Кіріспе
1927 жылы шыққан американдық фильм.
"Белгісіз" – 1927 жылы түсірілген американдық үнсіз қорқыныш фильмі, режиссері Тод Браунинг. Басты рөлдерде Лон Чейни – карнавалда пышақ лақтыратын "қолсыз Алонзо" және оның сүйікті карнавал қызы Нанон рөлінде Джоан Кроуфорд ойнаған. Алғашында "Қолы жоқ Алонзо" деп аталған фильм 1927 жылдың 7 ақпанынан 18 наурызына дейін 217 000 долларлық бюджетпен түсірілді. Фильмнің слоганы: "Тамаша құпия триллері, тіпті Чейнидің фильмі үшін де ерекше және таң қалдыратын. "Белгісіз" Лон тамақ ішіп, су ішіп, мылтық атып, тіпті аяқтарымен киінеді! Осы керемет көріністі қалып қоймаңыз!" Чейнидің "қолсыз Алонзо" кейпіндегі суреттері сақталған.
Сюжет
"Қолы жоқ Алонзо" - цирк мүсілі, ол аяғын пышақпен лақтырып, серіктесі Нанонға винтовкадан оқ ату үшін қолданады. Алайда ол - алдамшы және заңнан қашқан. Оның қолдары бар, бірақ олар денесінде қатаң байланған, бұл құпияны оның кішкентай досы Кожо ғана біледі. Алонсоның сол қолы екі саусақты, бұл оны өткендегі түрлі қылмыстардың кінәгері ретінде анықтайды. Алонзо Нанонға жасырын ғашық. Малабар, цирк мықтысы, оған да адал, бірақ ол ер адамдардың қолынан қорқады және олардың қол соғуына төзуге болмайды, сондықтан ол одан аулақ болады. Ол тек қолсыз Алонзоның жанында ғана өзін ыңғайлы сезінеді, өйткені ол өзін қауіп төндірмейтін сезінеді. Бір күні ол оны құшақтап, сүйген кезде, оған үміт беріледі, бірақ Коджо оған бұлай қайталануына жол бермеу керектігін ескертеді. Егер оны қатты ұстаса, қолын сезінеді. Ал цирк иесі және Нанонның әкесі Антонио Занзи Алонсоның құпиясын білгенде, Алонсо оны цирк вагонының сыртында жалаңаш қолмен өшіреді. Нанон терезе арқылы көрінеді, бірақ оның көзқарасы ішінара бұғатталған. Бір жарқ еткеннен кейін, оның әкесінің өлтірушісінің сол қолындағы екі бас бармағы бар екені көрінеді, бірақ ол өлтірушінің бетін көре алмайды. Алонсоның қолы жоқ деп саналғандықтан, ол күдікті емес. Цирк қаладан кеткенде, Алонзо Нанонды өзімен бірге қалдырады. Ол сүйген әйелін жеңу үшін шектен тыс шаралар қолданады. Ол хирургты қолдарын кесуге шантаж жасайды. Алайда, ол сауығып жатқан кезде, Малабардың табанды махаббаты ақыры Нанонның қолға деген қорқынышын жеңуге мүмкіндік береді және ол оған үйленуге келіседі. Алонсо (қазіргі уақытта қолсыз) Нанонға оралғанда, ол оған Малабармен үйленетінін қуана айтады. Алонсо шошып, қорқып, алдымен күліп, кейін жылап, өз қолын еш себепсіз кесіп тастағанын түсінеді. Оның эмоциялық жарылысы жұпты шатастырады, бірақ Нанон Малабарға: "Қараңызшы! Алонсо біз үшін қатты қуанып, жылап жатыр". Алонзо Малабар мен Нанонның жаңа ойын жаттықтырып жатқанын біледі, онда мықты адамның қолын екі жабайы жылқы қарама-қарсы бағытта тартады (әрине, олар жасырын жүгіру трассаларында жүгіреді). Алғашқы қойылым кезінде Алонзо Малабарды шалатып немесе өлтіруге тырысып, бір жүгіру тетігін тоқтатады, аттар мықты адамның қолын денесінен жұлып алады деп үміттенеді. Нанон араласа бастағанда, Алонзо оған пышақпен қорқытып, қашып кетпеуін айтады. Алайда ол бір жылқыны тыныштандыруға асығады. Алонзо оны жолдан итеріп, жарақат алудан құтқаруға тырысады. Ат Алонзоны жерге жығып, көкірекке таптап, өлтіреді. Машинаны өшіріп, Малабарды қиюдан құтқарады.
