Кіріспе

Чикагоның алғашқы негізін қалаушы (1818 жылы қайтыс болды)

Жан Батист Пуант-дю-Сабль (сондай-ақ Пуант-де-Сабль, Пуант-о-Сабль, Пуант-Сабль, Пуант-Дю-Сабль немесе Пуант-дю-Сабль деп те жазылады; 1750 жылға дейін – 1818 жылғы 28 тамыз) кейіннен Чикаго, Иллинойс штатына айналатын алғашқы тұрақты бейтуған қоныс салушы деп есептеледі. Қаланың негізін қалаушы ретінде танылған, оның туған күні, туған жері және ата-анасы белгісіз. Чикагоның тағы бір ертедегі пионері Джульетт Кинзи Пуант-дю-Сабльмен ешқашан кездеспеген, бірақ 1856 жылғы мемуарларында ол «Сент-Домингоның тумасы» (Испаниола аралы) екенін айтқан. Бұл оның туған жері ретінде қабылданды. Тарихшы Мило Милтон Куайф Кинзидің Пуант-дю-Сабль туралы есебін «көптеген ойдан шығарылған және мүлдем расталмаған» деп санады, кейін ол африка және француз канадалық тегінен екенін айтты. 1953 жылы жарық көрген тарихи роман Пуант-дю-Сабльдің 1745 жылы Сент-Домингедегі Сент-Маркте (кейін Гаити деп аталды) туғаны туралы кеңінен таратуға көмектесті. Егер ол Солтүстік Америкадан тыс жерде туған болса, онда ол саудагер ретінде немесе француз Канадасы арқылы солтүстіктен, немесе француз Луизианасы арқылы оңтүстіктен келгені туралы әртүрлі пікірлер бар. Бұл жұп 1770 жылдары үндістердің дәстүрі бойынша үйленген болуы мүмкін. Олардың Жан есімді ұлы мен Сюзанна есімді қызы болды. Пуант-дю-Сабль отбасын шекаралық саудагер (voyageur немесе coureur des bois) ретінде және француз Канадасының бұрынғы оңтүстік тәуелділіктері мен Иллинойс елінде үлкен өзгерістер кезінде қоныс салушы ретінде асырады. Бұл аймақтар жарты ғасыр ішінде бірнеше рет қолы ауысты. «Батыс үндістеріне арналған сөз» атты өлеңінің түсіндірмесінде 1774 жылдан 1779 жылға дейін Мичилимакинац фортында (бұрынғы француз форты, сол кездегі британдық Квебек провинциясы) британдық комендант болған Арен ДеПейстер «Баптист Пуант-де-Сейбл» «сұлу қара нәсілді», «жақсы білімді» және «Эшекагуда қоныстанған» деп атап өтті. 1813 жылы бұл өлеңді жариялаған кезде ДеПейстер оны 1779 жылғы 4 шілдеде Арбрекрош ауылында (қазіргі Харбор-Спрингс, Мичиган) айтқан сөз ретінде ұсынды. Бұл түсіндірме көптеген ғалымдарды Пуант-дю-Сабльдің 1779 жылға дейін Чикагода қоныстанғанына сендірді. Бірақ 1770 жылдардың соңында басқа саудагерлер жазған хаттар Пуант-дю-Сабль сол кезде Мичиган-Сити, Индиана штатындағы Трейл-Крик (Ривьер-дю-Шемин) сағасында қоныстанғанын көрсетеді. 