін ол Еуропаға барып екі 5000 метрлік жарысқа қатысты. Швейцарияда өткен алғашқы жарыста жеңіске жетті, ал Римдегі элиталық жарыста лайықты өнер көрсетті. Рицгенхайн 2006 жылғы ING Нью-Йорк марафонында марафондағы дебютін жасап, 2:14:01 сағатпен 11-орын алды. Рицгенхайн 2008 жылғы Олимпиадалық марафон іріктеу кезеңдерінде 2:11:07 уақытпен екінші орын алды, бұл оның Пекин Олимпиадасына АҚШ құрамасына автоматты түрде ілігуіне мүмкіндік берді. 2008 жылғы Олимпиадалық марафонда Рицгенхайн 2:11:59 уақытпен 9-орын алды, финиш сызығынан алғашқы американдық жүгіруші болып өтті. Оның командаласы Райан Холл 10-орын алды. 2009 жылғы қаңтарда Рицгенхайн АҚШ жартылай марафон чемпионатында 2-орын алды. Үш айдан кейін ол 2009 жылғы Лондон марафонында 2:10:00 уақытпен 11-орын алып, жеке рекордын жаңартты. 2009 жылғы мамырда Рицгенхайн ұзақ жылдар бойы жаттықтырған Брэд Хадсонмен жолдары айырылды. Ол Альберто Салазардың Nike Oregon Project-імен жаттығу үшін Юджиннен Портлендке көшіп барды. 2009 жылғы 17 тамызда Рицгенхайн Германияның Берлин қаласында өткен әлем чемпионатында 10 000 метрлік жарыста 6-орын алды. Ол бұл жарыста 27:22.28 секундтық жеке рекордын жаңартты. Он бір күннен кейін Швейцарияның Цюрих қаласында өткен Велткласс кездесуінде Рицгенхайн 5000 метрлік жарыста үшінші орын алып, 12:56.27 секундтық уақытпен жаңа американдық рекорд орнатты. Ол 5000 метрлік жарыста 13 минуттан аз уақыт көрсеткен үшінші америкалық, сондай-ақ Дитер Бауманн мен Крейг Моттрамнан кейінгі осы жарыстағы барлық уақыттағы ең жылдам үшінші африкалық емес жүгіруші болды. Бірмингемде өткен жарты марафон чемпионатында Рицгенхайн 60:00 секундпен үшінші орын алды. Бұл уақыт Райан Холлдың 59:43 секундтық көрсеткішінен кейін АҚШ-тағы екінші ең жылдам уақыт. Рицгенхайн екінші орын алған жүгірушіден бір секунд қана артта қалды. 1 сағат 25 секундтық жеке рекордымен Датан осы әлем чемпионатынан медальмен оралған алғашқы америкалық болды. 2012 жылғы қаңтарда өткен Олимпиадалық марафон іріктеу кезеңдерінде Рицгенхайн 2:09:55 секундтық жеке рекордын көрсетті, бірақ 4-орын алды, АҚШ марафон құрамасына ілігу үшін үшінші орын алған Абди Абдирахманнан сегіз секунд қана артта қалды. 2012 жылғы 22 маусым күні Рицгенхайн 10 км жүгіруде АҚШ Олимпиадалық іріктеу кезеңдерінде үшінші орын алды және 27:45.00 Олимпиадалық "А" стандартына сәтті жетті. Ауа райы өте жаңбырлы және суық болды, сонымен қатар жарысқа дейін ол Олимпиадалық "А" стандартын орындамаған еді. Ол және оның командаласы және жаттығу серігі Гален Рапп алғашқы 5000 метрге жарыс қарқынын реттеу үшін бірге жұмыс істеді, ал Рапп соңғы үш айналымда жеңіске жетті. 2012 жылғы 4 тамызда Лондонда өткен 2012 жылғы Олимпиадада Рицгенхайн 10 000 метрлік финалда 27:45:89 секундпен 13-орын алды, жеңімпаз Мо Фарах (27:30:42 секунд) және екінші орын алған Гален Рапп (27:30:90 секунд) есебінен. Олимпиададан кейін ол Филадельфия жартылай марафонында үшінші орын алды, 1:00:57 секунд көрсетті – ол жылы американдықтардың ең жылдам уақыты. 2012 жылғы Чикаго марафонында қарқынды финиш көрсетіп, ол тоғызыншы орынға көтерілді, африкалық емес ең жылдам жүгіруші атанды және 2:07:47 сағаттық жаңа жеке рекордын орнатты. 2016 жылғы 13 ақпанда Риц 2016 жылғы АҚШ Олимпиадалық марафон іріктеу кезеңдерінде жарыстан шығып қалды. Рицгенхайн 2020 жылғы мамырда кәсіби жүгіруден зейнеткерлікке шықты. Flotrack сұхбатында ол 16 жылдық карьерасы туралы естеліктермен бөлісті. Ол: "Мен 25 жаста зейнеткерлікке шығып, өмірімнің шарықталу нүктесінде емеспін деп ойлаймын. Мен карьерамда жасағым келген нәрселер бар, бірақ сонымен қатар өте қанағаттандым. Мен соңғы жылда мұны көп ойладым. Көптеген ностальгиялық сәттер болды, мен алға қараудан гөрі көбінесе артқа қарадым. Менде орындауға тиіс мақсаттар көп болмады" деді. Датан жаттықтыру ісімен айналысуды жоспарлап отыр, ол Мичиган штатындағы Гранд Вэлли мемлекеттік университетіне таланттарды тартуды үміттенеді. Рицгенхайн 2020 жылдың тамызында Боулдер, Колорадо штатында орналасқан жаңа құрылған On Athletics Club-тың бас жаттықтырушысы болып тағайындалды. Клуб құрылғаннан бері Рицгенхайннің шәкірттері көптеген ұлттық рекордтар мен титулдарды жеңіп алды, Алмаз лигасының жарыстарында жеңіске жетті (2023 жылы Яред Нугусе), Әлемдік жеңіл атлетика чемпионатында жүлдегер атанды (2024 жылы Джорди Бимиш және Яред Нугусе) және үш Әлемдік марафонның жеңімпазы болды (Хеллен Обири).

