Кіріспе
Аштабула – АҚШ-тың Огайо штатындағы Аштабула округінің ең ірі қаласы. Ол Аштабула өзенінің сағасында, Эри көлінде, Кливлендтен солтүстік-шығысқа қарай 85 шақырым жерде орналасқан. 2020 жылғы халық санауы бойынша қалада 17 975 адам тұрады. Ржаң белдеуіндегі көптеген қалалар сияқты, Аштабула да 1960 жылдардан бері өнеркәсіптік жұмыс орындарының азаюына байланысты халық санын жоғалтты. Қала Кливленд қалалық аймағының құрамына кіреді. Аштабула атауы ленапи тілінде "әрқашан бөлісуге жеткілікті балық бар" деген мағына беретін аштепихле сөзінен шыққан. 19 ғасырдың ортасында қала Жерасты темір жолының маңызды торабы болды, себебі Аштабуладан қашқан құлдар Эри көлі арқылы Канадаға, бостандыққа кемемен өте алатын. Огайо штаты бос штат болғанына қарамастан, оларды құл аулаушылардың ұстап алу қаупі сақталды. 19 ғасырдың соңында қала Эри көліндегі маңызды көмір портына айналды. Көмір мен темір мұнда тасымалданды, соңғысы Миннесота штатындағы Месаби тауларынан жеткізілді. Өнеркәсіптік кезеңде қала Финляндия, Швеция және Италиядан келген иммигранттарды тартып алды. Аштабулада жыл сайынғы Флотты баталау мерекесі мамыр айының соңында немесе маусымның басында өтеді. Мерекелік шара аясында Аштабула портында діни шеру және дұға тарту рәсімі ұйымдастырылады. 2007 жылы қала фин-америкалықтарының FinnFestUSA фестиваліне төңкерілді.
Тарих
Бұл аймақ ұзақ уақыт бойы жергілікті халықтардың мекені болған. Америка Тәуелсіздік соғысынан кейін, Америка Құрама Штаттары Солтүстік-Батыс Үнді соғысын бастады, мақсаты – сол кезде Солтүстік-Батыс деп аталған аймақтан (Ұлы көлдердің оңтүстігінде және Аппалачи тауларының батысында орналасқан Орта Батыс) Американың түпкілікті халықтарын ығыстыру. Бұл әскери операцияның сәтті аяқталуы Огайо және жақын жерлерге еуропалық американдықтардың көптеп келуіне әкелді. Аштабулаға 1803 жылдан бастап еуропалық американдықтар қоныстанды. Қала 1891 жылы құрылды. Эри көлінің жағасында орналасқан және сауда порты ретінде дамыған қалада Жер асты жолының бірнеше тоқталыс пункттері болды. Бұл жасырын, ресми емес жүйе құлдыққа қарсы күрескерлерге Америка Азамат соғысынан бұрын құлдықтан қашқан африкалық американдықтардың Канададағы бостандыққа жетуіне көмектесті. Огайо еркін штат болғанымен, көптеген қашқын құлдар мұнда да құл аулаушылардың қатерінен сезінді, әсіресе 1850 жылғы қашқан құлдар туралы заң қабылданғаннан кейін. Бұл заң еркін штаттардың тұрғындарынан қашқан құлдарды қайтаруға күш салуды және ынтымақтастық жасауды талап етті, сондай-ақ құл аулаушыларға көңіл бөлді және олардың талаптарын растау үшін аз ғана құжаттарды қажет етті. Аштабуладағы Жер асты жолының нысандарының бірі – Хаббард үйі, сақталған бірнеше соңғы пункттердің бірі. Қашқан құлдар көлге жақын үйдің жертөлесінде тоқтады, содан кейін келесі қауіпсіз кемемен Канадаға аттанып, Онтариоға жеткеннен кейін бостандыққа ие болды. Қаланың порты 19 ғасырдың соңынан бастап ірі кен және көмір порты ретінде маңызды болды және Ұлы көлдер маңында дамыған болат өндірісінің маңызды бөлігіне айналды. Ұлы көлдердің кемежайларында салынған және өлшем мен тоннаж бойынша жаңа рекордтарды орнатқан көл кемелері мен баржалары Минесота штатындағы Месаби тауларынан темір кенін жеткізіп келді. Порт көмір тасымалдау орталығы ретінде әлі де жұмыс істеуде; портта ұзын көмір пандусы бар. Кендер "лейкерлерден" (Ұлы көлдердегі жүк тасушы кемелер) түсіріліп, Пенсильваниядағы болат зауыттарына жіберіледі. 20 ғасырдың соңынан бастап өнеркәсіптік жұмыс орындары азайды, себебі болат өндірісінің көп бөлігі шетелге көшірілді. 