Кіріспе

Шотланд сәулетшісі (1882–1954)

Томас Смит Тейт (18 маусым 1882 – 18 шілде 1954) – шотландтық модернист сәулетші. Ол әрт-деко және стримлайн-модерн стильдерінде әлемнің әртүрлі жерлерінде көптеген ғимараттарды жобалады, ең танымалдары – Эдинбургтегі Калтон төбесіндегі Сент-Эндрю үйі (Шотландия үкіметінің бас кеңсесі) және Сидней порты көпірінің тіректері.

Өмірбаян

1882 жылы Пейслиде, шебер тас қалаушының ұлы болып дүниеге келген ол Джон Нилсон институтында оқыды, содан кейін Пейслидегі Джеймс Дональдтың архитектуралық кеңсесінде шәкірттікке түсті. Тайт Глазго өнер мектебінде, Beaux Arts мектебінің шебері Юджин Бурдоннан білім алды. 1904-1905 жылдары Еуропа бойынша кеңінен саяхаттағаннан кейін Лондонға қоныс аударды, онда ол сэр Джон Джеймс Бернеттің беделді архитектуралық фирмасына қосылды. 1910 жылы ол Лондон вокзалының бастығының қызы Констанс Хардиге үйленді және Элингтегі 26 Холйоак Уолк мекенжайында отбасын құрды.

Джон Бернет және оның ұлдары

1902 жылы Тайт John Burnet & Son архитектура фирмасына жұмысқа алынды және негізін қалаушының ұлы Джон Джеймс Бернетпен бірге жұмыс істеді. 1905 жылы Бернет Лондонның Британ мұражайында жаңа галереяларды жобалауға тағайындалды. Бернет 1 Монтег Плейс мекенжайында Лондон кеңсесін ашып, оны жай ғана Джон Дж Бернет деп атады және Тайтты жеке көмекшісі ретінде өзімен бірге алып кетті. 1936 жылы Шотландия даму кеңесінің төрағасы Сесил М. Уир оны 1938 жылғы Шотландиядағы Империя көрмесінің бас сәулетшісі етіп тағайындады, Глазгодағы Беллахустон паркін орын ретінде таңдап, көрменің бас жоспарын жасады және өзі таңдаған жас сәулетшілер тобының көмегімен 100 ғимараттың көп бөлігін жобалады. Көрмеге 12,8 миллион адам келді.

Кейінгі жылдар

Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуы Тайттың мансабын мерзімінен бұрын тоқтатты. Сент-Эндрюс үйі, Эдинбург (бұрынғы Шотландия кеңсесі үшін салынған және 1999 жылдан бастап Шотландия үкіметінің бас кеңсесі) 1939 жылы соғыс басталғаннан кейін көп ұзамай аяқталды, нәтижесінде жоспарланған ішкі әрлеудің көп бөлігі аяқталмай қалды. 1940-1942 жылдары ол Жұмыс министрлігінде Стандарттау директоры болып жұмыс істеді. 1952 жылы серіктестіктен зейнетке шықты, ал практиканы оның үлкен ұлы Гордон қабылдады. Томас Тайт 1954 жылы 72 жасында қайтыс болғанға дейін фирманың консультанты ретінде қызметін жалғастырды. Тайт 1930 жылы үйді жеке резиденциясы ретінде қайта жабдықтады.

Ерекше еңбектері

Тейттің архитектуралық жұмыстарының көп бөлігі Джон Бернет және Ұлы компаниясының қызметкері ретінде немесе сэр Джон Бернет пен серіктестері, кейін Бернет, Тейт және Лорн фирмасының серіктесі ретінде жасалған.

Қоғамдық ғимараттар

Тейтке Лондон мен халықаралық деңгейдегі бірнеше танымал ғимараттардың дизайны жатқызылған, оның ішінде: Лондонның Темза өзені жағасындағы Аделаида үйі (1920–1925); Лондонның Флит-стриттегі Daily Telegraph ғимараты (1927–1928); Селфриджс ғимаратының кейінгі сатылары (1926–1929), Оксфорд-стрит, Лондон; Эдинбургтағы Сент-Эндрю үйі; және Сидней порты көпірінің тіректері. Тейт Джеймс Ломакс Симпсонмен (1882–1977) бірлесіп Лондонның Блэкфрайрс көпіріне жақын орналасқан Unilever үйін (1930–1933) жобалап және салған. Сондай-ақ, (қазір бұзылған) Мысырдың Суэц қаласы маңындағы Порт-Тевфик соғыс ескерткіші де олардың еңбектерінің нәтижесі.

