Солтүстік Американы зерттеуші Луи Жолье: Миссисипи өзенін ашушы
Louis Jolliet
Луи Жолье: француз-канадтық саяхатшы, Солтүстік Американы зерттеген. Миссисипи өзенін (1673) ашқан, картасын жасаған алғашқы еуропалықтардың бірі. Тарих, география.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Солтүстік Американы зерттеуші (1645–1700)
Explorer of North America (1645–1700)
Луи Жолье (21 қыркүйек 1645 – 1700 жылдан кейін) – Солтүстік Америкадағы жаңа ашылыстарымен танымал француз-канад зерттеушісі. 1673 жылы Жолье мен католик иезуит дін қызметкері және миссионер Жак Маркетт Миссисипи өзенінің жоғарғы ағысын зерттеп, картаға түсірген еуропалықтардың алғашқысы болды.
Louis Jolliet (September 21, 1645after May 1700) was a French Canadian explorer known for his discoveries in North America. In 1673, Jolliet and Jacques Marquette, a Jesuit Catholic priest and missionary, were the first non Natives to explore and map the Upper Mississippi River.
Ерте өмір
Жолиет 1645 жылы Квебек қаласына жақын француз қонысы Бопреде Жан Жолиет пен Мари Д’Абанкур отбасында дүниеге келді. Алты жасында әкесі қайтыс болды; анасы 1665 жылы қайтыс болғанға дейін сәтті саудагер Джефруа Гийо ди Лаваллеға үйленді. Анасының екінші күйеуі қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай, ол 1678 жылы қайтыс болғанға дейін Мартин Превостқа үйленді. Жолиеттің әкесі Ореан аралында жер иелігіне ие болды, бұл Квебектегі Сент-Лоуренс өзеніндегі алғашқы халықтардың мекені болған арал еді. Жолиет көп уақытын Ореан аралында өткізгендіктен, Американың жергілікті тілдерін жас кезінде сөйлей бастады. Француз тілінен басқа, ол ағылшын және испан тілдерін де үйренді. Бала кезінде Квебек француз тері саудасының орталығы болды. Жергілікті халық Квебектегі күнделікті өмірдің бір бөлігі болды, және Жолиет олар туралы көп нәрсе біліп өсті. Жолиет Квебектегі иезуит мектебіне оқуға түсіп, философия мен дін тақырыптарын терең зерттеді, дін қызметкері болуды мақсат етті. Ол музыканы да оқып, шебер клавесинші және шіркеу органының ойнаушысы болды. 1662 жылы діни сан алды, бірақ дін қызметкері болу жоспарынан бас тартып, 1667 жылы семинарияны тастап, тері саудасымен айналысуға кірісті.
Jolliet was born in 1645 in Beaupré, a French settlement near Quebec City, to Jean Jolliet and Marie D'Abancourt. When he was six years old, his father died; his mother married a successful merchant, Geoffroy Guillot dit Lavalle, until he died in 1665. Shortly after the passing of his mother's second husband, she was married to Martin Prevost until she died in 1678. Jolliet's stepfather owned land on the Ile d'Orleans, an island in the Saint Lawrence River in Quebec that was home to First Nations. Jolliet spent much time on Ile d'Orleans, so he likely began speaking Indigenous languages of the Americas at a young age. Besides French, he also learned English and Spanish. During his childhood, Quebec was the center of the French fur trade. The Natives were part of daily life in Quebec, and Jolliet grew up knowing much about them. Jolliet entered a Jesuit school in Quebec as a child and focused on philosophical and religious studies, aiming for the priesthood. He also studied music, becoming a skilled harpsichordist and church organist. He received Holy Orders in 1662 but abandoned his plans to become a priest, leaving the seminary in 1667 to pursue fur trading instead.
