Кіріспе

Америка Азамат соғысының теңіз шайқасы

Плюм-Пойнт-Бенд шайқасы 1862 жылдың 10 мамырында Теннесси штатындағы Миссисипи өзенінде Конфедерацияның өзен қорғаныс флоты мен Одақтың Батыс флотилиясы арасында өтті. Миссисипи өзенін бақылау үшін күрес өткен жылдан бері жалғасып келе жатты, ал Одақ күштері өзен бойымен төмен қарай жылжып, Мемфис, Теннесси қаласының солтүстігінде орналасқан Форт Пиллоуға жетті. Одақ Форт Пиллоуды бомбалау үшін минометтік кемелерді пайдаланып, белгілі бір тәртіпке келді. Әр күні бір минометтік кеме, темір кемемен күзетіліп, фортты бомбалау үшін өзеннің төменгі ағысына орналасатын, ал флотының қалған бөлігі өзеннің жоғарғы ағысында қалатын. 10 мамыр күні таңертең Конфедерация әскерлері күзеттегі темір кемені басып алып, содан кейін Одақ флотының қалған бөлігін күтпеген шабуылға ұшыратуды үміттене отырып, шабуыл жасады. Шабуыл басталғанда, Одақтың көптеген темір кемелері бу қысымын жинақтамағандықтан және қимылға дайын болмағандықтан, жауап бере алмады. Конфедерацияның сегіз кемесінің үшеуі – CSS General Bragg, CSS General Sterling Price және CSS General Sumter – күзеттегі темір кеме USS Cincinnati-ге шабуыл жасады; Одақ кемесі кейіннен зақымданудан батты. Екі темір кеме – USS Carondelet және USS Mound City – негізгі топтан өзеннің жоғарғы ағысына жылдам жетіп, шайқасқа қосылды. CSS генерал Эрл Ван Дорн өз кезегінде Mound City-ге шабуыл жасады; Одақ кемесінің зақымдануы соншалықты ауыр болды, ол жағаға тірелді де, батып кетті. Үшінші Одақ темір кемесі, USS Benton, шайқасқа кейінірек қосылды. Одақтың темір кемелері Конфедерация кемелеріне қарағанда суы аз болғандықтан, олар конфедерациялық шабуылдан қауіпсіз болатын суы аз аймаққа маневр жасады. Конфедерация кемелерінің қару-жарағы Одақ кемелеріне қарағанда нашар болғандықтан, олар Бентон мен Каронделетпен қуылғаннан кейін шегінді. Шайқастан кейін Форт Пиллоуды бомбалау қайта басталды, ал 4 маусымда форт тасталды, Конфедерация Миссисипи штатындағы Коринфтен шығып кетті. 6 маусымда Мемфис шайқасының бірінші кезеңінде өзен қорғаныс флоты жойылды, ал 1863 жылдың шілдесінде Одақ Миссисипи өзенін бақылауға алды.

