Кіріспе

Жылу қозғалтқыштарының жұмысын бағалау

Жылу инженериясында эксергиялық тиімділік (екінші заң тиімділігі немесе рационалды тиімділік деп те аталады) жүйенің кері процестегі жұмысына қатысты тиімділігін есептейді. Ол жылу қозғалтқыштары үшін нақты жүйенің жылу тиімділігін, жүйенің идеалды немесе кері айналатын нұсқасымен салыстырғандағы арақатынасы ретінде анықталады. Жұмыс тұтынатын жүйелер үшін бұл жүйенің пайдалы жұмыс шығынының кері жұмыс шығынына қатынасы ретінде де сипатталады. Тоңазытқыштар мен жылу сорғылары үшін бұл нақты өнімділік коэффициентінің (COP) кері COP-қа қатынасы болып табылады.

Мотивация

Екінші заңды тиімділік қажет болуының себебі, бірінші заңды тиімділіктер жүйенің идеалды нұсқасымен салыстыру мүмкіндігін қамтамасыз етпейді. Бірінші заңды тиімділіктерді ғана пайдалану жүйенің іс жүзіндегіден тиімді деп ойлауға алып келуі мүмкін. Сондықтан, жүйенің тиімділігі туралы шынайы көрініс алу үшін екінші заңды тиімділіктер қажет. Термодинамиканың екінші заңынан ешбір жүйенің 100% тиімді бола алмайтынын көрсетуге болады.

Қолдану

Эксергияның жойылуы энтропияның пайда болуымен тығыз байланысты, сондықтан өте қайтымсыз процестерді қамтитын кез келген жүйенің энергия тиімділігі төмен болады. Мысалы, электр станцияларының газ турбинасындағы жану процесі өте қайтымсыз болып келеді және эксергияның шамамен 25% осы жерде жойылады. Қазба отындар үшін реакцияның еркін энтальпиясы реакцияның энтальпиясынан көбінесе аздап ғана кем болады, сондықтан теңдеулерден энергия тиімділігі энергия заңының тиімділігінен жоғары болатынын көреміз. Мысалы, метанды жасайтын әдеттегі біріктірілген циклды электр станциясының энергия тиімділігі 55% болуы мүмкін, ал эксергия тиімділігі 57% құрайды. 100% эксергия тиімділігі бар метанмен жұмыс істейтін электр станциясы 98% энергия тиімділігіне сәйкес келеді. Бұл біз қолданатын көптеген отындар үшін қол жетімді ең жоғары тиімділік 90%-дан аспайды, бірақ көп жағдайда жылу машинасы қолданылатындықтан Карно тиімділігімен шектеліп отырмыз.

Карно жылу қозғалтқышына қатысты

Кез келген жылу қозғалтқышы үшін эксергиялық тиімділік берілген циклді, қоршаған ортамен жылулық тепе-теңдікте болатын суық температурасы бар Карно жылу қозғалтқышымен салыстырады. Карно қозғалтқышы – мүмкін болатын ең тиімді жылу қозғалтқышы екенін, бірақ жұмыс жасау үшін ең тиімді құрылғы емес екенін есте сақтаңыз. Мысалы, отын жасу элементтері теориялық түрде Карно қозғалтқышынан әлдеқайда жоғары тиімділікке жете алады; олардың энергия көзі жылу емес, сондықтан олардың эксергиялық тиімділігі Карно қозғалтқышымен салыстырылмайды.

Екінші заң: максималды қуаттың тиімділігі

Термодинамиканың бірінші де, екінші де заңы энергияның түрлену жылдамдығын өлшемейді. Егер энергия түрленуінің ең жоғары жылдамдығының өлшемі екінші заңның тиімділігіне қосылса, ол ең жоғары қуат бойынша екінші заң тиімділігі деп аталады және ең жоғары қуат принципімен тікелей байланысты (Gilliland 1978, 101-бет).