1883 жылы капитан Джон Н. Стюарт электрлі теміржол құрды. Бірақ 1890 жылдың шілдесінде қалалық кеңес сот шешімімен оны теміржолдан және оған байланысты жеке меншік құқықтарынан айырды. Содан кейін 600-700 адам қараңғыда рельстерді бұзып, алып кетті. 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында көптеген еуропалық иммигранттар, әсіресе Финляндиядан, Швециядан және Италиядан Аштабуладағы өнеркәсіптік жұмыстарға тартылды, себебі олар ағылшын тілін жақсы білмей де, жұмысты үйреніп, орындай алатын. Бұл топтар арасындағы этникалық бәсекелестік бір кезде Аштабуладағы саясатқа және күнделікті өмірге үлкен әсер етті. 1915 жылы Аштабула АҚШ-та пропорционалдық өкілдік деп аталатын дауыс беру жүйесін қабылдаған алғашқы қала болды. Бұл 1914 жылы қабылданған қала басқарушысының жарғысына қосымша болды және Ұлттық қалалық лиганың үлгісі болды. Тағы 24 қала осы бір ауыстырылатын дауыс беру жүйесін (STV) қолданды, олардың бесеуі Огайода болды. Этникалық бәсекелестік қаланың осы жүйеге өтуінің бір себебі болды, себебі STV азшылықтарға саяси лауазымдарға ие болуға мүмкіндік берді. Тағы бір фактор – биліктегі Республикалық партиядағы біртілдік болмауы. 1929 жылы сайлаушылар бұл жүйені жойды, ал 1931 жылы соңғы рет қолданды. 1920 және 1926 жылдары жүйені жоюға жасалған екі әрекет сәтсіз аяқталғанына қарамастан, STV-да билігін жоғалтқан саяси лидерлер мен партиялар ақыры "жеңімпаз бәрін алады" деп аталатын көпшілік дауыс беру жүйесін қалпына келтірді. 1906 жылы паром іске қосылып, ондаған жылдар бойы табысты жұмыс істеді. 1959 жылдың қыркүйегінде ол SS Ben Morell паромымен соқтығысып, паром суға батып кетті.
География
2010 жылғы санақ бойынша қаланың жалпы ауданы 7,91 шаршы миль (20 км2), оның ішінде 7,74 шаршы миль (20 км2) (немесе 97,85%) құрлық және 0,17 шаршы миль (0 км2) (немесе 2,15%) су. Аштабула солтүстігінде Эри көлімен шектеседі және Аштабула өзені көлге құятын маңызды портқа ие. Аштабула порты бұрынғыда көмір порты ретінде маңызды болған және қазір де тасымалдау үшін қолданылады. Онда екі қоғамдық жағажай бар: портқа жақын Уолнат жағажайы және Ұлы депрессия кезінде Қоғамдық жұмыстар басқармасының жобасы болған, порттың қарсы бетінде орналасқан Көл жағалауындағы саябақ. Қаланың бір бөлігі Аштабула ауданында, ал бір бөлігі Сайбрук ауданында жатыр. Аштабула аймағы қыс бойында көп мөлшерде қар жауады, орташа қар жауу мөлшері көбінесе Ұлы көлдерден келген көлдік қар белдеулерінен түседі.
2010 жылғы санақ
2010 жылғы халық санағы бойынша қалада 7746 үй шаруашылығында 19 124 адам, оның ішінде 4724 отбасы тіркелді. Халық тығыздығы құрады. 9087 тұрғын үй бірлігі бар, орташа тығыздығы – . Қала тұрғындарының нәсілдік құрамы: 82,0% ақ нәсілді, 8,9% афроамерикалық, 0,4% американдық үндістер, 0,3% азиялық, 3,3% басқа нәсілдерден және 5,0% екі немесе одан көп нәсілді. Кез келген нәсілге жататын испандар немесе латиноамерикандықтар 9,3% құрады. 7746 үй шаруашылығының 33,0%-ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрады, 35,2%-ы бірге тұратын жұбайлар, 19,3%-ы күйеуі жоқ әйелдер, 6,5%-ы күйеуі жоқ ерлер, ал 39,0%-ы отбасы емес. Үй шаруашылықтарының 32,9%-ы бір адамнан тұрады, ал 13,3%-ы 65 жасқа толған адамдардан тұрады. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,42 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 3,03 адамды құрады. Медианалық жас 37 жас. Тұрғындардың 26,4%-ы 18 жасқа дейін, 9,3%-ы 18 мен 24 жас аралығында, 23,9%-ы 25 пен 44 жас аралығында, 25,8%-ы 45 пен 64 жас аралығында және 14,7%-ы 65 жастан асқан. Қаланың жыныстық құрамы: 47,6% ер адам және 52,4% әйел адам.
