Кіріспе

Вахпетон ( /w//ɑː//p//ɪ//t//ən/ WAHpitən) – Ричленд округінің қаласы, Солтүстік Дакотаның оңтүстік-шығысында, Бойс-де-Сиу өзенінің бойында, Оттер-Тейл өзенімен қосылатын жерде орналасқан. Бұл қосылған жер Солтүстік Қызыл өзенін құрайды. Вахпетон – Ричленд округінің орталығы. 2020 жылғы халық санауы бойынша, қала халқы 8 007 адамды құрайды. Вахпетон 1869 жылы негізделген және Солтүстік Дакота штатының Ричленд округі мен Миннесота штатының Уилкин округін қамтитын Вахпетон Микрополитендік статистикалық аймағының бас қаласы болып табылады. Вахпетонның туысқан қаласы – Брекенридж, Миннесота, ол өзеннің қарсы бетінде орналасқан. Бойс-де-Сиу және Оттер-Тейл өзендері Вахпетон мен Брекенридж қалаларында бірігіп, Солтүстік Қызыл өзенін құрайды. Солтүстік Дакота мемлекеттік ғылым колледжі Вахпетон қаласында орналасқан. Жергілікті газет – «Вахпетон Daily News».

Тарих

Бұл аймаққа алғаш рет 1767 жылы Джонатан Карвер келген. Ол Мичилимакинац фортының командирі майор Роберт Роджерстің өтініші бойынша Солтүстік-Батысты зерттеп, картаға түсірді. Мичиган штатының Макиноу қаласындағы бұл британдық форт Мичиган көлі мен Ұлы көлдердің Хьюрон көлі арасындағы қатынасты қорғады. 1763 жылы британдықтар Канадаға және Аппалачи тауларынан батысқа қарайғы аумақтарын кеңейтіп, Жеті жылдық соғыста француздарды жеңгеннен кейін бұрынғы француз отарларын басып алды. Карвердің міндеті – Солтүстік-Батыс өткелін табу, Роджерс (және сол кездегі көптеген басқа зерттеушілер) бар деп сенген Шығысқа апаратын су жолын табу еді. Карвер жоқ нәрсені таба алмады, бірақ оның саяхаты туралы жазбалары былғары саудагерлерін және басқа зерттеушілерді осы аймаққа тартуға көмектесті. Карвердің экспедициясынан кейін 100 жылдан астам уақыт өткен соң, АҚШ үкіметінің геодезиялық тобы Вахпетон аймағынан өтті. Азамат соғысы аяқталғаннан кейін, үкімет батыстың дамуын ынталандыруды көздеді. Экспедиция мүшесі Дж. В. Блэндинг құнарлы өзен аңғарына қатты әсер еткендіктен, отбасын және мүлкін Дакота аймағына көшіруге бел буып, Висконсин штатындағы үйіне оралды. Блэндинг Висконсин штатының басқа қоныс аударушыларына әсер еткендіктен, олардың көптегені Вахпетон аймағына жетіп, Блэндинг қайтып оралғанға дейін сонда қоныс тепті. Алғашқы қоныс аударушы Морган Т. Рич болды. Оның тырмауы 1869 жылы бай қара топырақтың алғашқы тесігін бұра бастады. Басқа қоныс аударушылар келгенде, олар шағын қауымдастық құрып, оны Ричвилл деп атады, оның негізін қалаушысының және топырақтың құнарлы сапасының құрметіне. 1871 жылы АҚШ пошта бөлімі ашылды. Сол кезде қаланың аты лакота сиу тілінен "орманның соңы" деген мағынаны білдіретін Чахинкапа деп өзгертілді. Екі жылдан кейін округ құрылып, Чахинкапа округі деп аталды. Кейіннен сол жылы округтің аты Ричленд округіне, ал Чахинкапа қаласының аты Вахпетонға өзгертілді. Бұл атау жергілікті дакота үндістерінің Дакота тайпасының атынан алынған. Дакота тілінде бұл атау "жапырақтарда тұратындар" дегенді білдіреді. Олар бұл атауды бұрын Миль-Лейк көлінің маңында тұрған кезде қабылдады, содан кейін оларды Оджибвелер ығыстырып, батысқа қарай жылжытты. Вахпетон ауылының өсуі алғашқы жылдары өте баяу болды, бірақ 1872 жылы Боис-де-Сиу өзенінің арғы жағындағы шағын қауымдастық, Миннесота штатының Брекенридж қаласына темір жол желісі аяқталғаннан кейін тез өсті. Сент-Пол және Тынық мұхиты темір жолы (қазіргі Ұлы Солтүстік) аймаққа кірді. Темір жол екі қаланың да жаппай қайық жасау бизнесін дамытты. Флатботтар жүкті тікелей темір жолдан өзен арқылы Солтүстік Қызыл өзенмен (солтүстікке қарай ағатын) штаттың солтүстік бөліктеріне және Канаданың Манитоба штатының Виннипег қаласына дейін жеткізе алды. Темір жол желісі аймаққа көптеген қоныс аударушыларды тартты – АҚШ-тың шығысынан келгендер, үндістер және жаңа еуропалық көшіп келгендер. Немістер, богемиялықтар, скандинавиялықтар және үндістер Ричленд округіне қоныс аударып, жер телімдерін алуға тіркелді. 1874 жылы Якоб Морвин мен Джозеф Ситтарих Вахпетон қаласында округтің алғашқы бөлшек сауда дүкенін ашты. 1876 жылы Вахпетон мен Брекенридж арасындағы қозғалыс паромның сыйымдылығынан асып кетті. Боис-де-Сиу өзенінің арғы жағына екі қаланы байланыстыратын көпір салынды. 1880 жылы Сент-Поль, Миннеаполис және Манитоба темір жолы өзеннен өтіп, солтүстік-батысқа қарай жылжығанда тағы бір қарқынды өсім болды. 1883 жылы Вахпетонның халқы 1400 адамға жетеді деп есептелді. 1888 жылы бұл жерде "Солтүстік жарық электр компаниясы" (NLEC) құрылды. Бұл Вахпетонды Солтүстік Дакотаның электрленген алғашқы қалаларының біріне айналдырды. 1909 жылы NLEC жаңадан құрылған Otter Tail Power Company компаниясының алғашқы тұтынушысы болды. 1913 жылы NLEC-тің иесі C. B. Kidder компаниясын Otter Tail Power-ге сатып, оның бірінші бас директоры болды. 1927 жылы Otter Tail Power компаниясы сол кездегі ең ірі электр стансасын Вахпетон қаласында салып, оны Киддер станциясы деп атады. 1977 жылы станса бұзылып, қазіргі уақытта бұл жер саябақ болып табылады. 1889 жылы Вахпетон қаласында Қызыл өзен аңғары университеті құрылды. Кейін ол Солтүстік Дакотаның мемлекеттік ғылым колледжі деп аталды. 1897 жылы 10 маусымда найзағай Ringling Brothers Circus шатырының басты тірегіне соғып, тіректі сындырып, үш адамның өліміне себеп болды. Өлгендердің құрметіне Вахпетонның оңтүстігіндегі зиратта ескерткіш орнатылды. 1904 жылы АҚШ үкіметі мұнда Вахпетон үнді мектебін құрды. Мектеп...

