Кіріспе
Оксфорд университетінің колледжі
Мертон колледжі (толық атауы: Оксфорд университетіндегі Мертон үйі немесе колледжі) – Англиядағы Оксфорд университетінің құрамына кіретін колледждердің бірі. Оның негізі 1260 жылдарға дейін барып жетеді, осы кезде Генрих III және кейін Эдуард I-нің канцлері Уолтер де Мертон тәуелсіз академиялық қауымдастық үшін алғашқы заңдарын жасап, оны қолдау үшін қаржылық қорлар құрған. Де Мертонның негізін салудың маңызды ерекшелігі – бұл «колледждің» өзін-өзі басқаруға тиіс болғаны және қаржылық қорлар тікелей Уәкіл мен профессорларға берілгені еді. 1274 жылы Уолтер патшалық қызметтен зейнеткерлікке шығып, колледж заңдарына соңғы өзгерістер енгізген кезде, қауым Оксфорд қаласының оңтүстік-шығыс бұрышындағы қазіргі орнында біріктірілді және қарқынды құрылыс басталды. 13 ғасырдың соңына дейін зал, капелла және алдыңғы алаңның қалған бөлігі аяқталды. Моб Квад, Мертонның төртбұрыштарының бірі, 1288 және 1378 жылдар аралығында салынды және Оксфордтағы ең көне төртбұрыш деп есептеледі, ал Моб Квадта орналасқан және 1373 жылға дейін тарихы бар Мертон колледжі кітапханасы – әлемдегі университет оқытушылары мен студенттері үшін үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ең көне кітапхана. Оксфордтың көптеген колледждері сияқты, Мертон да 1979 жылы ерлерге арналған жеті ғасырдан астам тарихтан кейін алғашқы аралас топты қабылдады. Мертонның екінші әйел Уәкілі Айрин Трейси 2022 жылы Оксфорд университетінің вице-канцлері болып тағайындалды, ал профессор Дженнифер Пэйн кейіннен 2022 жылы Уәкіл міндетін атқарушы, ал 2023 жылы Уәкіл болып сайланды. Бұрынғы және қазіргі түлектер мен ғалымдардың арасында бес Нобель сыйлығының лауреаттары, жазушы Дж.Р.Р. Толкин (1945 жылдан 1959 жылға дейін Мертон ағылшын тілі мен әдебиетінің профессоры болған) және 2022 жылдың қыркүйек және қазан айларында Ұлыбританияның премьер-министрі болған Лиз Трасс бар. Мертон Оксфордтағы ең бай колледждердің бірі және 2020 жылдың шілде айына дейін 298 миллион фунт стерлингтік қаржылық қорларға ие болды.
Құрылтай және шығу тегі
Мертон колледжі 1264 жылы Уолтер де Мертон, Рочестер епископы және лорд-канцлері тарапынан құрылды. Ол Оксфордтағы ең көне колледж болып саналады, бірақ бұл мәлімдеме Мертон, Баллиол және Университет колледждері арасында даулы. Мертонның бұл талабын растайтын бір аргумент – ол алғашқы болып жарғымен қамтамасыз етілген, яғни құрылған кезде қабылданған конституциясы болған. Мертонның жарғылары 1264 жылға дейін жетеді, ал Баллиол мен Университет колледждерінің жарғылары 1280-жылдарға дейін болған жоқ. Мертон 1264 жылдан бері үзіліссіз сақталған күзетшілер тізіміне ие. Олардың көптегені колледждің дамуына зор әсер еткен. Генри Савилл – 17 ғасырдың басында ғимараттарды кеңейту және жаңа оқытушыларды тарта отырып, колледждің гүлденуіне жетекшілік еткен көрнекті тұлға болды. 1333 жылы Мертоннан келген магистрлер Стэмфордта жаңа университет құру мақсатымен Оксфордты тастап кетті. Көтерілісшілердің басшысы Йоркширлік Уильям де Барнби болды, ол бұрын Мертон колледжінің стипендиаты және казнашысы қызметін атқарған.