2000 жылғы халық санағы
2000 жылғы санақта қалада 8,435 үй шаруашылығында 20,962 адам, оның ішінде 5,423 отбасы болды. Халық тығыздығы 9,151 тұрғын үй бірлігін құрады. Жартылай тығыздық көрсетілген жоқ. Халықтың нәсілдік құрамы: 84.69% ақ нәсілді, 9.79% афроамерикалық, 0.29% американдық үндістер, 0.40% азиялық, 0.05% Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 2.51% басқа нәсілдер және 2.26% екі немесе одан көп нәсілділер. Кез келген нәсілге жататын испан тілділер немесе латиноамерикандықтар халықтың 5.32% құрады. 2000 жылғы санақ бойынша, 16.5% итальяндық, 14.6% неміс, 9.2% американдық, 8.1% ирландтық және 8.1% ағылшын тегінен екендіктерін айтты. 93.1% ағылшын тілінде, ал 5.4% испан тілінде сөйлейді. 8,435 үй шаруашылығының 32.6%-ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрады, 41.9%-ы бірге тұратын күйеу жұбайлар, 17.4%-ы күйеуі жоқ әйелдер басқарады, ал 35.7%-ы отбасы емес. Үй шаруашылығының 30.6%-ы бір адамнан тұрады, ал 13.3%-ы 65 жастан асқан бір адамнан тұрады. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2.45 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 3.03 адамды құрады. Қала тұрғындарының жас бойынша таралуы: 27.6% - 18 жасқа дейінгілер, 8.8% - 18-24 жас аралығындағылар, 28.1% - 25-44 жас аралығындағылар, 20.5% - 45-64 жас аралығындағылар және 15.0% - 65 жастан асқандар. Орташа жас 35 жас. Әр 100 әйелге 88.1 еркек шақ келеді. 18 жастан асқан әйелдердің әр 100-іне 83.3 еркек шақ келеді. Үй шаруашылығының орташа табысы 27,354 доллар, ал отбасының орташа табысы 33,454 доллар. Ер адамдардың орташа табысы 28,436 доллар, ал әйелдердің орташа табысы 22,490 доллар. Қаланың жан басына шаққандағы орташа табысы 14,034 доллар. Отбасылардың 17.8% және халықтың 21.4% кедейлік шегінен төмен тұрады, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 31.2% және 65 жастан асқандардың 13.6% кедейлікте өмір сүреді.
Порт
20-ғасырда Аштабула Эри көліне және 48 шақырымдық жағалау жолағына қол жеткізуінің арқасында ірі кеме қатынасы және сауда орталығы ретінде қарқынды дамыды. 1950 жылдары аймақта химия өнеркәсібінің кеңеюімен және порттық қызметтің артуымен өсім байқалды, бұл Аштабуланы Ұлы көлдердің ең маңызды портының біріне айналдырды. Аймақтағы тарихи өнеркәсіптердің ішінде Аштабуланың батыс жағындағы 20-шы тас жолда орналасқан Rockwell International зауыты, ол ғарыш кемесі бағдарламасы үшін тежегіштер шығарды, және Шығыс 21-ші көшедегі Реактивті металдарды өңдеу зауытында қысқартылған және байытылған уранды өңдеу бар. Дегенмен, мұндай өнеркәсіптік пайдалану салдарынан қоршаған ортаның кең ауқымды ластануына ұшырады. 20-ғасырдың соңында Аштабула өзені мен порты Қоршаған ортаны қорғау агенттігімен маңызды Superfund нысаны деп белгіленді. Улы қалдықтар мен топырақты тазалаудың көп жылдық процесі қажет болды; тазалау жұмысы 2012–2014 жылдары өзенді тереңдетумен аяқталды. Аштабула порты жыл сайын «Флотты баталау» атты қоғамдық фестивальге ұя болады. Бұл баталау дәстүрі Аштабулада қоныстанған португал және ирланд католик балықшылары мен буксиршілері үшін дін қызметкерлерінің практикасы ретінде басталған. 1930 жылдары баталау шағын, тіпті жеке шара болып, сәуір айының басында бірнеше буксирші, олардың шіркеу қызметкері және олардың дәстүріне сәйкес жалдамалы адамдар жүргізген. Бұл шара Ұлы көлдердегі мұздың қалыпты кеме қатынасы үшін жеткілікті мөлшерде еріген кезде жыл сайын өткізілетін. 1950 жылға қарай бұл шара Азапты Ана шіркеуінің басшылығымен қоғамдық рәсім ретінде өткізілді. 1974 жылы Флотты баталау Аштабуланың барлық діни және порттық қауымдастығының қатысуымен қоғамдық шараға айналды. АҚШ Жағалау күзеті станциясы және Аштабула теңіз және құрлық көлігі мұражайы, ескі маяк сақшысының үйінде орналасқан, Аштабуланың теңіздік мұрасын сақтауға көмектеседі. Norfolk Southern портындағы көмір терминалдарының бірін пайдаланды. Көмірге деген сұраныстың төмендеуіне байланысты көмір терминалы 2016 жылы тоқтатылды.