1779 жылдың тамызында, Америка Тәуелсіздік соғысы кезінде, Пуант-дю-Сабль британдық әскерлер Трейл-Крикте Патриот деп күдіктенгені үшін тұтқындалып, Мичилимакинац фортында қысқа уақытқа қамауға алынды. Бір офицердің тұтқындалғаннан кейінгі есебінде Пуант-дю-Сабльдің оның жақсы мінез-құлқына кепілдік берген көптеген достары бар екені айтылды. Келесі жылы Пуант-дю-Сабль Детройттан солтүстікке қарай Сент-Клэр өзеніндегі «Пайнери» деп аталатын жерге жіберілді. 1780 жылдың жазынан 1784 жылдың мамырына дейін Пуант-дю-Сабль Мичиганның шығысындағы Сент-Клэр өзенінде британдық офицер лейтенант Патрик Синклер иеленген орманды жерді басқарды. Бұл оған британдықтар берген мүмкіндік болуы мүмкін, түрмеден босату үшін Пиннерияны басқаруды ұсынды. 1780 жылдары АҚШ тәуелсіздік алғаннан кейін, Пуант-дю-Сабль Чикаго өзенінің солтүстік жағалауына, оның сағасына жақын қоныстанды. Чикагода Пуант-дю-Сабльдің тұрғаны туралы ең алғашқы жазба Хью Хьюардтың 1790 жылғы 10 мамырда Детройттан Мичиган және Иллинойс штаттары арқылы саяхат кезінде күнделігіне жазған жазбасы. Хьюардтың тобы Чикаго портына бара жатқанда Пуант-дю-Сабльдің үйіне тоқтады; олар каноясын Пуант-дю-Сабльге тиесілі карогаға ауыстырды және одан нан, ұн және шошқа етін сатып алды. Шамамен 1794 жылы Чикагоға барған Перриш Григнон Пуант-дю-Сабльді ірі денелі және бай саудагер ретінде сипаттады. Пуант-дю-Сабльдің немересі Эулали Пельтье 1796 жылы Чикаго өзеніндегі қонысында дүниеге келді. 1800 жылы Пуант-дю-Сабль өзінің фермасын Джон Кинзидің өкілі Жан Ла Лаймға 6000 ливрге сатты. 1913 жылы Детройттегі мұрағатта табылған сату шартында Пуант-дю-Сабльдің барлық мүлігі, сондай-ақ оның көптеген жеке заттары егжей-тегжейлі сипатталған. Бұл үйге екі астық қоймасы, атпен тартылатын диірмен, нан пісіретін үй, құс өсіретін үй, сүт зауыты және темекі тартатын үй кірді. Үй ағаштан жасалған, әдемі жиһаздармен және суреттермен жабдықталған. Ол колониялық губернатордың тапсырмасымен Миссури өзенінен кеме өткізуге рұхсат алды және Сент-Чарльз Борромео бейіштігінде белгісіз жерге жерленді. Оның шіркеудің жерлеу тізімінде оның тегі, ата-анасы немесе туыстары туралы ештеңе айтылмаған; ол қара нәсілді (француз тілінде «nègre») деп сипатталған. Сент-Чарльз Борромео бейіштігі 19 ғасырда екі рет көшірілді. Сент-Луис архиепархиясының тізімдері мен ауызша дәстүрлер Пуант-дю-Сабльдің денесі де көшірілгенін көрсетеді. 1968 жылғы 12 қазанда Иллинойс штатының 150 жылдығына арналған комиссия Пуант-дю-Сабльдің бейіті деп саналатын үшінші Сент-Чарльз Борромео бейіштігінде граниттік тақта орнатты. 2002 жылы Иллинойс университетінің Чикагодағы Африка ғылыми зерттеу институты бейіт орнында археологиялық зерттеулер бастады.