Өмірбаян

1861 жылдың сәуір айында Америка Азамат соғысы басталды, ал АҚШ және Конфедерация үкіметтері Миссисипи өзенін бақылауды маңызды деп санады. Қыркүйекте Конфедерация әскерлері солтүстікке жылжып, Миссисипи өзенінің бойында орналасқан Кентукки штатының Колумбус қаласын басып алды. 1862 жылдың ақпан айында генерал-майор Улисс С. Грант басқарған одақ әскерлері Теннесси және Камберленд өзендерін бақылайтын Форт Генри мен Форт Донелсон бекіністерін басып алды. Бұл Конфедерацияны батыс Кентуккиден, соның ішінде Колумбустан кетуге мәжбүр етті; ал келесі Конфедерация бекінісі 10-шы аралда орналасты. Одақтың теңіз күштері, Батыс флотилиясы деп аталды, флаг-офицер Эндрю Х. Футтың басқаруында болды. 14 наурызда одақ әскерлері Миссури штатының Нью-Мадрид қаласындағы Конфедерацияның тастап кеткен қорғаныс құрылыстарын басып алды. Сәуірдің 4-5 және 6-7 күндері бірнеше одақ кемелері 10-шы аралдың қорғанысын асып өтіп, 8 сәуірде бекіністі басып алды. Содан кейін әскерлер оңтүстікке қарай, Теннесси штатының Мемфис қаласының солтүстігінде орналасқан Форт-Пиллоуға жылжыды. Футтың одақ кемелері шегініп келе жатқан Конфедерация әскерлерін қуды. 12 сәуірде одақ кемелері форттан бірнеше шақырымға жақындап, содан кейін минометтік қайықпен бомбалады. Флотилияның негізгі бөлігі жеті темір кемеден және минометтік қайықтарды қоса алғанда, кіші кемелерден тұрды. Одақтың әдеттегі тактикасы – фортқа жақын жерде темір кемемен күзетілген минометтік қайықты жіберу, ал флоттың қалған бөлігі өзеннің жоғары ағысында күту еді; қайықтар күн сайын бомбалау міндетін алмастырып отыратын. Капитан Чарльз Генри Дэвис 9 мамырда Футтың жарақатынан айығуға тырысқан кезде одақ эскадрильясының басқаруын қабылдады. Өзеннің иілістері одаққа форттан Конфедерацияның отына тікелей ұшырамайтын бомбалау позициясын алуға мүмкіндік берді. Плам Пойнт иілісінде Миссисипи өзенінің арнасы екіге бөлінді; арналар қайта бірігіп, Форт-Пиллоудың жанынан өтетін Крейгхед Пойнтті айналып өтті; одақ кемелері Плам Пойнт иілісі мен Крейгхед Пойнт арасында орналасты. Конфедерацияның бірнеше кемелері басқа қауіпті аймақтарға жіберілгенімен, капитан Джеймс Монтгомери және "Өзен қорғаныс флоты" деп аталған сегіз мақтамен жабдықталған шабуылдық кеме Форт-Пиллоудың жанында болды. Шателен бұл шайқасты Конфедерацияның тактикалық жеңісі деп атады, бірақ ол стратегиялық маңызы болмады. Беарс бұл шайқасты соғыстағы флоттық шайқастардың санаулы бірі деп атап, "Конфедерация әскерлері шабуылға жеткілікті дайындықпен келген жалғыз шайқас осы болды" деді. Тарихшылар Пол Калоре мен Майрон Дж. Смит бұл шайқасты соғыстағы алғашқы флоттық шайқас деп санайды. Плам Пойнт иілісіндегі шайқас Форт-Пиллоуды бомбалауды тоқтатпады, бірақ фортқа қарсы науқанға көмектесу үшін одақтың құрлық әскерлері болмады. 30 мамырда Конфедерация әскерлері одақ әскерлерінің шабуылына байланысты Миссисипи штатының Корринф қаласын тастап кетті, бұл Форт-Пиллоудағы позицияны ұстау мүмкін емес етті, себебі ол Корринфтен жабдықтау алған. 4 маусымда Форт-Пиллоу тасталды, құрлық гарнизоны Миссисипи штатының Виксбург және Гренада қалаларына қайтарылды. "Өзен қорғаныс флоты" Мемфиске шегінді. АҚШ шабуылдық флотымен күшейтілген Дэвис Мемфиске қарай флотын жылжытты. Кемелерінде отын жетіспегендіктен Монтгомери соғыс кеңесін өткізіп, одақ флотына қарсы күресуге шешім қабылдады. Келесі Мемфис шайқасында "Өзен қорғаныс флотының" барлық кемелері, генерал Эрл Ван Дорннан басқа, батырылды немесе тұтқындалды. 1863 жылдың шілдесінде Виксбург және Порт-Хадсон қамалдары түскеннен кейін одақ әскерлері өзеннің барлық ағысын бақылауға алды. Миссисипи өзенінің ағысы шайқастан бері өзгерген, ал шайқас болған ескі арна қазір Форт-Пиллоу мемлекеттік тарихи паркіне жақын көлге айналған. Бұл қазіргі Арканзас штатының Осеола қаласының жанында орналасқан.