Сент-Албан залы
Сент-Албан залы Литтлмор монастыры таратылғаннан кейін, 1548 жылы Мертон колледжі сатып алғанға дейін, монастырьға тиесілі тәуелсіз академиялық зал болды. Ол соңғы директоры Уильям Чарльз Солтер отставкаға шыққанға дейін, 1881 жылға дейін жекелеген мекеме ретінде қызмет етті, содан кейін колледжге қосылды.
Азамат соғысындағы парламентариялық жанашырлық
Ағылшын азамат соғысы кезінде Мертон Оксфордтағы парламенттің жағына шыққан жалғыз колледж болды. Бұл, бұрынғы Warden Натаниел Брент пен Мертонның қонағы және Кентербери архиепискобы Уильям Лауд арасындағы даудың нәтижесінде болды. Брент Лаудтың 1638 жылы Мертон колледжінде визитация өткізген генерал-викарийі болды және көптеген радикалды реформалар талап етті: Лаудтың Брентке жазған хаттары мақтаншылдық пен шешімділікке толы болды. Гривс король Чарльз I үшін колледждің күміс заттары мен қаржысын тартып алды деген айып тағылды. Ағасы Томас берген куәлікке қарамастан, Гривс 9 қараша 1648 жылға дейін Мертон стипендиясынан және Савильян кафедрасынан айырылды.
Ғимараттар мен алаң
"Мертон ғалымдарының үйі" бастапқыда Суррейде (қазіргі Олд Малден) және Оксфордта мүліктерге ие болған, бірақ Уолтер де Мертон 1260-шы жылдардың ортасына дейін Оксфордтағы қазіргі орналасқан жерінің негізін сатып алмады, ол сол кездегі Сент-Джон көшесінің (қазіргі Мертон көшесі) оңтүстік жағында орналасқан. Колледж 1274 жылға дейін осы жерде біріктірілді, осы кезде Уолтер колледж жарғыларына соңғы өзгерістер енгізді. Алғашқы сатып алынған мүліктерге Сент-Джон шіркеуі (кейін шіркеумен алмастырылды) және шіркеудің шығысында орналасқан үш үй кірді, олар қазіргі Фронт-Квадтың солтүстік қанатын құрайды. Уолтер сонымен қатар патшадан осы мүліктерден оңтүстікке қарай, ескі қала қабырғасына дейін кеңейтуге рұқсат алды, осылайша шамамен төртбұрышты алаң құрылды. Колледж Мертон көшесінің екі жағында да қолжетімді болғанда басқа да мүліктерді сатып алуын жалғастырды. Бір кезде колледж қазіргі Крайст-Черч орналасқан жерден бастап қаланың оңтүстік-шығыс бұрышына дейінгі барлық жерге ие болды. Шығыс жағы ақырында қазіргі профессорлар бағына айналды, ал батыс жағын 1515 жылы Ричард Роулинс Корпус Кристи негізін салу үшін жалға алды (жылдық жалдау құны 4 фунттан астам).