Өндіріс
Оқиғаның бастауы Браунингтің бірнеше мүшесі кесілген адамның тағдыры мен оның жеке өміріне тигізген әсері туралы ойларында жатыр. Браунинг бұл процесті сюжет емес, травмалық деформацияның көрінісімен басталатынын айтады:
«Мен кейіпкерлерді ойлап тапқаннан кейін оқиға өзінен-өзі жазылады. «Белгісіз» мені қолдары жоқ [Алонзо] адамы туралы ой келгеннен кейін келді. Содан кейін мен өзімнен осындай жағдайда адамның басынан кеше алатын ең таңғажайып оқиғалар мен әрекеттер қандай болуы мүмкін деп сұрадым.»
Актер және серіктес Чейни Алонзоның мінезін дәл осы қағида бойынша қалыптастырды: «Мен өзімді қолсыз адамдай көрсетуге тырыстым, сізді қорқыту үшін емес, тек қолсыз адамның драмалық оқиғасын экранға шығару үшін.»
Metro Goldwyn Mayer бастапқыда жаңа швед актрисасы Грета Гарбоны, «мың беттің адамы» атанған Чейнимен жұптастыруды жоспарлаған, ол 1927 жылы студияның ең табысты актеріне айналды, бірақ әйел басты рөлі он сегіз жасар MGM жұлдызы Джоан Кроуфордқа бұйырды. Чейни нағыз қолсыз адам Пол Десмукпен (кейде Питер Десмуки деп те аталады) бірлесіп жұмыс істеді, ол аяқтары мен табандарымен пышақ, темекі сияқты заттарды Чейнидің денесінің жоғарғы бөлігі мен бетімен бірге кадрға түсіру үшін пайдаланды. Алғашқы сценарийде Алонзо дәрігерді де, Коджоны да куәгер ретінде жою үшін өлтіріп, содан кейін Нанонға қайта оралады, бірақ бұл көріністер түпкілікті нұсқаға енбеді.
Саналы бағалау
"Белгісіз" – кешкі нұсқаулы фильмдер дәуірінің шедеврі және Браунинг пен Чейнидің бірлескен жұмыстарының ең танымал туындысы, олардың сегізін Metro Goldwyn Mayer студиясында жасаған. Браунинг Алонсо бейнесін сомдағанда, Наннонның махаббатын жеңу үшін өзін-өзі қиын жағдайға түсіруі Гранд Гвиньоль театрының атмосферасын еске түсіреді. 2018 жылы сыншы Скотт Броган осы серіктестіктегі фильмдердің арасында "Белгісіздің" культты мәртебеге ең лайықты екенін атап өтті. Актер Барт Ланкастер Чейнидің "Белгісіздегі" рөлін "көрген актерлердің ішіндегі ең әсерлі және эмоционалды түрғыдан қиын сахналардың бірі" деп сипаттады. Фильм 1001 фильмнен тұратын "Өмір бойы көруге тиіс фильмдер" кітабына енген, онда былай делінген: "Чейниден керемет және мағыналы ойын алып, сюжетті бұрылыстармен және ұмытылмас кейіпкерлермен толтырып, Браунинг психологиялық (және психосексуалдық) драманың қорқынышты шедеврын жасайды". "Бұл оқиғаның ерекше жандандырылған мелодрама екеніне күмән жоқ, ол көрерменнің қызығуын оятып, таң қалдырады, бірақ ол әбден қорқынышты. Дегенмен, Чейнидің көптеген жанкүйерлері оны осындай рөлдерде көруге үйренген, және ол мұндай жақсы ойынды бұрын көрсеткен емес. Оның қолдарының орнына аяқтарын қолдануы өте жақсы бейнеленген, ал мимикасы таңғажайып, бұл рөлде ол ешқандай артық макияж қолданбайды". "Moving Picture World" журналы.