Ritzenhein began his professional career on December 31, 2004, when he finished 3rd in a 10 km road race in Italy. In January 2005 he won the prestigious Belfast International cross country race, and seemed to be in great form. Ritzenhein won the U. S. Cross Country Championships in the 12 km for his first senior national title. Before the World Cross Country Championships expectations were high and some prognosticators even predicted a top 10 finish, but Ritzenhein faded after going out with the leaders and ended up placing 62nd. Ritzenhein's 2005 track season began with a 13:22.23 5000m personal record and a 7:43.95 3000m. In a much anticipated 2 mile race that included high school rival Alan Webb, Ritzenhein ran 8:23.45, which was a solid performance, but was overshadowed by Webb's 8:11.48 for the American record (the next year, they would switch times). A few days before the U. S. Outdoor Track Championships Ritzenhein injured a nerve on his foot while kicking around a soccer ball bare foot with his dog. This injury effectively ended his season. On February 19, 2006, Ritzenhein faltered in the USATF national cross country championships at Van Cortlandt Park. Leading with Hall and Jorge Torres for several circuits of the 12K course, he dropped off badly near the end as Ryan Hall ran away from the field. Ritzenhein finished nearly a minute behind Hall and finished fourth in the race. He qualified for the team but appeared to be hurting badly after the race, leading some to question his fitness heading into the IAAF World Cross Country Championships April 1–2. Ritzenhein was diagnosed with walking pneumonia after the USATF national cross country championships and forfeited his spot on the US team. He again competed against Alan Webb in a 10,000 meter race at the Cardinal Invitational at Stanford University on April 30, 2006. Prior to the race Webb and Ritzenhein agreed to alternate leading the race for the first 24 laps. The last lap would be "every man for himself." Webb's mid distance background allowed him to outkick Ritzenhein for the win, 27:34.72 to 27:35.65, a personal best for both runners. In the 5000 m at the U. S. Outdoor Track Championships Ritzenhein finished 3rd behind Bernard Lagat and Matt Tegenkamp. Ritzenhein's time of 13:16.61 was a personal record. He then went to Europe and ran two 5000 m races. He won his first race in Switzerland, and then ran respectably in an elite field in Rome. Ritzenhein made his Marathon debut in the 2006 ING New York City Marathon, finishing in 11th place with a time of 2:14:01. Ritzenhein finished second (2:11:07) in the 2008 Olympic Marathon Trials which automatically placed Dathan on Team USA for the Beijing Olympics. In the 2008 Olympic Marathon, Ritzenhein was the first American Runner to cross the finish line, finishing 9th with a time of 2:11:59. His teammate, Ryan Hall, finished just behind him in 10th place. In January 2009, Ritzenhein placed 2nd at the U. S. Half Marathon Championship. Three months later, he set a personal best at the 2009 London Marathon, finishing 11th in 2:10:00. In May 2009, Ritzenhein and longtime coach Brad Hudson parted ways. He moved from Eugene to Portland, Oregon in order to train with Alberto Salazar's Nike Oregon Project. On August 17, 2009, Ritzenhein placed 6th in the 10,000 metres at the World Championships in Berlin, Germany. He set a personal best of 27:22.28 