Шатыр
1280-ші жылдардың соңына қарай Жақияның (Иоанн Крестителя) ескі шіркеуі “қираған жағдайға” жетті, ал колледж есептері 1290 жыл шамасында жаңа шіркеу құрылысы басталғанын көрсетеді. Қазіргі хор, оның шығыс жағындағы алып терезесімен бірге, 1294 жылға дейін аяқталды. Бұл терезе – маңызды мысал (өте жақсы мерзімделгендігіне байланысты), өйткені 13 ғасырдың соңында ерте ағылшын сәулетінің қатаң геометриялық қағидалары жеңілдеуге бастады. Оңтүстік трансепт 14 ғасырда, ал солтүстік трансепт 15 ғасырдың басында салынды. Ұлы мұнара 1450 жылға дейін аяқталды. Капелла Сент-Джон шіркеуінің орнын басып, 1891 жылға дейін сонымен қатар қалалық шіркеу ретінде де қызмет етті. Сондықтан ескі құжаттарда ол көбінесе Мертон шіркеуі деп аталады, сондай-ақ солтүстік есігі көшеге, ал колледжге есіктері бар. Бұл екі қызметтің болуы, әлдебір, капелланың үлкен көлемін түсіндіреді, ол бастапқы жобасы бойынша батысқа қарай созылатын бір негізгі бөлігі мен екі қанаттан тұруы тиіс еді. 2007 жылы жаңа хор қоры құрылды, ол 2008 жылдың қазан айынан бастап он алты бакалавр және магистратура хор стипендияларын қамтамасыз етті. Хорға бұрын Таллис ғалымдарының директоры Питер Филлипс жетекшілік еткен, ал қазір Теуксбери аббаттығының музыка директоры Бенджамин Николас басқарады. 2013 жылы Dobson Pipe Organ Builders компаниясы жобалаған және салған жаңа органның орнатуы аяқталды. Капелла өзінің акустикасымен танымал. Капелладан шыққан шпиль 1928 жылдан бері Вирджиния университетінің VI павильон бағында орналасқан, ол «Джефферсонның білім беру идеалдарын құрметтеу үшін университетке сыйға берілген».
Алдыңғы аула және зал
Зал – колледждің сақталған ең көне ғимараты, ол 1277 жылға дейін салынған. Бірақ есіктегі әдемі ортағасырлық темір жұмысынан басқа, ежелгі құрылыстың ізі жоққа шықты, себебі ол бірнеше реконстркцияларға ұшырады: алғаш 1790 жылдары Джеймс Уайт, содан кейін 1874 жылы Гилберт Скотт оны қайта жаңартып, "әдемі емен шатырын" қосты. Залда оқу жылында күнделікті тамақтану үшін әлі де пайдаланылады. Ол әдетте келушілерге ашық емес. Алдыңғы алаң, бәлкім, ең ертегі колледж алаңы, бірақ оның ресми емес, шашыраңқы орналасуы басқа жердегі дизайнерлерге әсер еткен деуге болады. Оның бастапқы тұрғын үй сипатының еске салғышы солтүстік-шығыс бұрышындағы "Құдық" деп жазылған тақташада көрінеді. Алаң 1260 жылдары Уолтер сатып алған үш үйдің артқы бақшаларынан құралған.
Mob Quad және кітапхана
Мертонға келгендерге көбінесе Моб алаңы Оксфорд немесе Кембридж колледждерінің ең көне төртбұрышы екені және болашақ колледж архитектурасының үлгісін қалыптастырғаны айтылады. Ол үш кезеңде салынды: 1288–1291 жылдары, 1304–1311 жылдары, ал кітапханасымен бірге 1373–1378 жылдары аяқталды. Бірақ Мертонның алдыңғы алаңы, бітімсіз дизайнмен болса да, одан ертерек құрылып бітуі мүмкін. Басқа колледждер де сондай ескі және өзгеріссіз төртбұрыштарды көрсетуге болады, мысалы, Кембридждегі Корпус Кристи колледжіндегі Ескі Алаң 1353–1377 жылдары салынған.
Қауым мүшелерінің төрт бұрышы
Мертонның ең әсем төртбұрышы – залдың оңтүстігінде орналасқан Fellows' Quadrangle. Бұл төртбұрыш 17 ғасырдың басында Генри Савилл бастаған жұмыстардың жемісі болды. Негізгі тас 13 қыркүйек 1608 жылы таңғы ас ішкеннен кейін салынды (колледж тізілімінде көрсетілгендей), ал жұмыс 1610 жылдың қыркүйегіне қарай аяқталды (дегенмен, қоршаулар кейін қосылды). Оңтүстік қақпаның үстінде төрт стильдегі мұнара орналасқан, бұл мұнара итальяндық үлгілерден шабыттанған болуы мүмкін, оларды Генри Савилл Еуропа саяхатында көрген болуы ықтимал. Басты мердігерлер Йоркширден (Савилл сияқты) шақырылған; Джон Акройд және Галифакстан келген Джон Бентли тас жұмысын, ал Томас Холт ағаш жұмысын қадағалады. Бұл топ кейін Бодли кітапханасы мен Уадхэм колледжінде де жұмыс істеді.
