Кіріспе

Пеламис толқын энергиясын түрлендіргіші – мұхит бетіндегі толқындардың қозғалысын электр энергиясын өндіру үшін пайдаланған технология. Бұл машина бір-бірімен байланысқан бөлімдерден тұрады, олар толқындар өте келе иіліп, бүгіледі; осы қозғалыс электр энергиясын өндіруге қолданылады. Қазіргі кезде құлап қалған шотландтық Pelamis Wave Power компаниясы (бұрынғы Ocean Power Delivery) әзірлеген Пеламис 2004 жылы Ұлыбританияның электр желісіне алғаш қосылғанда, теңізде орналасқан және электр энергиясын желіге беретін алғашқы толқын машинасы болды. Pelamis Wave Power содан кейін бес қосымша Пеламис машиналарын жасап, сынақтан өткізді: 2009 жылы Португалия жағалауындағы фермада сынақтан өткен үш бірінші буын P1 машинасы және 2010-2014 жылдар аралығында Оркни аралдарында сынақтан өткен екі екінші буын Pelamis P2 машинасы. Компания 2014 жылдың қараша айында банкротқа ұшырады, ал зияткерлік меншік Шотландия үкіметінің Wave Energy Scotland органына берілді.

Операция

Пеламис машинасы – 50 метрден артық тереңдікте жұмыс істейтін толқын энергиясын пайдаланатын құрылғы. Машина жартылай су астында қалқып тұратын цилиндр тәрізді бөлімдерден тұрады, олар икемді жалғауыштармен біріктірілген. Толқындар машинаның бойымен өте қалғанда, бөлімдер бір-біріне қатысты қозғалады. Толқындардың қозғалысы бөлімдерге гидравликалық цилиндрлердің қарсылығын тудырады, бұл цилиндрлер гидравликалық аккумуляторлар арқылы майды жоғары қысыммен гидравликалық моторларға сорады. Гидравликалық моторлар электр генераторларын іске қосып, электр энергиясын өндіреді. Барлық жалғауыштардан түсетін электр энергиясы бір ғана кабель арқылы теңіз түбіндегі қосылған нүктеге жеткізіледі. Бірнеше құрылғыны теңіз түбіндегі бір кабель арқылы жағаға қосуға болады.

Принцип

Пеламис – толқын энергиясын жұмсартатын түрлендіргіш. Бұл машина толқындардың биіктігіне емес, олардың пішініне, яғни қисықтығына жауап береді. Толқындар табиғи түрде сынғанға дейін белгілі бір қисықтыққа жете алады, сондықтан машинаның қозғалу қажеттілігі шектеледі, бірақ кішкентай толқындарда буындардағы үлкен қозғалыс сақталады.

P2 EMEC-те Пеламисті сынау

P2 Pelamis дизайны Pelamis Wave Power компаниясының екінші буын Pelamis машинасы болды. Pelamis P2 180 метрлік ұзындығы, 4 метрлік диаметрі және шамамен 1350 тонна салмаққа ие. Бес түтік бөлімінен және төрт иілгіш қосылыстан тұратын бұл конструкция бұрынғы P1 дизайнынан ұзын және жуан. 2010 жылы Pelamis Wave Power Шотландияның Оркни аралдарындағы Еуропалық теңіз энергия орталығында алғашқы Pelamis P2 машинасының сынақтарын жүргізді. Бұл машина неміс коммуналдық компаниясы E.ON-ға тиесілі болды және теңіз энергиясы секторындағы Ұлыбританияның алғашқы коммерциялық келісімі еді. 2010 жылдың наурыз айында Pelamis Wave Power Iberdrola Renovables компаниясының бөлігі ScottishPower Renewables компаниясынан P2 машинасына екінші тапсырыс алғанын жариялады. Бұл екінші машина алғаш рет 2012 жылдың мамырында EMEC-ке орнатылды. Екі компания P2 Pelamis технологиясын сынау үшін бірлесіп жұмыс істейтіндерін мәлімдеді. Компания тарағаннан кейін P2 001 құрылғысын Wave Energy Scotland сатып алды, ол 15 000 сағаттан астам жұмыс істеген. Құрылғы 2016 жылдың сәуір айында қолданудан шығарылып, Оркни аралдары кеңесіне 1 фунт стерлингке сатылды. Басқа құрылғы, P2 002 сынақ стенді ретінде пайдалану үшін Еуропалық теңіз энергия орталығына сатылды.