"Бұл фильмнің күші бар және әрине қызығушылықты сақтайды, бірақ "Белгісіз" жағымды оқиға емес. Ол қорқынышты және кейде шоқтықтырады, ал басты кейіпкер көбінесе жаны ашыратын тұлғадан зұлымға айналады. Мырза Чейни қолсыз ғажайып туралы керемет түсінік береді, себебі бұл фильмде ол тамақ ішу, су ішу және темекі шегу кезінде аяқтарын қол ретінде пайдалануға үйренген. Ол тіпті ойға дала отырып, бармағымен басын сырқып алады". "The New York Times" газеті.
"Чейнидің жақсы фильмі, мүмкін, ұлы фильм болуы мүмкін еді. Чейни және оның кейіпкерлері күшті оқиғаларды шақырады. Браунинг Чейниді ойлаған сайын, ол жазу машинасы іздеп, "жамандық жасайық" дейді". "Variety" журналы.
"(Чейнидің) суреті бізді қызықтырады, бірақ оны тым қысқа жасағандықтан, бізді алаңдатып, қанағаттандыра алмады. Бірақ мырза Чейни туралы айтатын ештеңе жоқ. Оның өнері әрқашан тамаша". "New York Herald Tribune" газеті.
"Тод Браунинг режиссерлік еткен басқа Чейни фильмдері сияқты, бұл фильмде де қорқынышты атмосфера бар. Егер сіз қорқынышқа төзімсіз болсаңыз, "Белгісізге" бармаңыз. Онда қызықты сюжет, шынайы шок пен Лон Чейни бар". "Photoplay" журналы.
"Қорқынышты және жағымсыз сурет, ол көркемдікпен ойнатылған және шеберлікпен бағытталған. Бірақ бұл факт фильмнің әрбір қалыпты көрерменге тигізген реніші үшін өтемақы емес. Мырза Чейнидің актерлік шеберлігі өте жақсы дейміз. Сол сияқты, емделушінің ішін кесіп, операция жасайтын дарынды хирургтың еңбегі де мақтауға тұрарлық. Бірақ оны кім көргісі келеді?" "Harrison's Reports" есебі.
Тақырыптар
Режиссер Тод Браунингтің әңгімесі мен Вальдемар Янгтың сценарийі негізінде, физикалық және эмоционалдық деформацияға ұшыраған, жыныстық құштарлыққа толы оқиға цирк аренасында өрбуде – бұл орта Браунингтің «көрнекілік пен театрдың төменгі деңгейлеріне» деген құштарлығына сай келеді.
Illusion and deception: Browning, demonstrating his delight in “demystifying the spectacles of show culture” opens The Unknown with the exposure of a simple carnival illusion: The Gypsy knife thrower “Alonzo the Armless” masquerades as a double amputee who expertly hurls his projectiles with his feet. Browning quickly disabuses moviegoers of his deformity, as Alonzo, a fully intact man, uses a corset to bind his arms during performances to appear as a freak. Alonzo’s faux disability has a more sinister and practical purpose: as a criminal on the run from the law, his “armless” condition places him above suspicion by authorities. Alonzo’s only genuine abnormality is a congenital bifid thumb on his right hand. This minor deformity is a key element that leads Alonzo to submit to a surgical enormity. Sexual Frustration and Self mutilation: The object of Alonzo’s tender and secret affection—Nanon (Joan Crawford) his dare devil partner— harbors a neurotic phobia, an obsessive, hysterical revulsion to the embrace of a man’s arms. Her dysfunction (perhaps instilled by her pathological father, ringmaster Zanzi (Nick De Ruiz) undermines any sexual intimacy with the highly virile Alonzo, his sexual prowess symbolized by his knife throwing expertise and his double thumb. A violent dispute with Zanzi leads Alonzo to strangle him to death. The only witness to the murder is Nanon, who discerns only a single feature of the assailant: a double thumb. The logic of Alonzo’s dilemma serves as the rationale for Browning’s and Chaney’s most outrageous literary conceit: Alonzo, in order to make himself appealing to Nanon and eliminate the tell tale bifid thumb, has both his arms amputated by a back alley surgeon, an act of symbolic self castration, satisfying Nanon’s need for a “sexless” man. Animal Attributes in Humans: Browning’s male protagonist frequently exhibits the instinctual and impulsive behavior of animals, arising from a physical abnormality. Examples include “Dead Legs” in West of Zanzibar (1928), who communes with a chimpanzee, “Tiger Haynes” a wildlife trapper in Where East is East (1929) and Dan “The Black Bird” Tate in The Black Bird (1926). Biographer Stuart Rosenthal points out this theme in The Unknown:
“The typical Browning protagonist is a man who has been reduced to a state of an animal. In almost every instance he displays a physical deformity that reflects the mental mutilation he has suffered at some element of callous society Alonzo, in The Unknown, is among the most rabid and instinctual of Browning's protagonists ”
Lon Chaney’s simian like use of his feet is directly linked to his physical deformity, anticipating the primal ferocity of his reaction to Nanon’s betrayal in marrying circus strongman Malabar (Norman Kerry).