Басқа ғимараттар
Басқа ғимараттардың көпшілігі Виктория дәуіріне немесе одан кейінгі кезеңге жатады және мыналарды қамтиды: Базиль Шампнейдің жобалаған, ортағасырлық Сент-Албан залының орнында салынған Сент-Албанның алаңы (немесе "Стаббинс"), (ескі қасбет элементтері Мертон көшесіне қараған бөлігіне енгізілген); 1864 жылы Уильям Баттерфилд салған, бірақ 1930 жылдары Т. Хьюз өзгерткен Гров ғимараты; "Роза Лэйн" деп аталатын, Феллоулар бағының артындағы ғимараттар; Мертон көшесінен солтүстікке қарай орналасқан бірнеше ғимарат, оның ішінде нақты теннис корты және Ескі күзетшінің үйі (Шампнейдің 1903 жылғы жобасы);
Бау-бақшалар
Бақ Оксфордтың ежелгі қабырғалы қаласының оңтүстік-шығыс бұрышын толтырады. Қабырғаларды Крайст Чёрч Медоусы мен Мертон Филдінен көруге болады (қазір Оксфордтағы Магдален колледж мектебі крикет, регби және футбол ойнау алаңы ретінде пайдаланады). Бақтар 17 ғасырдың басында отырғызылған тутағаш ағашы, армиллярлық күн сағаты, кең көгал, Герма мүсіні және ескі Fellows' Summer House (қазір музыкалық зал және репетиция жасау орны ретінде қолданылады) үшін танымал.
Студенттік өмір
Мертон бакалавриат және аспирантура студенттерін қабылдайды. Ол 1980 жылы алғашқы әйел студенттерін қабылдады және үй басшысы қыз болған екінші бұрынғы ерлер колледжі болды (1994 жылы). Мертонда дәстүрлі түрде бірінші курс студенттері үшін бір жынысты жатақханалар болды, қыз студенттер Роуз-Лейн ғимараттарына, ал көптеген жігіт студенттер Мертон көшесіндегі үш үйге орналастырылды. Бұл саясат 2007 жылы өзгертілді, қазір барлық жатақханалар жынысы мен мамандығы бойынша аралас. Колледжге бакалавриатқа қабылдау, басқа Оксфорд колледждері сияқты, академиялық қабілеттілікке ғана негізделеді. 2010 жылы Мертон соңғы бес жылда қара терілі студентті қабылдамағаны туралы (бұрыс) хабар тарады. Университет өкілі қара терілі студенттердің әсіресе үлкен сұранысқа ие мамандықтарға жиірек түсуге тырысатынын мәлімдеді. Сондай-ақ университет Мертонның 2005 жылдан бері кем дегенде бір қара терілі бакалаврды қабылдағанын хабарлады.
Беделі
2004 жылы университет жариялаған ресми Норрингтон кестесі енгізілгеннен бері Мертон колледжі әр жыл сайын алдыңғы үштікке кірді (көбінесе бірінші орынды алды), 2012 жылға дейін 14-ші орынға түсіп қалғанша. 2014 жылы ол қайтадан бірінші орынды бағындырып, соңғы жиырма жылдың ең табысты колледждерінің бірі ретіндегі беделін сақтап қалды. 2021 жылы Мертон Норрингтон кестесінде 82,9 баллымен Оксфордтағы ең жоғары жетістікке қол жеткізген колледж деп танылды.