География

АҚШ Халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, оның ауданы 5,29 шаршы миль (14 км²) және барлығы құрлықтан тұрады. Қызыл өзен әлемдегі ең құнарлы өзен аңғарларының бірін құрайды. Ол солтүстікке қарай ағып, Канадаға жеткенде Солтүстік Дакота және Миннесота штаттарының арасындағы шекараны қалыптастырады. Вахпетон, Бои-де-Сиу және Оттер-Тейл өзендерінің тоғысқан жерінен бастау алатын өзеннің бастауына жақын орналасқан.

Климат

Бұл климаттық аймаққа жылдық температураның айтарлықтай маусымдық өзгеруі тән, яғни жазы жылы немесе ыстық (көбінесе ылғалды), ал қысы суық (кейде тым суық) болады. Кёппен климаттық жіктеу жүйесі бойынша Вахпетон ылғалды континенттік климат аймағында орналасқан, климат карталарында "Dfb" деп белгіленеді.

Көңіл көтеру және мәдениет

Бұл аймақ аулаға шығушылар мен аңшылар үшін тартымды, өйткені ол Орталық көшпенділер жолының ортасында орналасқан, сондықтан көшіп-қонушы су құстарын аңшылыққа тамаша мүмкіндік береді. Бои-де-Сиу гольф алаңы – жартысы бір штатта, жартысы басқа штатта орналасқан жалғыз гольф алаңы. Гольф алаңына жақын жерде Чахинкапа паркі орналасқан, онда ойын алаңдары, бейсбол, софтбол, футбол алаңдары және теннис корты бар. Жаз айларында үлкен жүзу бассейні ашық. Чахинкапа паркінде Чахинкапа хайуанат бағы да орналасқан. 2018 жылдың мамыр айында Чахинкапа хайуанат бағы екі ақ мүйіз бұрқағына үй болды. Ричленд округі тарихи қоғамы мұражайында американдық индейстердің артефакттары және пионерлердің тұрмысынан көрмелер ұсынылған. Вахпетон қаласының жанында Аберкромби бекінісі мен цирк ескерткіші орналасқан, ол 1897 жылы найзағайдан қаза тапқан цирк қызметкерлерінің құрметіне орнатылған. Цирк артистері аймақта өнер көрсеткен сайын ескерткіш алдында естелік шара өткізеді. Уайлд Райс өзенінің иілімінде орналасқан Кармелит монастыры Вахпетоннан бірнеше шақырым қашықтықта. Маусымнан қазанға дейін бейсенбі күндері Вахпетондағы Sears/Family Dollar дүкенінің жанында Twin Towns Gardeners' Market бағбандар базары өткізіледі. Вахпетон аймағының басқа да көрікті жерлеріне Киддер бөгетіндегі әлемдегі ең ірі шабақ балығы "Ваппер" және шаруашылық ғимараттары мен техникасы бар тарихи Бонанза фермасы – Багг Бонанза фермасы жатады. Дакота даңғылы мен 4-ші көшесінің бұрышында монументалды сурет салынған. Сондай-ақ қала орталығында Қызыл Есік өнер галереясы/Алаңдар орталығы орналасқан.

Көлік

Вахпетон қаласында екі теміржол, бір автобус бағыты, бес жүк тасымалдау желісі және ұзындығы шамамен 3000 және 5000 фут (1524 метр) болатын ұшақтарға арналған қону-көтеру жолақтары бар әуежай орналасқан.

Негізгі автомобиль жолдары мен жолдар

(Вахпетонды айналып өтетін жол ретінде жұмыс істейді. Брекенридж, Миннесотаның солтүстігінде өзенді кесіп өтеді, содан кейін қиылысады.