Кіріспе
Оксфорд университетінің колледжі
Уадхэм колледжі (/wɒdəm/) – Ұлыбританиядағы Оксфорд университетінің құрамына кіретін колледждердің бірі. Ол Оксфордтың орталығында, Брод-стрит және Паркс-роуд көшелерінің қиылысында орналасқан. Уадхэм колледжі 1610 жылы Дороти Уадхэм, қайтыс болған күйеуі Николас Уадхэмтің өсиеті бойынша, ежелгі Девон және Сомерсет әулетінің мүшесі ретінде құрылған. Колледждің орталық ғимараты – жакобиандық сәулет өнерінің көрнекті үлгісі, оны сәулетші Уильям Арнольд жобалап, 1610-1613 жылдар аралығында салдырған. Оның ішінде үлкен әрі сәнді зал бар. Орталық ғимараттардың жанында Уадхэм бақтары жатыр. Уадхэм – Оксфорд университетінің ірі колледждерінің бірі, онда шамамен 480 бакалавр және 240 магистрант оқиды. 2022 жылғы мәліметтер бойынша, оның қаржылық қоры 113 миллион фунт стерлингті құрады, ал 2021-2022 оқу жылында Оксфорд колледждерін академиялық көрсеткіштері бойынша бағалайтын Норрингтон кестесінде 7-орынға ие болды. Уадхэмнің ең белгілі түлектерінің бірі – сэр Кристофер Рен. Рен 1650 жылдары Оксфордтағы тәжірибеші ғалымдардың көрнекті тобына, Оксфорд философиялық клубына қатысты, оның құрамында Роберт Бойль және Роберт Гук та болды. Бұл топ колледж директоры Джон Уилкинстің басшылығымен Уадхэм колледжінде үнемі жиналатын, ал олардың жұмысы Корольдік қоғамның құрылуына негіз болды.
17 ғасыр
Колледжді 1610 жылы Дороти Уадхам (туған аты Петре) күйеуі Николас Уадхамның өсиетінде жазылған ниеттеріне сәйкес құрды. Төрт жылдың ішінде ол жаңа колледжге патшалық және шіркеутік қолдау алды, жер сатып алу бойынша келіссөздер жүргізді, Батыс аймағының сәулетшісі Уильям Арнольдты тағайындады, колледж жарғыларын жасады және алғашқы күзетшіні, стипендианттарды, ғалымдарды және аспазды тағайындады. Ол өзі Оксфордқа ешқашан бармағанымен, 1618 жылы қайтыс болғанға дейін жаңа колледжінің және оның қаржысын қатаң бақылауда ұстады. Джон Уилкинстің (1648–1659) күзетшілігі колледж тарихындағы маңызды кезең болып табылады. Уилкинс бірнеше жыл бойы Лондонда табиғи ғылымдардағы мәселелерді талқылау үшін жиналған топтың мүшесі болды. Топтың көп бөлігі Оксфордқа көшіп, Уадхамдағы күзетшінің резиденциясында тұрақты түрде кездесетін болды. Олардың арасында Роберт Бойль, Роберт Хук, Джон Локк, Уильям Петти, Джон Уоллис және Томас Уиллис болды. Уадхам ең көп қатысушыны ұсынды – аталған елу есімнің он екісі осы колледжбен байланысты болды. Олардың қатарында Кристофер Брукс (математик және құрал жасаушы), Джон Мейо (танымал химик және дәрігер), Лоуренс Рук (кейіннен Лондонның Грешем колледжінде астрономия профессоры), Томас Спрат (кейіннен Корольдік қоғамның ресми тарихшысы), Сет Уорд (математик және Савильян астрономия профессоры) және сэр Кристофер Рен (математик және Савильян астрономия профессоры) бар еді. Сэр Кристофер Рен алдымен All Souls колледжінің мүшесі болды, содан кейін Руктің орнын Лондонның Грешем колледжінде астрономия профессоры ретінде басты. 1661 жылдан бастап Савильян астрономия профессоры болған кезінде ол Уадхамдағы бөлмелеріне қайта оралды. Рен архитектураға жүзі бұрмас бұрын, отыздан ассан кезде таза және қолданбалы математика, астрономия, физика және биология салаларында елеулі жетістіктерге жеткен болатын. Күзетшінің резиденциясы түрлі ойлап тапқан құралдармен толы болды, ал қуатты телескоптар колледж мұнарасына орнатылды. Оксфорд тобы Лондондағы әріптестерімен тығыз байланыста болды, ал 1660 жылы Грешемде 1662 жылы ресми түрде Корольдік қоғам ретінде құрылатын ұйым құру туралы шешім қабылданды. Уилкинс уақытша органның бірінші президенті болды және Корольдік қоғамның бірінші хатшысы атанды. Бұл Ұлыбританиядағы ұйымдастырылған ғылыми зерттеулердің бастауы болды.