Дәстүрлер
"Уақыт рәсімі" кезінде студенттер академиялық киім киіп, Феллоус-куадтың ішінде портшарап ішіп артқа қарай жүріп өтеді. Дәстүр бойынша қатысушылар шамдар ұстаған, бірақ соңғы жылдары бұл әдеттен бас тартылды. Көптеген студенттер енді қолдарымен байланысып, куадтың әр бұрышында айналып жүруге үйренген. Бұл дәстүрдің мақсаты – қазан айының соңғы жексенбісі күні таңертеңгі сағаттарда британдық жазғы уақыттан Гринвич орталық уақытына ауысқанда, кеңістік-уақыт континуумінің тұтастығын сақтау деп есептеледі. Дегенмен, бұл рәсім (1971 жылы екі студент тапқан) көбінесе Оксфордтағы басқа да рәсімдерді пародизациялау мақсатында жасалған, және тарихи тұрғыдан 1968-1971 жылдар аралығындағы Ұлыбританияның стандартты уақытты сынақтан өткізу кезеңінің аяқталуын мерекелеу ретінде пайда болған (сол жылдары Ұлыбритания жыл бойы Гринвич орталық уақытынан бір сағатқа озып отырған). Рәсімде үш тост айтылады. Біріншісі – "жақсы өткен уақытқа!", екіншісі, күн сағаты мен жақын жердегі тутағашқа (morus nigra) арналған "o tempora, o more", үшіншісі – "контрреволюция ұзақ жасасын!". Мертон – Оксфордтағы үш жылда бір рет қысқы кеш өткізетін жалғыз колледж, бұл әдеттегі естелік кешінің орнына ұйымдастырылады. Соңғы кеш 2022 жылдың 26 қарашасында өтті.
Қоғамдар
Мертонның басқа колледждердегідей бірнеше ішімдік және тамақтану қоғамдары бар. Олардың қатарында тек еркектерге арналған Мирмидондар, оларға тең әйелдердің Мирмидалар клубы және L'Ancien Régime бар. Мирмидон клубы қазіргі таңда колледждің барлық мүшелеріне – еркектерге де, әйелдерге де ашық, және әр семестрде қара галстукпен кештер ұйымдастырады. Мертон түрлі салалық қоғамдарға ие, олардың ең белгілілері – Хальсбери қоғамы (Құқық) және Халцентрикс (Классика). Басқа академиялық қоғамдарға саяси мәселелерді талқылауға және дебаттар өткізуге бағытталған Неаве қоғамы, сондай-ақ 1894 жылы әдебиет бойынша студенттік жұмыстарды талқылау үшін құрылған, бірақ қазір спикерлер клубы болып табылатын Бодли клубы жатады.
Бодли клубы
Бодли клубы – Оксфорд университетінің Мертон колледжіндегі спикерлер клубы. 1894 жылы студенттер әдебиет тақырыбында академиялық баяндамалар жасаған форум ретінде құрылған бұл клуб, жылдар өте формасын өзгертті және 1980-ші жылдары спикерлер клубы ретінде қайта құрылды. Колледждің барлық мүшелері, сондай-ақ әдетте университет мүшелерінің бәрі клубтың шараларына шақырылады. Клуб 1894 жылдың 19 мамырында құрылды (бірақ «Бодли клубы» деген атау маусым айында ғана берілді). Бастапқы конституцияда «жазбаша жұмысқа басымдық беріледі, бірақ кез келген мүше әдеби тақырыпта сөйлеуге немесе кез келген әдеби туындыны жиналыста оқуға ұсынуға құқылы» деген ереже (7-бап) енгізілді. Бұл ережеге сұраныс туғанға дейін көп уақыт өтпеді, себебі хаттама кітабында 1894 жылдың 19 қазанындағы жазбада: «Мүшелердің кешірілмейтін немқұрайлылығының салдарынан төрт айлық демалыс кез келген тақырып бойынша нақты идеяларды жинауға жеткіліксіз болды. Алайда, кеш Тениссонның «Мод» поэмасын оқу арқылы жағымды және пайдалы болды» делінген. Клуб алғашқы жылдары қиындықтарға толы болды, ал 1900 жылдың 1 қарашасында хатшы «Бодли клубының үстіне құлап жатқан күмәнсіз қараңғылыққа жауапты белгісіз тұлғаларға» қатысты сенімсіздік білдірді. Дегенмен, клуб түрлі форматта бүгінгі күнге дейін өз қызметін жалғастыруда. Бодли клубында жарық көрген маңызды баяндамалардың авторы – Фредерик Харрисон, Гарольд Генри Жоахим, Генри Гамильтон Файф (хатшы Уильямдың ағасы), Нортроп Фрай, Алистер Клевиринг Харди және Рональд Нокс. Клубтың алғашқы мүшелерінің көптегені маңызды тұлғаларға айналды, олардың ішінде Герберт Джордж Флаксман Сперрелл және Уильям Гамильтон Файф бар.