Ерте өмір

1770-жылдарға дейінгі Пойнт-дуСабль өміріне қатысты тарихи дәлелдер аз болғанымен, оның ерте өмірі туралы бірнеше теориялар мен әңгімелер бар. 1933 жылы жазған еңбегінде Куайф Канадаға көшіп келген француз Пьер Дандононы анықтады, ол «Сье де Сабель» атағын алған және оның ұрпақтары Дандоно және Дю Сабель есімдерімен танылған. Куайф Пойнт-дуСабльмен тікелей байланыс табуға қол жеткізбеді, бірақ Пьер Дандононың ұрпақтарының Ұлы көлдер аймағындағы Детройт, Макинак және Сент-Джозеф маңында өмір сүргенін анықтады. Ол Пойнт-дуСабльдің әкесі осы отбасының мүшесі болуы мүмкін деп болжады, ал анасының құл болғаны ықтимал. 1951 жылы Гаити тумасы Джозеф Джереми өзінің Пойнт-дуСабльдің шөбересі екенін мәлімдеген кітапша жариялады. Отбасылық естеліктер мен қабір тастарындағы жазуларға сүйене отырып, ол Пойнт-дуСабль сол кездегі Сен-Домингтегі Сен-Маркте дүниеге келгенін, Францияда білім алғанын және француз Луизианасына сапар шегуден бұрын кофе саудасымен айналысу үшін Гаитиге оралғанын айтты. Тарихшы және Пойнт-дуСабльдің биографы Джон Ф. Свенсон бұл талаптарды «қиялға берілген өмірбаяндағы терең ойларға толы, құжаттастырылмаған мәлімдемелер» деп сипаттады.

Көркем әдебиет

1953 жылы Ширли Грэм Квайф пен Джеремидің еңбегіне сүйене отырып, Point duSable туралы тарихи роман жазды. Ол оны "нақты тарих емес, сонымен қатар толыққанды ойдан туындаған шығарма да емес", ал "барлық белгілі фактілердің көркемдік тұрғыдан жазылған түсіндірілуі" деп сипаттады. Бұл кітапта Пойнт-ду-Сабль қарақшы кемесі "Black Sea Gull" кемесінің борттығы мен Сузан есімді азат етілген әйелдің ұлы ретінде бейнеленген. Дәлелдердің жетіспеуіне және Пойнт-дуСабльдің ерте өмірі, тегі және туған жері туралы пікірталас тоқтамаса да, бұл танымал әңгіме көп рет қайталанып, нақты шындық ретінде кеңінен таралды.

Пеория

1815 жылы Николас Джарроттың Каскаскиадағы жер комиссияларына ұсынған жер талабы мақұлданды. Өтініште Джаррот «Жан Баптист Пуанстабель» 1783 жылы және оған дейін, содан кейін Пеорияда отбасы басшысы болды, ал 1780 жылы Ескі бекініс пен жаңа қоныс арасында үй салып, жер өңдеді деп мәлімдеді. Куайф және басқа тарихшылар бұл құжатты Понт-дю-Сабль Чикагоға қоныстанғанға дейін Иллинойс өзені бойындағы Пеорияда тұрғандығының дәлелі ретінде қарастырды. Басқа да құжаттар Понт-дю-Сабльдің 1780-ші жылдардың басында Мичиган штатындағы Пайнериде британдықтардың қызметінде өмір сүргенін және жұмыс істегенін көрсетеді, соның ішінде Понт-дю-Сабль атынан бұрын ұсынылған екі құжат та бар. Талапкер Николас Джаррот көптеген жалған талаптарға қатысқан, ал Свенсон бұл да алаяқтық болғандығын, Понт-дю-Сабльтің білмеуімен жасалғандығын айтады.

Чикагодан шығу

Пойнт-дю-Сабль 1800 жылы Чикагодан кетіп қалды. Ол өзінің мүлкін Квебектен келген Жан Ла Лайм деген саудагерге сатып, сол кезде испан Луизианасының бір бөлігі болған Миссури өзенінің аңғарына көшіп барды. Оның кету себебі белгісіз. 1874 жылы Нехемия Матсон осы оқиғаны толықтырып, Пойнт-дю-Сабльдің 1790 жылы иесімен бірге Лексингтонға (Кентукки штаты) көшіп келген Вирджиниядан шыққан құл болғанын айтты. Матсонның сөзіне қарағанда, Пойнт-дю-Сабль иезуит миссионерін өзін жергілікті американдықтардың басшысы деп жариялауға көндіру үшін ынталы католикке айналды және жергілікті тұрғындар оны басшы ретінде қабылдамағанда Чикагодан кетіп қалды. Қуаиф осы екі әңгімені де құрастырылған деп санайды. 1795 жылғы Гринвилл шарты Солтүстік-Батыс үнді соғысын аяқтады, ал одан кейін американдықтардың Чикаго аймағынан батысқа қарай көшіп кетуі оның шешіміне де ықпал еткен болуы мүмкін.

