Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Теңіз тауарлары индустриясы қарағай ағаштарының олеорезинінен алынған өнімдерді – розин, тал майы, қарағай майы және терпентин сияқтыларын өндіріп, сатады. Бұл үшін ұзын жапырақты және қарағай (Pinus туысы) ағаштарынан алынып, тазартылған органикалық орман өнімдері жиналып, өңделеді. Теңіз тауарлары индустриясы 20 ғасырға дейінгі флоттардың ағаш кемелерін және желкендерін күтіп-ұстаумен байланысты болды, олар қарағай шайырымен (қайырдан жасалған өнім) герметикаландырылып, су өткізбейтін етілді. Бүгінде осы қарағай қосылыстары сабын, бояу, лак, аяқ киімге арналған полироль, майлау материалдары, линолеум және шатыр материалдарын жасауға қолданылады.
The naval stores industry produces and markets products derived from the oleoresin of pine trees, including rosin, tall oil, pine oil, and turpentine. It does this by collecting and processing organic forest products refined from slash pine and longleaf pine trees (genus Pinus). The naval stores industry was associated with the maintenance of the wooden ships and sailing tackle of pre 20th century navies, which were caulked and waterproofed using the pitch (a product made with tar) of the pine tree. Today these pine compounds are used to manufacture soap, paint, varnish, shoe polish, lubricants, linoleum, and roofing materials.
Тарих
Ағаш кемелердің қолданыстан шығуымен бірге қарағай шайырының қолданылуы да тоқтады, бірақ бұрынғы теңіз тауарлары индустриясы жаңа өнімдердің жаңа нарықтарды құюымен өркендеді. Фредерик Лоу Олмстед өзінің «Жетістік құл мемлекеттеріндегі саяхат» (1856) кітабында кеңінен сипаттағандай, теңіз тауарлары индустриясы 20 ғасырдың соңына дейін АҚШ-тың оңтүстік-шығысының экономикалық тірегінің бірі болды. 20 ғасырдың соңғы тоқсанында шайырлы теңіз тауарлары индустриясының қарқынды құлдырауына қарамастан, АҚШ-тың оңтүстік-шығысындағы кейбір аймақтар әлі де оны өмір сүрудің маңызды бөлігі ретінде санайды. Шайырлы теңіз тауарларын өндіру – ағаштардан қарағай шайырын (шикі шайыр) алудың еңбекті қажет ететін әдісі. Ағаштардан шайыр жинау әдісі – ағаштарды тесу – дәстүрлі резеңке және клен сиропы өндірісінде қолданылатын әдіске ұқсас. Бір әдісте, ағашқа құбыр немесе кран орнатуға дайындаудың орнына, ағашқа бір дюймдік ені бар қисық пышақпен, «хак» деп аталатын пышақпен, камбий қабатына дейін барлық қабығы алынады. Содан кейін бұрыштық, галвандалған қалайыдан жасалған бөлік, сегіз дюймдық ұзындығы және бір дюймдық ені бар кесік астына (сонымен қатар «жолақ» деп те аталады) орналастырылады, ол шырышты төртбұрышты стақанға бағыттайды, ол ағашқа бекітілген. Әр жаңа «жолақ» алдыңғыдан жоғары орналасады, соның салдарынан отыз дюймнан астам биіктікте тік «мысық беті» пайда болады. 20 ғасырдың ортасына дейін «тартушы» – ұзын тұтқасы бар «хак» түрі, кесікті ағаш бойымен жеті футтан астам биіктікке дейін созу үшін қолданылды. Бұрын «факторлар» деп аталған ірі кәсіпорындар орманның үлкен аудандарын, кейде жүздеген мың акрларды басқарды, оларды кішірек «операторларға» жалға берді, сондай-ақ оларға капитал берді, әдетте құралдар және басқа жабдықтар, сонымен қатар жұмыс істеуге қажетті тауарлар түрінде. Операторлар шайырды, шайырлы баррелдерді факторларға қайтарып, қарыздарын өтеді. Саваннадағы (Джорджия) өзен жағасындағы «Факторлар жолы» атауы Саванна өзені портында мыңдаған баррель өнімдер тасымалдау үшін жиналған аймақты еске түсіреді. 1880-1920 жылдар аралығында Саванна теңіз тауарлары өнімдерінің ең ірі порты болды және 1950 жылға дейін теңіз тауарларының әлемдік бағасын белгілеуді жалғастырды.
