Кіріспе

Эргономикалық пернетақта – бұлшықеттердің күшін сақтау, шаршауды азайту және денсаулыққа қатысты басқа да проблемалардың алдын алу мақсатында эргономикалық принциптерді ескере отырып жасалған компьютерлік пернетақта.

Ерекшеліктері

Жалпы QWERTY пернетақтасының орналасуы C. Latham Sholes жобалаған механикалық теріскеш машинасына байланысты, ол 1878 жылы патенттелген; зерттеулер көрсеткендей, бұл орналасу телеграф операторларының әсерінен туындаған болуы мүмкін. Қатарлар арасындағы бағандардың ығысуы әр перне мен теріскеш машинасының ішкі механизмдері арасындағы физикалық байланысты қамтамасыз ету үшін жасалған; теру жұмысы электрлік (моторлы) теріскеш машиналарына, содан кейін компьютерлерге ауысқанда, бұрыннан теруді үйренген пайдаланушылар үшін жаңа жүйеге көшуді жеңілдету мақсатында орналасу сақталды. Дегенмен, бұрынғы механикалық орналасуда көптеген ерекшеліктер бар, соның ішінде қадамды бағандар орналасуы, ол пайдаланушыны ыңғайсыз, қайталамалы қозғалыстар мен позаларға итермелеуі мүмкін. 1926 жылдан бері бірнеше мүмкін шешімдер ұсынылған. Эргономикалық пернетақталар, негізінен, пайдаланушылардың білектеріндегі дискомфортты азайту және пернелерді қайта орналастыру немесе жаңадан орналастыру арқылы қажетсіз саусақ қозғалыстарын азайту мақсатында жасалады. Мысалы, дәстүрлі пернетақтада теру пайдаланушыны иығын көтеруге, білегін бұруға және басын айналдыруға мәжбүр етуі мүмкін. 1972 жылы Кромер толығырақ зерттеу жүргізіп, реттелетін екі бөлікті пернетақта пайдаланушының ауруын азайтуға көмектесетінін көрсетті. 1970 жылдары бірнеше зерттеулер жарияланды, онда деректерді енгізу операторларының бұлшықет-скелеттік жарақаттарға шалдығу қаупі бар екені айтылды. Алайда, реттелетін екі бөлікті пернетақталар кейде потенциалды пайдаланушыларды қорқытады, олар қайталамалы жүктеме салдарынан болатын жарақаттарды күшейтетінінен немесе оларға көбірек бейім болатынынан қорқады; салыстырмалы түрде Microsoft Natural сияқты бекітілген екі бөлікті пернетақталар жақсы сатылым көрсетті. Бұрышты екі бөлікті пернетақта (кейде Клокенбург пернетақтасы деп аталады) екі бөлікті пернетақтаға ұқсас, бірақ ортаңғы бөлігі көтерілген, сондықтан теру кезінде бас бармақтары кішкентай бармақтарынан жоғары болады. Key Ovation Goldtouch эргономикалық пернетақтасын шығарады, ол реттелетін бұрышты екі бөлікті пернетақта болып табылады. Кейбір эргономикалық пернетақталарда көтерілу бұрышы 90°-қа дейін ұлғайтылады, сондықтан пайдаланушы қолдарын жерге перпендикуляр, бас бармақтарымен жоғары қаратып, аккордеоншылардың қолдарының орналасуына ұқсас күйде тереді.

Тік бағананың орналасуы

Электрлік теңкелетін машиналар мен компьютерлік пернетақталар енді механикалық байланысқа мұқтаж болмағандықтан, пернелерді тік бағаналарға қатарластыруға болады, бұл қатарлар арасында жылғанда саусақтың бүйірлеме қозғалысын азайтады. Осы тік орналасу пернелерді түзу сызықты бағаналарға қайта жинақтайды. Егер қатарлар көлденеңінен сақталса, нәтижесіндегі орфолинейлі орналасу пернелерді тік бұрышты торға орналастырады. Басқа конструкциялар саусақ ұзындығының айырмашылығын толықтыру үшін тік бағаналармен қатарластырылған қатарларды пайдаланады. Тік бағаналы пернетақтаға бейімделу үшін пайдаланушы саусақ қозғалыстарын қайта оқытуы қажет болуы мүмкін. ErgoDox (бөлінетін, қатарлары жылжытылатын), ZSA Moonlander және Zergotech Freedom (бөлінетін, жартылай жылжытылатын қатарлары бар) пернетақталары.