Жоғарғы Миссисипиді зерттеу
Ернандо де Сото 1541 жылы Миссисипи өзенінің оңтүстік кіреберісін ашып, оны ресми түрде атап өткен алғашқы еуропалық болса, Жолиет пен Маркетт оның жоғарғы ағысын бірінші болып анықтады және шамамен 130 жылдан кейін оның ұзындығының көп бөлігін аралап шықты. Де Сото өзенді Рио-дель-Эспириту-Санто деп атаған, бірақ оның бойындағы тайпалар оны «Миссисипи» деп атаған, бұл алгонкин тілдерінде «Ұлы өзен» дегенді білдіреді. 1673 жылдың 17 мамырында Жолиет пен Маркетт екі каноэмен және француз-үнді қанатынан шыққан тағы бес саяхатшымен бірге Мичиган штатындағы Сент-Игнас қаласынан жолға шықты. Топ Грин-Бэйге бет алды. Содан кейін олар Фокс өзенінің бойымен (оңтүстікке қарай) қазіргі Портж, Висконсин деп аталатын жерге дейін жүзіп барды. Олар екі шақырымдай қашықтықты саздық пен емен орманы арқылы Висконсин өзеніне дейін жүріп өтті. Еуропалықтар ақырында Ұлы көлдер мен Миссисипи өзені бассейндерінің арасындағы ең қысқа және ыңғайлы портта сауда бекетін салған. 17 маусымда каноэмен жүзіп, Миссисипи өзеніне, қазіргі Висконсин штатының Прайри-ду-Шиен қаласының жанында кірді. Жолиет пен Маркетт экспедициясы шілде айының ортасына дейін Миссисипидің батыс жағалауымен жүзіп өтті. Олар Арканзас өзенінің сағасынан өтіп, Миссисипидің Мексика шығанағына құятынын анықтады. Осы кезде олар еуропалық тауарлар таситын жергілікті тұрғындарға кездесті және Испаниядан келген зерттеушілермен немесе отарлаушылармен қақтығысқа түсуі мүмкін деген алаңдаушылыққа түсті. Саяхатшылар содан кейін Миссисипи өзенін Иллинойс өзенінің сағасына дейін ұстанды, онда достық халық оларға бұл Ұлы көлдерге дейінгі қысқа жол екенін айтты. Иллинойс өзенінің ағысымен жол жүріп, олар қазіргі Джолиет қаласының жанындағы оның саласы – Дес-Плейнс өзеніне бұрылыс жасады. Содан кейін олар Дес-Плейнс өзенімен жол тартты және каноэлерін мен жабдықтарын Чикаго порттасында тасымалдады. Олар Чикаго өзенінің ағысымен төмен қарай жүзіп, қазіргі Чикаго қаласының жанында Мичиган көліне жетті. Әке Маркетт тамыз айында жеткен Грин-Бэйдің оңтүстік шетіндегі Сент-Франциск-Ксавьер миссиясында қалды. Жолиет Квебекке оралып, өздерінің жаңалықтарын жеткізді. Ол Лашин шатқалынан өтіп бара жатқанда, каноэі аударылып, оның жазбалары жоғалып кетті. Оның естеліктерінен жазылған қысқаша баяндамасы Маркетттің саяхат туралы басты есебімен сәйкес келеді.
While Hernando de Soto was the first European to make official note of the Mississippi River by discovering its southern entrance in 1541, Jolliet and Marquette were the first to locate its upper reaches, and travel most of its length, about 130 years later. De Soto had named the river Rio del Espiritu Santo, but tribes along its length called it variations of "Mississippi", meaning "Great River" in the Algonquian languages. On May 17, 1673, Jolliet and Marquette departed from St. Ignace, Michigan, with two canoes and five other voyageurs of French Indian ancestry. The group sailed to Green Bay. They then paddled upstream (southward) on the Fox River to the site now known as Portage, Wisconsin. There, they portaged a distance of slightly less than two miles through marsh and oak forest to the Wisconsin River. Europeans eventually built a trading post at that shortest convenient portage between the Great Lakes and Mississippi River basins. On June 17, the canoeists ventured onto the Mississippi River near present day Prairie du Chien, Wisconsin. The Jolliet Marquette expedition paddled along the west bank of the Mississippi until mid July. When they passed the mouth of the Arkansas River, they became satisfied that they had established that the Mississippi flowed into the Gulf of Mexico. By this point, they had encountered natives carrying European goods and worried about a possible hostile encounter with explorers or colonists from Spain. The voyageurs then followed the Mississippi back to the mouth of the Illinois River, which friendly natives told them was a shorter route back to the Great Lakes. Following the Illinois river upstream, they then turned up its tributary the Des Plaines River near modern day Joliet, Illinois. They then continued up the Des Plaines River and portaged their canoes and gear at the Chicago Portage. They then followed the Chicago River downstream until they reached Lake Michigan near the location of modern day Chicago. Father Marquette stayed at the mission of St. Francis Xavier at the southern end of Green Bay, which they reached in August. Jolliet returned to Quebec to relate the news of their discoveries. On his way through the Lachine Rapids, Jolliet's canoe overturned and his records were lost. His brief narrative, written from memory, is in essential agreement with Marquette's, the chief account of the journey.