Қазіргі заман
Қазіргі таңда колледж құрамында шамамен 70 ғылыми қызметкер, 230 аспирант және 450-ге жуық студент бар. Қазіргі Уорден – Роберт Ханниган. Ханниган 2021 жылы Макдональд лорд Ривер Главен QC зейнетке шыққаннан кейін оның орнына Уорден болып тағайындалды.
Теңдікті, әртүрлілікті және құқықтарды қолдау
1974 жылы, үш жарым ғасырдан астам ерлерге ғана арналған оқу орны болғаннан кейін, Уадхам Оксфордтағы толық құқықты мүшелер ретінде әйелдерді қабылдаған алғашқы бес колледждің ішінде болды, ал қалғандары – Брэсеноз, Иисус колледжі, Герфорд және Сент-Кэтринс. Уадхам колледжі ЛГБТҚ ісін қолдаушы ретінде танымал, өйткені ол ЛГБТҚ қозғалысын мерекелейтін "Queerfest" фестиваліне төңкерілді. 2011 жылы Уадхам жылдық Queer Week аясында теңдікті қолдау мақсатында Rainbow Flag-ті көтерген алғашқы Оксбридж колледжі болды. Rainbow Flag сондай-ақ ЛГБТ тарихы айына орай әрқашан ақпан айында Уадхамның үстінде желбірейді. Уадхам студенттерінің дәстүрі бойынша, студенттік әлеуметтік шаралар әрқашан The Specials тобының "Free Nelson Mandela" әнімен аяқталады. Нельсон Мандела түрмеден босатылғанға дейін барлық студенттік шаралардың соңында осы әнді ойнату туралы ұсыныс 1987 жылы Уадхам студенттік одағында қабылданды, сол кезде Уадхам түлегі Саймон Милнер (Тарих, 1985), қазір Facebook-тың саясат директоры, SU президенті болды. Мандела босатылғаннан кейін студенттік одақ дәстүрді құрмет көрсету мақсатында жалғастыруға дауыс берді. Президент Мандела 1997 жылдың 11 шілдесінде Уадхам колледжіне сапар шекті және онда кешкі ас ішті. 2017 жылы бұл дәстүрді Оңтүстік Африкадан келген студент сынға алды, ол ANC мүшесі және Оңтүстік Африкада теңдік үшін күресте белсенді болып табылады, апартеидтен кейінгі Оңтүстік Африкадағы Манделаның күрделі мұрасын ескере отырып, бұл дәстүр енді орынсыз екенін айтты. Ол сондай-ақ Оңтүстік Африканың тарихы апартеидтен ғана тұрмайтынын және оған үнемі сілтеме жасаудың орнына Оңтүстік Африканың қазіргі мәселелерін көтерудің маңызды екенін, бұл әрекеттің бұрынғы прогрессивтік сипатын жоғалтқанын атап өтті. Wadham SU отырысында әнді орындауды міндеттеуді алып тастау туралы ұсыныс тартыспен жеңіліп қалды. 2013 жылы River Glaven QC лорды Макдональд Уадхам Адам құқықтары форумын құрды, бұл адам құқықтары мәселелерін талқылауға арналған жаңа ашық алаң, ол Уадхам колледжіне жоғары деңгейдегі спикерлерді шақырады. Лорд Макдональд сондай-ақ құқықтық мәселелер, әсіресе құқық пен қауіпсіздікке қатысты мәселелер бойынша БАҚ-та жиі сөйлейтін.
Алдыңғы төрт бұрышты
Уадхам кейде Мастер-масонның ортағасырлық дәстүріне сәйкес салынған соңғы ірі ағылшын қоғамдық ғимараты ретінде қарастырылады. Уадхамның алдыңғы төртбұрышы (квад), 20-шы ғасырдың ортасына дейін дерлік бүкіл колледж ретінде пайдаланылды, сонымен қатар университет ғимараттарының көптегені үшін қабылданған "Жакобтік готика" стилінің ерте мысалы болып табылады. Басты ғимарат 1610-1613 жылдары бір құрылыс кезеңінде салынған. Архитекторы Уильям Арнольд Сомерсеттегі Монтакью үйі мен Данстер қамалы үшін де жауапты болды, сондай-ақ Джеймс I-нің лорд-қазынашысы, Солсберидің 1-ші графы Роберт Сесил үшін Дорсеттегі Кранборн сарайының құрылысына қатысты. Ғимарат стилі – классикалық сәндік элементтермен толықтырылған дәстүрлі Оксфорд готикасы, ең айқындысы – колледжге кіретін адамдарды дереу қарсы алатын Джеймс I және негіз қалаушылардың мүсіндерімен безендірілген "фронтиспис". Симметрияға берілген ерекше мән де классикалық стильдің белгісі. Орталық төртбұрыш бастапқыда бүкіл аумағына құм төселген, ал қазіргі газон 1809 жылы жайылған. Колледж 1960 жылдары қайта жаңартылды, ал алдыңғы төртбұрыштың көп бөлігі одан әрі қалпына келтіру жұмыстарынан өтті.