in that race. Just eleven days later at the Weltklasse Meeting in Zurich, Switzerland, Ritzenhein placed 3rd in the 5,000 metres, setting a new American record with a time of 12:56.27. He became just the third American to run under 13 minutes in the 5,000, as well as the third fastest non African of all time in that event behind Dieter Baumann and Craig Mottram. At the Half Marathon Championships, in Birmingham, Ritzenhein placed third with a time of 60:00. That time is the second fastest American time ever just behind Ryan Hall's 59:43. Ritzenhein finished just one second behind the second place finisher. With his 1 hour and 25 second personal best time, Dathan became the first American to go home with a medal from these World Championships. In the January 2012 Olympic Marathon Trials, Ritzenhein ran a personal best 2:09:55, but placed 4th, narrowly missing a spot on the US Marathon Team by eight seconds behind the third place finisher Abdi Abdirahman. On the evening of June 22, 2012, Ritzenhein placed third in the US Olympic Trials in the 10K run and successfully achieved the Olympic 'A' standard of 27:45.00. Conditions were extremely rainy and cold, and he had not yet achieved the Olympic 'A' standard before the race. He and his teammate and training partner, Galen Rupp, worked together to pace the race for the first 5000 meters, with Rupp pulling away to win it in the final three laps. On August 4, 2012, at the 2012 London Olympics, Ritzenhein finished 13th in the 10,000 m finals with a time of 27:45:89 behind winner Mo Farah (27:30:42) and second place finisher Galen Rupp (27:30:90). After the Olympics he ran at the Philadelphia Half Marathon and came third, running a time of 1:00:57 – the fastest by an American that year. A fast finish at the 2012 Chicago Marathon saw him move up into ninth place, the fastest non African runner, and set a new personal record of 2:07:47 hours. On February 13, 2016, Ritz dropped out at the 2016 US Olympic Marathon Trials. Ritzenhein retired from professional running in May 2020. In an interview with Flotrack, he reminisced memories of his 16 year career. He stated that "I guess I'm not necessarily 25 and retiring in my prime. I have things that I wish that I have done in my career, but I'm also very satisfied, too. I think right now it's something that I thought a lot about the last year. I've had a lot of nostalgic moments, looking back a lot more than looking forward. So, I don't know that I had a lot more goals that I was looking to accomplish." Dathan plans to continue coaching; he hopes to attract talent to Grand Valley State University in Michigan. Ritzenhein was named the head coach of the newly formed On Athletics Club (based in Boulder, Colorado) in August 2020. Since the club's formation, Ritzenhein's athletes have amassed numerous national records and titles, won Diamond League races (Yared Nuguse in 2023), clinched World Athletics Indoor Championships medals (Geordie Beamish & Yared Nuguse in 2024), and won three World Marathon Majors (Hellen Obiri).

Биіктікте жаттығу

Датан ірі жарыстарға дайындалу үшін Швейцарияның Сент-Мориц қаласында теңіз деңгейінен 1800 метр биіктікте жүйелі түрде жаттығулар жасап жатады.

Автоспорт

Риценхайн автоспортқа да қызығушылық танытады және жарыс карьерасын аяқтағаннан кейін жарыс машинасының жүргізушісі болуға дайындалды (Ле-Манның 24 сағаттық жарысы да осының ішінде).