Спорт
Мертонның Мансфилд колледжімен ұзақ жылдан бері спорттық байланысы бар, және колледждер көптеген маңызды спорт түрлері бойынша бірігіп команда құрап қатысады. Ескек спортында Мертон колледжінің қайық клубы бір рет жазғы сегізіншілік жарысында жеңіске жеткен; олардың ерлер 1st VIII командасы 1951 жылы көшбасшылықты иеленді. Мертонның әйелдері соңғы жылдары жақсы нәтижелер көрсетіп, 2003 жылы Торпидтерде жеңіске жетіп, 2004 жылы осы атақты сақтап қалды.
Мертонмен байланысты адамдар
Мертон түлектері (Mertonians) мен оқытушылары әртүрлі салаларда қызмет етіп келеді.
1264 жылдан 1900 жылға дейін
Мертон колледжінің ең алғашқы мүшелері деп есептелетіндердің қатарында Уильям Окхэм мен Дунс Скотт бар, олар 14 ғасырдың басындағы көрнекті ғалымдар (алайда, бұл мәлімдемелер күмәнді). Басқа ертедегі мүшелердің ішінде Мертонмен байланысты 14 ғасырдың ойшылдары – Оксфорд есептеушілері бар, олар философиялық мәселелерге логикалық-математикалық көзқараспен қарады. Теолог және философ Джон Уиклиф колледждің тағы бір ертедегі мүшесі болды. Бодли кітапханасын құрған Томас Бодли 1564 жылы мүше ретінде қабылданды. Тағы бір маңызды тұлға Генри Савилл бірнеше жылдан кейін 1585 жылы колледждің басшысы болып тағайындалды (1621 жылға дейін осы лауазымды атқарды) және колледждің дамуына зор үлес қосты. Жүйелік қан айналымын ең алғаш рет толық сипаттаған Уильям Харви 1645-1646 жылдары колледждің басшысы болды. Казначейліктің канцлері және Парламент палатасының басшысы (Уинстон Черчилльдің әкесі) Лорд Рэндольф Черчилль 1867 жылдың қазан айында оқуға қабылданды, ал ағылшын эссешісі, пародист және карикатурисі Макс Бербом 1890 жылдары Мертонде оқыды және Мирмидон клубының хатшысы болды.
Мертондағы әйелдер
Оксфордтың басқа да көне колледждері сияқты, Мертон да бастапқыда тек ерлерге арналған колледж болған. Ол 1980 жылы алғашқы әйел студенттерін қабылдады және 1994 жылы Джессика Роусон қамаудашы болып тағайындалғанда, әйел басшыны сайлаған екінші бұрынғы ерлер колледжі атанды. Профессор Айрин Трейси 2019 жылы Мертонның екінші әйел қамаудашысы болып тағайындалды, ал кейіннен Оксфордтың екінші әйел вице-канцлері болды. Оның орнын тағы бір әйел, Дженифер Пэйн басты. Мертонның түлектерінің арасында Ұлыбритания тарихындағы ең аз қызмет еткен премьер-министрі Лиз Трасс және Микаса ханшайымы Акико бар.