Иллюзия мен алдау: «шоу мәдениетінің құпиясын ашуға» ниетті Браунинг «Белгісіз» фильмін қарапайым цирк иллюзиясын көрсетумен ашады: «Қолы жоқ Алонзо» атты пышақ тастаушы, өзін епті түрде аяқтарымен тастайтын екі қолы жоқ адам ретінде таныстырады. Бірақ Браунинг кино көрермендерді оның кемсіздігінен тез айырады, Алонзо толыққанды сау адам екенін көрсетеді, ол өнер көрсету кезінде қолын корсетпен байлап, мүгедек болып көрінеді. Алонзоның бұл жалған мүгедектігінің тағы бір мақсаты бар: заңнан қашып жүрген қылмыскер ретінде, оның «қолы жоқ» жағдайы оны биліктің күдігінен тыс қалдырады. Алонзоның жалғыз ерекшелігі – оң қолындағы туа біткен екі бармақ. Осы шағын деформация Алонзоны хирургиялық отаға түрткі болған басты себеп. Жыныстық наразылық және өзін-өзі кемсіту: Алонзоның құпия махаббатының нысаны – оның өршіл серігі Нанон (Джоан Кроуфорд) невроздық фобияға шалдыққан, ер адамның құшақтауына деген маңайлы, гистериялық жеккөрушілікке толы. Оның бұл дисфункциясы (әлде болжамдағы патологиялық әкесі, цирк директоры Занзи (Ник Де Руиз) салдарынан) Алонзоның жоғары жыныстық қуатына, оның пышақ тастау шеберлігі мен екі бармағымен байланысты жыныстық қабілетіне кедергі келтіреді. Занзибен болған жанжал кезінде Алонзо оны өлтіріп қояды. Осы қылмыстың жалғыз куәгері – Нанон, ол қылмыскердің тек бір белгісін көреді: екі бармақ. Алонзоның қиын жағдайы Браунинг пен Чейнидің ең батыл идеясының негізін құрайды: Алонзо, Нанонға ұнаймын деп, және оның екі бармағын жасыру үшін, артқы көшедегі хирургқа екі қолын да ампутациялауға келіседі – бұл өзін-өзі кастрациялау актісі, Нанонның «жыныссыз» адамға деген қажеттілігін қанағаттандырады. Адамдағы жануарлық қасиеттер: Браунингтің еркек кейіпкерлері жиі физикалық кемшіліктерінен туындаған жануарлардың инстинктивті және импульсивті мінез-құлқын көрсетеді. Мысалдар: «Запад Занзибара» (1928) фильміндегі шимпанземен тілдесетін «Аяқтары жансыз», «Шығыс – шығыс» (1929) фильміндегі жабайы аң аулаушы «Тайгер Хейнс» және «Қара құс» (1926) фильміндегі «Дэн Тейт». Биограф Стюарт Розентал бұл тақырыпты «Белгісіз» фильмінде де атап көрсетеді: «Браунингтің типтік кейіпкері – жануар деңгейіне төмендеген адам. Ол көбінесе психикалық жарақаттарды көрсететін физикалық кемшіліктерімен көзге түседі. Алонзо, «Белгісіз» фильмінде, Браунингтің кейіпкерлерінің ішіндегі ең қатыгез және инстинктивтісі».