Модерн стилі

Тайттың Лондондағы Равенскорт паркіндегі (кейін Равенскорт паркі ауруханасы болып өзгертілген) мақтанышқа толы Корольдік масондық ауруханасы оған 1933 жылғы ең үздік ғимарат номинациясы бойынша RIBA сыйлығын әкелді. Бұл модерн стильдегі кірпіштен салынған ғимарат, теңізшілік стильдегі иілген күн террасаларымен және балкондарымен, сондай-ақ есік тіреулерінің үстіндегі созылған мүсіндермен ерекшеленеді. Ол Виллем Маринус Дудоктің 1931 жылғы Хилверсум қалалық әкімшілік ғимаратына ұқсас. Burnet, Tait & Lorne иілген Streamline Moderne стилінде құрылыс салуын жалғастырды, бұл Тайттің Пейслидегі (1932) инфекциялық ауруларға арналған ақ түсті Hawkhead ауруханасында да көрініс тапқан, онда иілген, теңізшілік балкондары мен қоршаулары, ағымдағы бұрыштар мен көлденең жолақтары бар.

Тайт мұнарасы

Тайт, Глазго қаласындағы Беллахустон саябағында өткен 1938 жылғы Империя көрмесінің жобалау және бас жоспарлау жұмысына қосқан үлесімен ең жақсы есте қалады. Тейт тоғыз сәулетшіден тұратын команданың жетекшісі болып тағайындалды, оның құрамында Базил Спенс және Джек Коя да болды. Тейттің көзқарасы модернистік, утопиялық болашаққа бағытталған, ал Империя көрмесі 20 ғасырдың бірінші жартысында Ұлыбританияда салынған қазіргі заманғы архитектураның ең ірі жиынтығы болды. Көрменің басты символы – Тейттің өзі жобалаған «Империя мұнарасы» болды. 90 метр биіктігі бар бұл мұнара саябақтың ортасындағы төбеге орнатылып, әрқайсысы 200 адамға арналған үш қарау платформасын қамтыды.

Жеке үйлер

Тейт сонымен қатар 1934 жылы Белгравияда салынған Челси үйінің дизайнымен де танымал. Бұл ротонда пішінді ғимарат Лоундес көшесі мен Кадоган алаңының бұрышында, 1874 жылы Кадоган графының үйі болған жерде орналасқан, ол да Челси үйі деп аталған. Жеке тұрғын үйлерге жасалған тапсырыстардан басқа, Тайт 1928 жылы өнеркәсіпші Фрэнсис Генри Критталға Эссекс округінің Сильвер-Эндінде тұрғын үйлер кешенін жобалауды тапсырды, бұл оның үлгілік ауыл жобасының бір бөлігі болды. Үйлер ақ түсті, жалпақ шатырлы және темір терезе жақтаулары бар.

Эвакуациялау орталықтары

1939 жылы британ үкіметі Лагерьтер заңын қабылдады, ол жастарға табиғатта білім алу мүмкіндіктерін ұсынатын және соғыс жағдайында эвакуация орталықтары ретінде қызмет ететін тұрғын лагерьлерді жобалау және салу үшін Ұлттық лагерьлер корпорациясын құрды. Тейт 200-ден астам бала мен қызметкерлерге арналған жатақтарды, демалыс залдарын, жуынатын бөлмелерді және асхана/ас үй кешенін жобалауға жауапты болды. Мұндай лагерьлер ел бойынша 30-дан астам ауылдық жерде салынды. Соғыс жылдарында бұл лагерьлер нацистердің бомбалауынан қала балалары үшін қауіпті пана болды. Соғыстан кейін осы учаскелердің меншігі жергілікті билік органдарына ауыстырылды. Өткен жылдар ішінде көптеген лагерьлер жойылды, бірақ бүгінгі таңда ең жақсы сақталған мысалы – Суррейдегі Эвхерст ауылында орналасқан Сэйерс Крофт. Тейттің еңбегінің маңыздылығы және эвакуацияланғандардың өмірін бейнелейтін суреттер салынған қабырғалардың болуына байланысты асхана мен ас үй кешені ІІ санаттағы ескерткіш ретінде қорғалады.