Сарай
1898 жылы зал Крайст Черч және Нью Колледжден кейін Оксфорд колледждері арасында үшінші үлкен зал болды.
Шатыр
Салтанатты есік тікелей Алдыңғы алаңға ашылғанымен, шіркеуге көбінесе 3-ші қабаттағы есіктен кіріледі. Залдағыға ұқсас экранды Джон Болтон жасаған. Алғашқыда Якоб стиліндегі ағаш өрнектері шіркеудің барлық қабырғаларын жалаған. Қазіргі тас рередосы 1834 жылы шығыс жағына орнатылған. Ескерткіште жатқан әдемі жас жігіт – 1624 жылы он тоғыз жасында, студент болып қайтыс болған сэр Джон Портман, баронет. Тағы бір ескерткіш кітаптардан құралған қабат түрінде; ол колледж негізі қаланғанда тағайындалған стипендиаттардың бірі – Томас Харристі еске алады. Шіркеу органы 1862 және 1886 жылдары жасалған. Бұл Виктория дәуіріндегі ағылшын орган жасаушысы Генри Уиллистің жасаған, дыбыстық дизайнында маңызды өзгерістерсіз сақталған сирек аспаптарының бірі.
Терезелер
Шығыс терезесінде Ескі және Жаңа Ғимараттың бірнеше сахналары бейнеленген. Оны 1622 жылы Бернард ван Линге жасаған. Капелланың солтүстік және оңтүстік жақтарындағы терезелерде Жүніс сияқты Ескі Ғимараттың пайғамбарлары мен Әулие Андрей сияқты апостолдар бейнеленген. Олардың жасалған уақыты әртүрлі кезеңдерге жатады. Бір терезе 1616 жылға дейін салынған, және ол жергілікті шебер Роберт Ратландқа тиесілі деп есептеледі. Антикапелдің қасиетті тұлғаларды бейнелейтін терезелері Виктория дәуірінде жасалған. Олар Джон Бриджес жобалаған, ал Дэвид Эванс 1838 жылы жасаған.
Арқалық төртбұрышты
18-19 ғасырларда шектеулі қосымшалар жасалды, оның ішінде бастапқыда Библия сақтауға арналған қойма да өзгертілді. 1952 жылдан бергі бірнеше кеңейтімдер 17-ші және 18-ші ғасырлардағы үйлер мен бірнеше қазіргі заманғы ғимараттарды пайдаланып, Алдыңғы Квартал мен Холивелл көшесі арасында Артқы Квартал құруға мүмкіндік берді.
Бар квадрокоптері
Жас ортақ бөлме, Уильям Ду студенттік орталығы, доктор Ли Шау Ки ғимараты, Холивелл музыка бөлмесі және (кейінірек) Боура ғимараты құраған кішкентай төртбұрыш студенттер арасында кейде "Хо Ши Мин" төртбұрышы деп белгілі болған. 1960-шы жылдардағы студенттік радикализм кезеңінде (Вьетнамдық революционер Хо Ши Миннің құрметіне) осылай аталған деп саналады.
Холиуэлл музыка залы
Колледждің аумағында Холивелл музыка залы орналасқан. Еуропадағы ең көне мақсатты түрде салынған музыка залы және, демек, Англияның алғашқы концерт залы деп есептеледі. Оны сол кездегі Сент-Эдмунд-Холлдың оқу ісі жөніндегі проректоры Томас Кемплин жобалаған және 1748 жылдың шілде айында ашылған. Ішкі кеңістік түпнұсқаға жақын қалпына келтірілді және 1790 жылы Ньюкасл қаласында Джон Дональдсон жасаған, содан кейін 1985 жылы қалпына келтіріліп орнатылған жалғыз сақталған Дональдсон аспапты орналастырған.