Illusion and deception: Browning, demonstrating his delight in “demystifying the spectacles of show culture” opens The Unknown with the exposure of a simple carnival illusion: The Gypsy knife thrower “Alonzo the Armless” masquerades as a double amputee who expertly hurls his projectiles with his feet. Browning quickly disabuses moviegoers of his deformity, as Alonzo, a fully intact man, uses a corset to bind his arms during performances to appear as a freak. Alonzo’s faux disability has a more sinister and practical purpose: as a criminal on the run from the law, his “armless” condition places him above suspicion by authorities. Alonzo’s only genuine abnormality is a congenital bifid thumb on his right hand. This minor deformity is a key element that leads Alonzo to submit to a surgical enormity. Sexual Frustration and Self mutilation: The object of Alonzo’s tender and secret affection—Nanon (Joan Crawford) his dare devil partner— harbors a neurotic phobia, an obsessive, hysterical revulsion to the embrace of a man’s arms. Her dysfunction (perhaps instilled by her pathological father, ringmaster Zanzi (Nick De Ruiz) undermines any sexual intimacy with the highly virile Alonzo, his sexual prowess symbolized by his knife throwing expertise and his double thumb. A violent dispute with Zanzi leads Alonzo to strangle him to death. The only witness to the murder is Nanon, who discerns only a single feature of the assailant: a double thumb. The logic of Alonzo’s dilemma serves as the rationale for Browning’s and Chaney’s most outrageous literary conceit: Alonzo, in order to make himself appealing to Nanon and eliminate the tell tale bifid thumb, has both his arms amputated by a back alley surgeon, an act of symbolic self castration, satisfying Nanon’s need for a “sexless” man. Animal Attributes in Humans: Browning’s male protagonist frequently exhibits the instinctual and impulsive behavior of animals, arising from a physical abnormality. Examples include “Dead Legs” in West of Zanzibar (1928), who communes with a chimpanzee, “Tiger Haynes” a wildlife trapper in Where East is East (1929) and Dan “The Black Bird” Tate in The Black Bird (1926). Biographer Stuart Rosenthal points out this theme in The Unknown:
“The typical Browning protagonist is a man who has been reduced to a state of an animal. In almost every instance he displays a physical deformity that reflects the mental mutilation he has suffered at some element of callous society Alonzo, in The Unknown, is among the most rabid and instinctual of Browning's protagonists ”
Lon Chaney’s simian like use of his feet is directly linked to his physical deformity, anticipating the primal ferocity of his reaction to Nanon’s betrayal in marrying circus strongman Malabar (Norman Kerry).
Лон Чейнидің маймыл сияқты аяқтарын пайдалануы тікелей оның физикалық кемшілігімен байланысты, ол цирк күштісі Малабарға (Норман Керри) үйленгенде Нанонның сатқындығына деген оның қаһарының күшін болжайды.