Чикагоның негізін қалаушы

Француздар Солтүстік Американың орталық континенттік аймағына 17 ғасырда келді. Луи Жолиет және Жак Маркетт 1673 жылы Миссисипи алқабындағы экспедицияларында, бұл аймақты алғашқы болып зерттеген еуропалықтар болмаса да, Чикаго портынан өтіп, Чикаго өзені бойымен саяхаттағандары жазбада алғаш рет тіркелді. Келесі жылдары сапарлар жалғасты, ара-тура посттар құрылды, оның ішінде Рене-Робер де Ла Саль, Анри де Тонти, Пьер Лиетт және төрт жылдық Қорғаушы періште миссиясы. 1780 жылдары құрылған Пойнт-дю-Сабль, кейін Чикаго қаласына айналған алғашқы бекінілген қоныс ретінде танылды. Сондықтан ол Чикагоның алғашқы тұрақты тұрғыны деп есептеледі және "Чикагоның негізін қалаушысы" деген құрметті атаққа ие болды.

Ескерткіштер

1850 жылдары Чикаго тарихшылары Пойнт-дюСабльді қаланың ең ертегі тумасы, тұрақты тұрғыны деп мойындады. Бірақ көп уақыт бойы қала оған басқа пионерлерге көрсетілгендей құрмет көрсетпеді. 1933–1934 жылдарғы «ХХ ғасыр прогресі» халықаралық көрмесін жоспарлау кезеңінде бірнеше афроамерикандық ұйымдар Пойнт-дюСабльге көрмеде құрмет көрсету үшін үгіт жүргізді. Сол кезде Чикагоның көптеген тұрғындары Пойнт-дюСабль есімін естіген жоқ еді, ал көрме ұйымдастырушылары 1803 жылы Форт-Дирборнның салынуын қала тарихының бастауы ретінде таныстырды. Үгіт ішінара сәтті аяқталды, Пойнт-дюСабльдің үйінің көшірмесі «Чикаго тарихының фондық бөлігі» ретінде көрсетілді. Жан-Батист Пойнт-дюСабль үйі 1976 жылдың 11 мамырында «ұлт үшін ерекше құндылығы бар» деп танылып, Ұлттық тарихи ескерткіш мәртебесіне ие болды. «Пионерлік сот» қазіргі Мичиган даңғылы, 401-ші үйдің орнында, Мичиган-Уакер тарихи ауданында орналасқан. Осы жерде 2009 жылы Чикаго қаласы және жеке демеуші, Гаитиде туған Лесли Бенодин, Чикаголық мүсінші Эрик Бломның жасаған Пойнт-дюСабльдің үлкен қола бюстін орнатты. 1968 жылы Солтүстік Иллинойс университетінің кампусында салынған DuSable Hall Пойнт-дюСабль құрметіне аталды. 2010 жылдың қазан айында Мичиган даңғылы көпірі Пойнт-дюСабльдің құрметіне DuSable көпірі деп қайта аталды. Бірнеше мекеме Пойнт-дюСабль есімімен аталды. DuSable порты Чикагоның орталық бөлігінде, Рэндольф көшесінің басында орналасқан, ал DuSable паркі – қазіргі уақытта қайта құрылымдалуды күтіп тұрған Чикаго қалалық паркі. Жоба алғаш рет 1987 жылы қала әкімі Гарольд Вашингтонмен жарияланды. Сент-Чарльсте де оның танымал тұрған жерлерінің бірінде парктің аты Пойнт-дюСабль есімімен аталады. АҚШ пошта қызметі де 1987 жылдың 20 ақпанында «Афроамерикандық мұра» сериясының 22 центтік пошта маркасын шығару арқылы Пойнт-дюСабльге құрмет көрсетті.