Фердоуси кітапханасы
Фердоуси кітапханасы (бұрынғы Әшраф Пахлави кітапханасы) парсы әдебиеті, өнері, тарихы және мәдениеті саласында маманданған. Кітапханада шамамен 3500 томдық кітап, 800-ге жуық қолжазба, араб және парсы тіліндегі 200-ге жуық литография, сондай-ақ 700-ге жуық сирек және ерте армян кітаптары сақталған, олардың көп бөлігі Доктор Каро Минасянның сыйлықтары болып табылады. 1960 жылдардың соңында Британ академиясының президенті және Британдық парсы зерттеулер институтының (BIPS) алғашқы негізін қалаушылардың бірі Морис Боура Вадхамда жаңа кітапхана ғимаратын салуға арналған сыйлықты қуана қарсы алды, онда парсы тілі мен парсы зерттеулеріне басымдық берілетін еді. Осыдан бері Уадхам мен Иран арасында ерекше байланыс орнады. Ғимаратты және оған қоса берілген тұрғын үйлерді Gillespie, Kidd & Coia жобалаған. Бүгінде кітапхана тәулік бойы ашық және барлық аумақта сымсыз интернет желісі бар.
Боура ғимараты
Фердоуси кітапханасы мен Бар Квадтың қасындағы Боура ғимаратын сэр Ричард МакКормак жобалап, 1992 жылы ашты. Онда кафетерий, спорт залы, семинар бөлмелері, сквош корты және Мозер театры, сондай-ақ студенттерге арналған жатақ бөлмелері бар. Бұрын ғимаратта бар да болған, бірақ қазір ол доктор Ли Шау Ки ғимаратына және Уильям Ду бакалавриат орталығына көшірілді.
МакКолл МакБэйн жоғары оқу орындарының орталығы
Макколл МакБэйн дипломдық орталығы Ли / Фицджеральд архитекторларымен жобаланып, 2012 жылы ашылды. 2014 жылы ол Риба аймақтық сыйлығы мен Ескерткіштерді сақтау сыйлығын жеңіп алды. Бұл орталық Wadham колледжінің бас алаңында Wadham аспиранттарына арналған, арнайы әлеуметтік және оқу кеңістігін қамтамасыз етеді.
Доктор Ли Шау Ки ғимараты және Уильям Ду студенттік орталығы
Доктор Ли Шау Ки ғимараты мен Уильям Ду студенттік орталығы Аманда Левете архитекторларымен жобаланған. Олар 1951 жылғы Годдард ғимаратын алмастырып, қазір колледждің түсушілерге арналған іс-шаралары мен студенттік ұйым үшін жабдықтармен қамтамасыз етеді. Құрылыс 2018 жылы басталды және 2020 жылдың соңында аяқталды.
Мерифилд
Мерифилд қосымшасы, бір кезде Уадхэмдердің үйі болған Меррифилд, Илтонның құрметіне аталған, Саммертаунда, Оксфорд орталығынан шамамен 1,2 миль қашықтықта орналасқан. Жылдық студенттердің басым бөлігі Мерифилдте тұрады.
Дороти Уадхам ғимараты
Ифли жолындағы Дороти Уадхам ғимараты Allies and Morrison компаниясымен жобаланып, 2019 жылы ашылған. Онда негізінен екінші курста оқитын студенттер орналасқан.
Бау-бақшалар
Уадхам бақтары Оксфордтың басқа колледждерімен салыстырғанда салыстырмалы түрде үлкен, тіпті 1920 жылдары Родс үйін салу үшін сатылған жерлерді ескермегенде де. Бұл бақтар бастапқыда бұрынғы Августин монастырының жерінен жасалған жеміс бақтары мен базар бақтарынан құралған. Соңғы төрт жүз жыл ішінде олардың сыртқы келбеті мен құрылымы олардың өзгеріп отыратын функционалдық және эстетикалық мақсатын көрсететіндей айтарлықтай өзгертілді. Жердің қалыптасуы екі маңызды жоспарлау кезеңіне байланысты болды. Баулар алғаш рет Уорден Уилкинс (1648–1659) тұсында құрылды. Олар сол кезде сәнге енген дөңгелектің айналасына орналасқан формальды тіктөртбұрыштардан тұрды, ал дөңгелектің үстіне Атлас мүсіні қойылды. Бұл бақтар механикалық құрылғылар жинағымен (соның ішінде сөйлейтін мүсін және аяз құратын құрал), көптеген обелискілермен және Дорилік ғибадатханасымен ерекшеленді. Уорден Уиллс (1783–1806) басшылығымен жер радикалды түрде қайта жаңартылып, ландшафты өзгертілді (Шиплидің жұмысымен) және ерекше ағаштар коллекциясымен танымал болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қалпына келтіріліп, қайта құрылған қазіргі бақтар Warden's Garden, Fellows' Private Garden және Fellows' Garden, сондай-ақ Cloister Garden (бұрынғы зират) және White Scented Garden деп бөлінген. Олар әлі де ағаштар коллекциясымен ерекшеленеді (ішінде қайың, күміс түсті иілген қарағай, лала ағашы, алтын емен, күлгін шұбатыр, Ливан балқарағайы, гинкго, алып секвоя, жұмақ ағашы, хош иісті балқарағай, Корсика қарағайы, магнолия және сирек қытай гутта-перчасы бар) және өткеннен қалған қызықты нысандарды сақтайды (әсіресе, 18 ғасырлық "мал төбесі" 1642 жылғы Роялисттердің бекінісінің қалдықтарына орналасқан, 1868 жылдан 1970 жылға дейін Шелдон театрын безендірген "Императорлардың бас" екінші буынының бірі және Уорден Боураның мүсіні).