Білім
Аштабула ауданы Аштабула қаласын қамтиды (оның жоғары мектебі – Лейксайд жоғары мектебі). Аштабулада Кент мемлекеттік университетінің қалалық кампусы орналасқан. Ал жеке мектептерге қатысты айтсақ, Аштабула немесе Сайбрук қалаларында Янгстаун епархиясының бағынындағы Сен-Джон мектебі бар, ол Аштабуланың бұрынғы приходтық мектептері мен тәуелсіз католик жоғары мектебін біріктірген K–12 мектебі. Аштабулада екі мемлекеттік кітапхана бар: Харбор Топки еске алу кітапханасы және Аштабула округінің аудандық кітапханасының филиалы.
Медициналық көмек
Аштабула округі медициналық орталығы (ACMC) – Огайо штатының Аштабула округінде орналасқан көп мамандықтарды қамтитын аурухана. ACMC округ тұрғындарына және Огайоның солтүстік-шығысындағы аймақтарға қызмет көрсетеді. Ол Кливленд клиникасы жүйесінің филиалы болып табылады. Аурухана округтағы жалғыз мінез-құлық медицина бөлімі мен ұйқы бұзылыстары зертханасын, сондай-ақ көптеген мамандандырылған қызметтерді қамтиды. Ілеспе "Аштабула клиникасы" педиатрия, ішкі медицина, отбасылық медицина, өкпе аурулары, неврология, психиатрия, ұйқы бұзылыстары, кардиология, гастроэнтерология, офтальмология, жалпы хирургия, ортопедия, урология, ЛОР, подиатрия және онкология салаларында амбулаториялық көмек көрсетеді. ACMC Аштабула округінде серіктес клиникаларды пайдаланады. 2008 жылдың желтоқсан айында ACMC Аштабула округінде алғашқы жүрек катетеризация зертханасын (әдетте Cath Lab деп аталады) ашты. ACMC жаңадан жөнделген аналық бөлімде акушерлік-гинекологиялық көмек және босану қызметтерін ұсынды, бірақ ACMC Басқармасы аналық бөлімде босануды тоқтату туралы шешім қабылдағанға дейін. Бөлім ресми түрде 2020 жылдың 1 тамызында жабылды.
Танымал мәдениетте
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ Әскери-теңіз күштері кемелерді теңізде жүріп қайта толықтау үшін қолданылатын флоттық май құюшылар класының атаулары үшін үнді тіліндегі өзендердің аттарын пайдаланды. USS Ashtabula (AO 51) 1943 жылы қолданысқа беріліп, 1982 жылға дейін қызмет етті. Ashtabula Екінші дүниежүзілік соғыстағы қызметі үшін сегіз шайқас жұлдызымен, Корея соғысы үшін төрт шайқас жұлдызымен және Вьетнам соғысындағы қызметі үшін сегіз шайқас жұлдызымен марапатталды. 1995 жылы жартылай бұзылған Ashtabula 2000 жылдың 15 қазанында флоттық жаттығуларда нысана ретінде қолданылды. Ashtabula деген атпен жүзген жалғыз әскери кеме осы. Қала сондай-ақ 1975 жылы Боб Диланның "Blood On The Tracks" альбомындағы "You're Gonna Make Me Lonesome When You Go" әнінде еске алынады.