Бұрын іске асырылып жатқан жобалар

E.ON және ScottishPower Renewables компаниялары Оркни аралдарының батыс жағалауындағы суларда Pelamis машиналарын қолдана отырып, ірі жобалар салу жоспарларын хабарлады. Екі компания да 2010 жылы Ұлыбритания төңірегіндегі теңіз түбіне иелік ететін The Crown Estate компаниясынан 50 МВт дейінгі жобаларға арналған жалға алу құқығын жеңіп алды. "Пентленд Фирт және Оркни суларының жалға беру раунды" әлемдегі алғашқы коммерциялық масштабтағы толқын және су ағысы энергиясын жалға беру мүмкіндігі болды.

Пеламис машинасының прототипі

Pelamis Wave Power компаниясы 2004-2007 жылдар аралығында Шотландияның Оркни аралдарындағы Еуропалық теңіз энергия орталығында алғашқы толық көлемді прототипін сынақтан өткізді. 750 кВт қуаты бар машина әлемдегі теңізде орналасқан алғашқы толқын энергиясын электр қуатына айналдырып, желіге жіберген құрал болды. Прототип ұзын және диаметрі белгілі бір шамада болатын. Онда үш қуат түрлендіру модулімен біріктірілген төрт түтік бөлімі болды.

Агучадура толқын фермасы

2008 жылы Pelamis компаниясы Агучадура толқын фермасында үш бірінші буын, P1 Pelamis толқындарын сынақтан өткізді. Португалияның солтүстік-батыс жағалауында, Повоа-де-Варзим қаласының жанында орналасқан бұл ферманың жалпы қуаты 2,25 МВт құрады және әлемдегі алғашқы көп машиналы толқын энергиясы жобасы болды. Жобаның қаржыландыруына Португалияның Enersis компаниясы да қатысты, ол кезде Австралияның Babcock & Brown компаниясына тиесілі еді. Ферма алғаш рет 2008 жылдың шілде айында электр энергиясын өндірді, бірақ 2008 жылдың қараша айында Babcock & Brown компаниясы қаржылық қиындықтарға тап болғандықтан тоқтатылды.

Этимология

Pelamis platurus – тропикалық және субтропикалық суларда тіршілік ететін сары қарны бар теңіз жыланы. Ол жағалауға жақын, беткей суларды ұнатады.

Хайлонг 1

Hailong (Dragon) 1 – 2015 жылы Оңтүстік Қытай теңізінде сынақтан бастаған, Pelamis толқын энергиясын пайдаланатын машинаның дерлік толық көшірмесі болып табылатын қытай машинасы. 2011 жылы жасалған қарақшылық шабуылы кезінде Pelamis-тен ұрланған интеллектуалдық меншік негізінде құрылған деген хабар бар.

Тарату

2023 жылдың шілде айында Оркни аралдары кеңесі Pelamis 2 құрылғысын жою бойынша тендер сұрады. "Оркни аралдары кеңесі (OIC) Pelamis P2 деп аталатын толқын энергиясын түрлендіргіштің меншігіне ие болу, алып тастау және жою үшін ұсыныс беруге сізді шақырады. "Пеламис" – Оркни аралдарының жағалау суларында толқын энергиясын жинау үшін пайдаланылған толқын энергиясын түрлендіргіш. 2017 жылы ол пайдасыз болып, OIC-тің меншігіне өтті. Қазіргі уақытта ол Хой аралындағы Линнесс-Уорф портының жанындағы теңіз жағалауында орналасқан. Келісімге қол қойылғаннан кейін 7 күн ішінде белгіленген күнінен бастап, мердігер Pelamis құрылғысының меншігіне ие болады және оның күтілуі, техникалық қызмет көрсетуі және қауіпсіздігі үшін жауапкершілік мердігерге жүктеледі. Меншік иесі ауысқан кезде мердігерде тиісті және қолданыстағы сақтандыру полисі болуы керек. Мердігер Pelamis құрылғысын теңіз арқылы алып тастап, реттелген және сертификатталған қайта өңдеу орталығында бөлшектеуге немесе жоюға, немесе Линнесс-Уорф портында бөлшектеуге және құрамдас бөліктерін автомобиль немесе теңіз көлігімен алып тастап, реттелген және сертификатталған қайта өңдеу орталығында жоюға құқылы. Егер мердігер Pelamis құрылғысын басқа мақсатта қайта пайдалануды жоспарласа, онда сақтау, қауіпсіздік және қоршаған ортаны қорғау әдістерін қоса, бұл туралы толыққанды мәлімет беруі керек.