Студенттік өмір
Уадхам колледжінің бакалавриат студенттеріне оқу бағдарламасының барлық жылдарында жатақхана ұсынылады. Жатақхана бірінші және соңғы курстарда колледж ішінде, ал екінші (немесе төртінші) курста жаңа салынған Дороти Уадхам ғимаратында қарастырылады, ол принцип бойынша бакалавриат және магистратура студенттерін білдіреді. Іс жүзінде, Студенттік Одақ (SU) бакалавриат студенттерінің мүдделері мен іс-шараларына көбірек назар аударады, ал жеке Магистратуралық Кеңес Комитеті (MCR) магистратура студенттерін өкілдік етеді. Барлық студенттер Moser театры, сквош корты, спорт залы, ас үй, кір жуу бөлмесі, музыкалық жаттығулар үшін бөлмелер және түрлі жиналыс бөлмелері сияқты колледждің инфрақұрылымын пайдалана алады. JCR лаунжы – бакалавриат студенттерінің негізгі ортақ кеңістігі, бармен бірге. 2012 жылдан бері MCR-дің McCall MacBain Graduate Centre-де ас үйі, кішкентай бары және медиа бөлмесі бар жеке әлеуметтік аймағы бар. Колледждің спорт алаңы Саммертаунда, Мерифилд тұрғын үй кешенімен іргелес орналасқан. Wadham JCR ортақ бөлмесі бильярд және үстел теннисі үстелінен тұрады. Бұл 15 жылдан бері Wadham бар спорты командасының үйі болып табылады, қазіргі кезде мүшелер саны 30-дан асып кетті. Колледж түлектерінің арасында қаржы, технология және құқық салаларындағы белгілі тұлғалар бар, атап айтқанда BlackRock, Google және Hogan Lovells компанияларында жұмыс істейтіндер. Жыл сайынғы кешкі ас студенттік өмірдің маңызды бөлігі болып табылады және бильярд пен дартс ойындарына ортақ құмарлықпен жылдарды біріктіреді. 2022 жылы Wadham бильярд командасы Cuppers турнирінде 78% фреймді жеңіс көрсеткішімен жаңа рекорд орнатты. Уадхам Нью-Йорктегі Сара Лоуренс колледжімен студенттер алмасу бағдарламасын жүзеге асырады. Жыл сайын шамамен 30 студент келіп, Мерифилдте тұрады, ал көктемде 3 аптаға шамамен алты Wadham студенті SLC-ге барып оқиды. SU және MCR комитеттерінде сайланған әлеуметтік жәрдемшілер бар. Жалпы әлеуметтік жәрдем бөлмесі, сондай-ақ әйелдер бөлмесі де бар. Колледжде ашық кабинетте жұмыс істейтін медбике де бар. Оксфордтың басқа колледждерімен салыстырғанда, Уадхамда мемлекеттік мектептерден келген студенттердің саны салыстырмалы түрде жоғары. Уадхам Queerfest (бұрынғы Queer Bop) және Wadstock (Вудсток фестивалінің құрметіне аталған он екі сағаттық тікелей музыка фестивалі) сияқты шараларды өткізеді. Сонымен қатар, ол Michaelmas және Hilary семестрлерінде бес рет «bop» кештерін ұйымдастырады. Wadham College Boat Club – Уадхам студенттерінің академиялық есу клубы, сонымен қатар Harris Manchester College студенттеріне де қатысуға мүмкіндік береді. Колледждің қайық үйі Boathouse Island-та орналасқан.