With the demise of wooden ships, those uses of pine resin ended, but the former naval stores industry remained vigorous as new products created new markets. First extensively described by Frederick Law Olmsted in his book A Journey in the Seaboard Slave States (1856), the naval stores industry was one of the economic mainstays of the southeastern United States until the late 20th century. Despite a rapid decline of the gum naval stores industry in the last quarter of the 20th century, a few places in the southeastern United States still rely on it as a major part of their livelihood. Gum naval stores cultivation refers to the labor intensive method of extracting pine resin from the trees (the raw gum). The method of collection—tapping the trees—vaguely resembles that used in traditional rubber and maple syrup production. In one method, instead of preparing the tree to receive a pipe or tap, the tree is gashed with an inch wide curved blade, called a "hack," to remove all of the bark down through the cambium layer. An angled piece of galvanized tin is then placed below the eight inch long, one inch wide gash (also known as "the streak") to direct the oozing sap into a quart sized rectangular cup fixed to the tree. Each new "streak" is put onto the tree above the preceding one, and gradually a vertical "cat face" more than thirty inches in height was formed. Through the mid twentieth century, a "puller," a type of hack that had a long handle, was used to extend the streak up the tree to a height of more than seven feet. Once, large operations, known as "factors," controlled huge tracts of forests, some in the hundreds of thousands of acres, which they leased to smaller "operators," and also advanced them capital, usually in the form of tools and other equipment and goods with which to operate. The operators satisfied their debt to the factors by returning the produce, barrels of resin. The name "Factors Walk" on the riverfront in Savannah, Georgia, commemorates an area on the Savannah River harbor where thousands of barrels of produce were collected for transshipment. Between 1880 and 1920, Savannah was the largest port for naval stores products and continued to set the world price of naval stores until 1950.
Негізгі процестер
Негізгі шикізат – қарағай шайыры жиналғаннан кейін екі негізгі өнімге айналады: топилин және терпентин. Көп жылдар бойы топилин мен терпентин сабын, қағаз, бояу және лак сияқты тұрмыстық тауарларда өңделмеген күйінде қолданылып келді. Бүгінде топилиннің көп бөлігі қағазға сіңдіру, беттік жабындар, желімдер, баспа сиясы және резеңке қоспалары сияқты кең ауқымды өнімдерде пайдалану үшін өңделеді. Терпентин де топилин сияқты, хош иістендіргіштер, дәмдеуіштер, дәрумендер, үй шаруашылығына арналған тазалау құралдары, дәрілер және политерпен шайыры дамыту үшін қолданылатын әмбебап материалға айналды.
The basic raw material, pine resin, once collected, is converted into two major products — rosin and turpentine. For many years rosin and turpentine were used unprocessed in common household products such as soap, paper, paint, and varnish. Today most rosin is altered to be used in a wide range of products that includes paper sizing, surface coatings, adhesives, printing inks, and rubber compounds. Turpentine, like rosin, has become a versatile material exploited to develop uses in fragrances, flavors, vitamins, household cleaning products, medicines, and polyterpene resin.
Бүгінгі өнеркәсіп
Жұмысшылардың көптеген гектар ағаштарды кесу және әрбір ағаштан жеміс жинау сияқты ауыр физикалық еңбекке дайын болуының жетіспеуі салдарынан, 1960 жылдары желім теңіз өнімдері индустриясы күрт құлдырау кезеңіне енді. 2001 жылға қарай, тек бір ірі кәсіпорын (алғашқыда «Фильтрленген розен өнімдері» ретінде басталған) Грузия штатының Баксли қаласында жұмыс істеп, айналасындағы аймақтағы қалған желім теңіз өнімдерін өндірушілерге қызмет көрсетті. Ағаштарды кесіп, теңіз өнімдерін алу әдісі, осы өнімдерді басқа өндірістердің қосалқы өнімдері ретінде беретін салалардың артынан қалып қойды.
Because of a shortage of workers willing to perform the heavy manual labor involved in the streaking of many acres of trees and in collecting the resin tree by tree as well, the gum naval stores industry entered a period of steep decline beginning in the 1960s. As of 2001, only one large scale facility (begun as Filtered Rosin Products) in Baxley, Georgia, continued in operation, serving the remaining naval stores producers in the surrounding area. Gradually, the method of tapping trees to obtain naval stores products has become overshadowed by industries which yield these products as byproducts of other operations.