Кіріспе

Дуглас Пойнт ядролық генераторлық станциясы Канаданың алғашқы толық масштабты ядролық электр станциясы және екінші CANDU (CANADA Deuterium Uranium) қысымды ауыр су реакторы болды. Оның сәтті жұмысы маңызды кезең болды және Канаданың әлемдік ядролық энергетика саласына қатысуын белгіледі. Кейін бұл алаң Брюс ядролық генераторлық станциясы үшін пайдаланылды. Дуглас Пойнттің құрылысы мен меншігі "Канада атом энергиясы" (AECL) компаниясына тиесілі болса, оны "Онтарио Гидро" компаниясы басқарды. Ол 1968 жылдың 26 қыркүйегінен 1984 жылдың 5 мамырына дейін жұмыс істеді. Стаңция Канаданың дамып келе жатқан ядролық индустриясы үшін оқу құралы ретінде қызмет етті, ал алынған тәжірибе кейінгі CANDU электр станцияларында қолданылды.

Дизайн

Бірінші CANDU ядролық энергияны көрсетуші (NPD) демонстрациялық қондырғы болды. 1958 жылы NPD аяқталмас бұрын, AECL Торонтодағы Ontario Hydro’s A. W. Manby қызмет көрсету орталығында болашақ CANDU коммерциялық электр станцияларының толық масштабты прототипі құрылысын басқару үшін Ядролық электр станциялары бөлімін құрды. Онтарио Гидро компаниясы прототипті іске қосатын болды. Зауыттың 200 МВт реакторы болады және Онтариода салынады. Реактордың тот баспайтын болаттан жасалған каландриясы 54,4 тонна (60 тонна) салмаққа ие болады және диаметрі бар. Құрылымы ауыр судың қажетті мөлшерін азайту үшін ықшамдатылды; реакторға бірнеше тонна ауыр су қажет болды, ол өте қымбатқа бағаланды – фунтына 26 доллар (шамамен 5 центке бір грамм). Ауыр суды пайдаланудың қосымша шығындары, кем дегенде, табиғи уранды пайдалану мүмкіндігімен және Канада CANDU дизайнын әзірлеген кезде қол жетімді болмаған уранды байытудан бас тарту мүмкіндігімен толықтай өтелді. Табиғи уран отыны жеңіл су реакторларында қолданылатын байытылған отынға қарағанда төмен күйдіруге мүмкіндік берсе де, ауыр су реакторында бірдей мөлшердегі уран кенінен салыстырмалы жеңіл су реакторына қарағанда көбірек жылу қуаты алынады. Дегенмен, пайдаланылған ядролық отынның мөлшері артады. Байытудан бас тартудың нәтижесінде кемітілген уран қалмайды. Төменгі күйдіру жиірек отын толықтыруды талап ететіндіктен, CANDU онлайн отын толықтыруға қабілетті етіп жобаланды, бұл мүмкіндік Дуглас Пойнтта (төменде қараңыз) сәтті көрсетілді және әлі де CANDU дизайнының ерекшелігі болып табылады. Манитоулин аралының солтүстігіндегі Хьюрон көлінің жағалауындағы және Тобермориден Годерихке дейінгі жағалау бойындағы жерлер қарастырылды. Соңғы аймақта орналасқан төменгі Дуглас Пойнт 1959 жылдың маусым айының соңында таңдалды; оның берік әк тасты негізі оны идеалды етті. Гидроэлектр энергетикасы комиссиясы жер учаскесін гектарына 50-70 долларға сатып алды, бұл сол кездегі егістік жерлердің бағасы (бір шаршы метрге 1,2-1,7 цент). Сауда және коммерция министрі Гордон Черчилль 1959 жылдың 18 маусымында Дуглас Пойнтта зауыт салу туралы шешімді ресми түрде жариялады.