Illusion and deception: Browning, demonstrating his delight in “demystifying the spectacles of show culture” opens The Unknown with the exposure of a simple carnival illusion: The Gypsy knife thrower “Alonzo the Armless” masquerades as a double amputee who expertly hurls his projectiles with his feet. Browning quickly disabuses moviegoers of his deformity, as Alonzo, a fully intact man, uses a corset to bind his arms during performances to appear as a freak. Alonzo’s faux disability has a more sinister and practical purpose: as a criminal on the run from the law, his “armless” condition places him above suspicion by authorities. Alonzo’s only genuine abnormality is a congenital bifid thumb on his right hand. This minor deformity is a key element that leads Alonzo to submit to a surgical enormity. Sexual Frustration and Self mutilation: The object of Alonzo’s tender and secret affection—Nanon (Joan Crawford) his dare devil partner— harbors a neurotic phobia, an obsessive, hysterical revulsion to the embrace of a man’s arms. Her dysfunction (perhaps instilled by her pathological father, ringmaster Zanzi (Nick De Ruiz) undermines any sexual intimacy with the highly virile Alonzo, his sexual prowess symbolized by his knife throwing expertise and his double thumb. A violent dispute with Zanzi leads Alonzo to strangle him to death. The only witness to the murder is Nanon, who discerns only a single feature of the assailant: a double thumb. The logic of Alonzo’s dilemma serves as the rationale for Browning’s and Chaney’s most outrageous literary conceit: Alonzo, in order to make himself appealing to Nanon and eliminate the tell tale bifid thumb, has both his arms amputated by a back alley surgeon, an act of symbolic self castration, satisfying Nanon’s need for a “sexless” man. Animal Attributes in Humans: Browning’s male protagonist frequently exhibits the instinctual and impulsive behavior of animals, arising from a physical abnormality. Examples include “Dead Legs” in West of Zanzibar (1928), who communes with a chimpanzee, “Tiger Haynes” a wildlife trapper in Where East is East (1929) and Dan “The Black Bird” Tate in The Black Bird (1926). Biographer Stuart Rosenthal points out this theme in The Unknown:
“The typical Browning protagonist is a man who has been reduced to a state of an animal. In almost every instance he displays a physical deformity that reflects the mental mutilation he has suffered at some element of callous society Alonzo, in The Unknown, is among the most rabid and instinctual of Browning's protagonists ”
Lon Chaney’s simian like use of his feet is directly linked to his physical deformity, anticipating the primal ferocity of his reaction to Nanon’s betrayal in marrying circus strongman Malabar (Norman Kerry).
Қалпына келтіру
Көп жылдар бойы фильм жоғалған деп саналды, 1968 жылы 35 мм-лік көшірмесі Франция кинотегінде (Cinémathèque Française) табылғанға дейін. 1973 жылы Джордж Истман үйінде өткен лекцияда Cinémathèque Française директоры Анри Ланглои «Белгісіз» фильмінің көшірмесін табудың кешігу себебі олардың қорында «l'inconnu» (француз тілінде «Белгісіз») деп белгіленген жүздеген киноленталар болғанын айтты. Алғашқы бірнеше сахналар жоғалған болуы мүмкін, бірақ егер олай болса, олар оқиғаның жалғасуына әсер етпейді. Қайта табылған фильмнің ұзақтығы 49 минутты құрады. 2022 жылы Джордж Истман үйі жасаған жаңа қалпына келтіру Порденоне үнсіз кино фестивалінде көрсетілді, ал экранға шығу уақыты 66 минут болды. Қолданыстағы қысқартылған нұсқасы жаңадан табылған чех нитратты көшірмесінен алынған кадрлармен толықтырылды, онда екінші көшірмеден жоғалған барлық сахналар бар. Қалпына келтірілген кадрлар/сахналарға мыналар кіреді: шіркеу мұнарасынан цирк шатырын қадағалап отырған баланың бастапқы сахнасы және оның әкесі немесе әкесінің әкесі оған циркке кіру үшін сыйлық ақша береді; Алонзоның қойылымына көрермендердің реакциясы; қойылымнан кейін Алонзо мен Костра арасындағы төбелес; және Нанонға жаман нәрсе болады деп ескертетін ескі баяншының сахнасы. «Белгісіз» фильмінің осы қалпына келтірілген нұсқасы 2023 жылдың қазан айында «The Criterion Collection» жинағының бір бөлігі ретінде үй бейнежазбасында дебют жасады, сонымен қатар «Freaks» және «The Mystic» фильмдері де кірді.
Саундтрек
1994 жылы уэльстік композитор және жазба әртісі Джон Кейл фильмге қосымша музыка жазды және Порденоне үнсіз кино фестивалінде көрсетілім кезінде оны тікелей орындады. Кейіннен оның орындалуы альбом ретінде жарық көрді. 2022 жылғы жаңа қалпына келтірілген нұсқасының Порденоне көрсетілімі үшін es жаңа музыка жазды және орындады. 2023 жылдың қыркүйегінде Аламо Драфтхаус кинотеатрындағы көрсетілімдер үшін Филип Карли тағы бір жаңа музыка жазды және орындады, ол кейіннен Criterion нұсқасында қолданылды.