Контурлы бет

Бұрынғы екіге бөлінген және тік бағаналы пернетақталар әрбір пернелер тобын бір жазықтықта орналастырды. Maltron (1977) немесе жаңа Kinesis Advantage желісі (1992+) сияқты контурлы немесе ойыс беткейлі пернетақталар – иық еніне жуық екі қисық ойысқа орналастырылған, бекітілген екіге бөлінген, шатырлы пернетақталар. Бас бармақпен пайдалану үшін, функция пернелері, навигация пернелері және , , және т.б. сияқты модификаторлар пернелер топтарының арасына орналастырылады. Осы пернетақталар үшін, науа тәрізді беткейлер саусақтардың бас қатардан алыс пернелерді басу үшін қажетті қозғалысын азайтуға және біркелкі етуге бағытталған. Жалпы, контурлы пернетақталар әр қол үшін кезекті қатарлармен тік бағаналы орналасуды да қамтиды. Бұл конфигурацияда қол мен білек қозғалысы минималды болуы керек. Кейбір пернетақталар тік пернелер бағаналарын және контурлы беттерді толық реттелетін (тәуелсіз) екіге бөлінген пернелер кластерлерімен біріктіреді. Мысалдарға Kinesis Advantage 360, Dactyl Manuform және MoErgo Glove80 жатады. Салыстырмалы түрде тар нарықта, көптеген пернетақталар қолданушылар жинап құрастыратын жиынтықтар түрінде сатылады немесе арнайы жасалады, олар кең ауқымды бейімдеу опцияларын ұсынады.

Қолмен ұсталатын пернетақталар

Қолмен ұсталатын эргономикалық пернетақталар ойын контроллері сияқты ұстауға арналған, және үстел үстіне жазық орналастырудың орнына, солай қолдануға болады. Олар пайдаланушыға бөлмеде қозғалуға немесе орындыққа ыңғайланып отыруға мүмкіндік береді, сонымен қатар компьютердің алдында немесе одан алыс тұрып та теруге болады. Кейбір қолда ұсталатын эргономикалық пернетақталардың нұсқаларына трекбол тінтысқан мысығы да кіреді, ол бір қол құрылғысының ішінде мыстың қозғалысын және теруді қамтамасыз етеді.

Баламалық орналасу

Кейбір эргономикалық пернетақталар әр әріпке бір пернеден тұрмайды, мысалы, пернелі немесе пернесіз эргономикалық пернетақталар. Мысалы, DataHand білезіңізді қозғауды немесе саусақтарыңызды созуды қажет етпейді; әр саусақтың бес жеке түймешігі болады, олар батырмалар немесе педальдар арқылы іске қосылады. Дауыс тану технологиясының жетістіктері, әсіресе дәстүрлі пернетақта интерфейсі жоқ кішігірім құрылғыларда, пернетақтаны мүлдем қолданбауға мүмкіндік берді.

Қарастырылатын мәселелер

Көпшілікке белгілі болғандай, эргономикалық пернетақта бұлшықеттердің жарылуын азайтуға және карпальді туннель синдромы немесе басқа да қайталанатын жарақаттар қаупін азайтуға көмектеседі. "Бөлінген" пернетақталарға қатысты, физикалық бөлінген және "көлбеу бұрышпен жасалған беткейі" бар пернетақталарды қоспағанда, жарақаттарды азайтуды көрсететін сапалы зерттеулер жеткіліксіз. Дегенмен, мұндай пернетақталардың жақсы қабылданылмайтынына дәлелдер бар. Қолдың тыныштықтағы қалпын зерттейтін шектеулі зерттеулер көптеген басқа да ықтимал факторларды ескермейді. Мысалы, "эргономикалық" пернетақталардың әсері қауіпті позаларды жоюдың орнына, тәуекелге ұшыраған бұлшықет-скелет аймағын өзгертетінін есте ұстау керек.