Кейінгі жылдар
Жолиет Клэр Франсуаза Биссо де ла Валтриге үйленді. Жолиет сияқты ол да Канадада туған, Франсуа Бизо де ла Ривьер мен оның әйелі Мари Куйлардың қызы еді. Клэр Франсуаза Луиза Бизо де ла Вальтридің де әпкесі болды, ол Серафин де Марганның әйелі, Вальтри мырзасы еді. 1680 жылы Жолиетке Луи XIV Antwhere аралын сыйға берді, онда ол бекініс салып, әскер ұстады. 1693 жылы ол "Патшалық гидрографы" болып тағайындалды, ал 1697 жылдың 30 сәуірінде оған Квебек қаласының оңтүстік-батысындағы иелік берілді, ол оны Жолиет деп атады. 1694 жылы ол Сент-Лоуренс шығанағынан Лабрадордың жағалауымен солтүстікке қарай, Зоарға дейін бес жарым айлық сапар жасады. Ол елдің, теңіз жүзудің, инуиттердің және олардың салты-дәстүрлерінің егжей-тегжейлі сипаттамаларын жазды. Оның күнделігі ("Journal de Louis Jolliet allant à la decouverte de Labrador, 1694,") – Белль-Айл проливінен Зоарға дейінгі Лабрадор жағалауының ең ертегі және толық зерттелуі. 1700 жылдың мамыр айында Луи Жолиет Антикости аралына аттанды. Содан кейін ол тарихи жазбалардан жоғалып кетті. Оның қайтыс болғаны немесе жерленген жері туралы ешқандай мәлімет жоқ, оның тағдыры туралы жалғыз жазба – 1700 жылдың 15 қыркүйегінде Квебекте оның жаны үшін дұға оқылғаны туралы хабарлама.
Jolliet married Claire Françoise Byssot de la Valtrie. Like Jolliet, she was Canadian born, a daughter of Francois Byssot de la Riviere and his wife Marie Couillard. Claire Francoise was also a sister of Louise Byssot de la Valtrie, wife of Seraphin de Margane, Seigneur de la Valtrie. In 1680, Jolliet was granted the Island of Antwhere by Louis XIV as a reward, where he created a fort and maintained soldiers. In 1693, he was appointed "Royal Hydrographer", and on April 30, 1697, he was granted a seigneury southwest of Quebec City which he named Jolliest. In 1694, he sailed from the Gulf of St. Lawrence north along the coast of Labrador as far north as Zoar, a voyage of five and a half months. He recorded details of the country, navigation, the Inuit and their customs. His journal ("Journal de Louis Jolliet allant à la decouverte de Labrador, 1694,") is the earliest known detailed survey of the Labrador coast from the Strait of Belle Isle to Zoar. In May 1700, Louis Jolliet left for Anticosti Island. He then disappears from the historical record. There is no listing of his death or burial place, and the sole record of his fate is the notation that a mass for his soul was said in Quebec on September 15, 1700.
Мұра
Джолиеттің ең маңызды мұрасы АҚШ-тың орталық-батыс аймағында және Квебек провинциясында, көбінесе географиялық атаулар арқылы көрінеді, оның ішінде Иллинойс штатының Джолиет, Монтана штатының Джолиет және Квебек штатының Жолиетт (Жолиеттің ұрпақтарының бірі, Бартеломи Жолиетт құрған) қалалары бар. "Жолиет" есімінің әртүрлі жазылу нұсқалары, сол кезде сауатсыздық немесе нашар сауаттылық кең таралған және жазу стандартталмаған кезеңдегі жазу ерекшеліктерін көрсетеді. Джолиеттің ұрпақтары Шығыс Канада мен АҚШ-тың әртүрлі аймақтарында тұрады. Квебек провинциясындағы Корольдік әскери колледж Сент-Жанның кадеттерінен құралған "Джолиет" эскадрильясы оның құрметіне аталған. Монреаль қаласындағы бір көше мен метро стансасы оның есімімен аталады. Ауыл шаруашылығы және агроөнім министрлігі (Agriculture and Agri-Food Canada) әзірлеген "Луис Джолиет" атындағы гүл оның құрметіне берілген. Иллинойс штатының Джолиет қаласындағы Джолиет кіші колледжі, Солтүстік Америкадағы көптеген жоғары мектептер сияқты, осы саяхатшының есімімен аталған. Иллинойс штатының Джолиет қаласындағы "Луис Джолиет" сауда орталығы да оның құрметіне аталған. Квебек қаласынан жүзететін круиздік кемеге де оның есімі берілген. Джолиет, 1968 жылғы АҚШ пошта маркасында, олардың зерттеу сапары құрметіне, Жак Маркеттпен бірге бейнеленген.
Jolliet's main legacy is most tangible in the Midwestern United States and Quebec, mostly through geographical names, including the cities of Joliet, Illinois; Joliet, Montana; and Joliette, Quebec (founded by one of Jolliet's descendants, Barthélemy Joliette). The several variations in the spelling of the name "Jolliet" reflect spelling that occurred at times when illiteracy or poor literacy was common and spelling was unstandardized. Jolliet's descendants live throughout eastern Canada and the United States. The Jolliet Squadron of cadets at the Royal Military College Saint Jean in the Province of Quebec was named in Jolliet's honor. A street and subway station in Montreal, Quebec are named after him. The Louis Jolliet rose, developed by Agriculture and Agri Food Canada, was named in his honor. Joliet Junior College in Joliet, Illinois, is named after the explorer, as are numerous high schools in North America. The Louis Joliet Mall in Joliet, Illinois, is named for the explorer. A cruise ship sailing out of Quebec City is also named in his honour. Jolliet appears with Jacques Marquette on a 1968 United States postage stamp honoring their exploratory voyage.