Құрылыс

1961 жылы Дуглас-Пойнт ақпараттық кеңсе мен Бейли көпірін ағаш шатыры деңгейінде орнатып, нысанға көрініс ашты. 500 жұмысшы, оның ішінде Торонтодан келген «Гидро» құрылыс бригадалары және жергілікті және провинциялық жұмысшылар нысанды тазартып, қазып шығарды. Жұмысқа тартылған мердігерлердің арасында 600 канадалық, сондай-ақ британдық және американдық фирмалар болды. Канадалық өндірушілер зауыттың компоненттерінің 71% -ын, ал қалған 29% британдық және американдық өндірушілерден жеткізілді. Осы реактордың құрылысында қолданылған отандық компаниялар мен ресурстардың үлесінің жоғары болуы CANDU реакторларының ерекшелігі болып табылады. Бүгінде CANDU реакторларының жеткізу тізбегінің 90% астамы уран кенінен бастап, ауыстыруға арналған бөлшектерге дейін, жұмсалған отынды аралық сақтауға дейін Канадада жасалған. Бұл жоғары дәрежедегі өзін-өзі қамтамасыз ету CANDU реакторын әзірлеу кезінде ескерілді және сол кездегі Канаданың ауыр өнеркәсібінің мүмкіндіктерінен асып түсетін «стандартты» реакторлық қысым ыдыстарының орнына Каландрияны таңдауға әкелді. Каландрияны Монреальдегі «Доминион Бридж» компаниясы өндірді. Ол Квебек провинциясының Лаксин қаласынан Онтарио провинциясының Кинкардин қаласына баржамен жеткізілді, ал содан соң құрылыс алаңына тегіс платформада орнатылған жүк көлігімен тасымалданды. 1964 жылдың мамыр айында Дуглас-Пойнтты Ганновер маңындағы провинциялық электр желісіне қосатын беру желілерінің құрылысы басталды. 1965 жылға қарай барлық негізгі жабдықтар орнатылды. Зауыттың жалпы құны 91 миллион долларды құрады. Дуглас-Пойнтта толық қуатпен жұмыс істеген кезде де реактордың шығыс жағын тікелей бақылауға мүмкіндік беретін майға толы терезе болды.

Операция

Дуглас Пойнт реакторы алғаш рет 1966 жылдың 15 қарашасында сағат 16:26-да сындық деңгейге жетті. Ол 1967 жылдың 7 қаңтарында желіге қуат беруді бастады және 1968 жылдың 26 қыркүйегінде 54% қуат коэффициентімен ресми түрде пайдалануға берілді. Зауыт алғаш рет 1970 жылдың 1 наурызында реактор істеп тұрғанда отын толықтыруды (яғни реакторды тоқтатпай отынмен қамтамасыз ету) жүзеге асырды. Бұл CANDU ерекшелігі алғаш рет 1963 жылдың 23 қарашасында NPD-де көрсетілді. Жеңіл су реакторлары әдетте мұндай мүмкіндікке ие болмайды, бірақ CANDU және оған байланысты IPHWR сияқты ауыр су реакторлары, сондай-ақ Магнокс, AGR және RBMK сияқты кейбір графитпен баяулатылатын реакторлар бұл қабілетке ие. Бұл олардың конструкциялық ерекшеліктерінің бір бөлігі болып табылады, бұл табиғи уран немесе аздап байытылған уран отынымен төмендейтін жағдайда тиімді жұмыс істеуге мүмкіндік береді. Дуглас Пойнт бастапқыда сенімсіздікке және ауыр судың ағып кетуіне ұшырады. Жүйе нәзік болды және жиі және оңай тоқтатылды; зауыт 1968 және 1971 жылдар аралығында уақытының жартысынан астамын желіден тыс өткізді. Жөндеу жұмыстары қымбатқа түсті және көп уақыт алды, сонымен қатар, ықшам конструкциясы маңызды компоненттерді қол жеткізбейтін жерлерге орналастырғандықтан қиындықтар тудырды. Бұл инженерлік мәселелер, соның ішінде негізгі салқындатқыш контурларындағы конструкцияның ағып кетуге осалдығы, реактор туралы 1968 жылғы ресми деректі фильмде көрсетілген және талқыланған. Жөндеу жұмыстары қашықтан басқару арқылы немесе үлкен командалармен жүргізілді; соңғысы жеке қызметкердің сәулеленуге ұшырау уақытын азайту мақсатында жасалды. Пикеринг ядролық электр стансасында 542 МВт қуаттылығы бар төрт реактордың сәтті іске қосылуынан кейін 220 МВт реакторының жеткіліксіздігі анықталды. Дуглас Пойнтқа тағы 220 МВт қуаттылығы бар бірлік қосу жоспарлары тоқтатылды.

Ажырату

Дуглас Пойнт 1984 жылғы 5 мамырда жабылды, 1982 жылы оның қуаттылық коэффициенті 75%-ды, ал қызметтен шығарылуға аздай қалғанда 82%-ды құрады. Дуглас Пойнт толыққанды түрде пайдалануға қолайлы электр станциясы болған жоқ, және оны кеңейтудің өте қымбатқа түсетіні анық болғандықтан, Ontario Hydro оны AECL-ден сатып алудан бас тартты. Содан кейін AECL қаржыландыруды тоқтатты. Бұл станция жаңа Брюс ядролық электр станциясымен бір орында орналасқан. Қазіргі таңда Брюс Пауэр Ontario Hydro компаниясының мұрагері Ontario Power Generation-нан осы учаскені және жаңа станцияны жалға алып отыр, бірақ Дуглас Пойнттың құрылысы мен жабдықтары AECL-дің меншігінде қала береді.