Кіріспе
1981 жылы Фейт фон Фюрстенберг режиссері түсірген «От және қылыш» (Feuer und Schwert: Die Legende von Tristan und Isolde) фильмі – 1981 жылғы романтикалық драма. Ол Тристан мен Изольда аңызы негізінде түсірілген, Кристоф Вальц (оның алғашқы басты рөлі) және Антония Презер ойнаған. Лей Лоусон мен Питер Ферт те қатысқан. Фильм Корнуолл мен Ирландия арасындағы қырғын соғыс кезінде өрбітеді, онда сиқыр мен дін, зорлық-зомбылық және құлшылық арасындағы қақтығыстар зерттеледі. Басты түсірілімдер 1980 жылдың шілдесінен қарашасына дейін жүргізілді. Ол «Экскалибур» (1981) тағы бір артуриян фильмінің түсірілген жері – Ирландияда түсірілді және сол өндірістен каскадерлер мен аттар қайта пайдаланылды. Сыншылар 1983 жылғы Ситжес кинофестивалінде жүлде алған операторлық жұмысын жоғары бағалады, бірақ сценарийді, Вальц пен Презердің ойынын және түпнұсқа материалды интерпретациялауын сынады.
the film
Fire and Sword (Feuer und Schwert: Die Legende von Tristan und Isolde) is a 1981 romantic drama film directed by de. It is based on the legend of Tristan and Isolde, played by Christoph Waltz (in his first leading credited film role) and Antonia Preser. Leigh Lawson and Peter Firth also star. Set during a raging war between Cornwall and Ireland, the film explores themes on conflict between magic and religion, violence, and destruction. Principal photography took place from July to November 1980. It was filmed in Ireland at the same location as Excalibur (1981), another Arthurian film, and reused the stuntmen and horses from that production. Critics praised its cinematography, for which it won an award at the 1983 Sitges Film Festival, but criticised the script, Waltz's and Preser's performances, and its interpretation of the source material.
Сюжет
Корнуолл мен Ирландия арасында соғыс болғанда, корнуоллдық рыцарь Тристан, ирландтың батыр жауынгері Морхолтты жеңіске жетеді. Тристанның өзі ауыр жарақаттанып, теңізге ағысып кетеді де, соңында Ирландияның жағалауына шығады. Ол Тантрис есімді әнші болып, ирланд ханшайымы Изольданың монастырдағы қызметші ретінде емделуіне мүмкіндік алады. Тристан жазылып жатқанда, олар ғашық болады – тіпті Изольда оның қылышын қарап, Морхолтты өлтіргенін білгеннен кейін де. Тристанның ағасы, Корнуолл королі Марк, Изольдаға үйлену арқылы бейбітшілік орнатуды жоспарлайды. Тристан ханшайымды Корнуоллға қауіпсіз жеткізуге келіседі. Ол Ирландияға қайта келгенде, Изольда да, Тристан да бір-бірінің кім екенін біліп, таңғалады. Корольге адал Тристан, Изольданың бірге қашу туралы ұсынысын қабылдамайды. Ол екеуін мәңгілікке ғашық ететін у қолданады және оны өзінің де, Тристанның да шарабына қосады. Корнуоллде Изольда Маркке бірден үйленеді, бірақ удың әсерінен олардың екеуі де құмарлыққа беріледі. Олар қызметшілері Брангане мен Горвенальдың көмегімен жасырын кездеседі. Таққа талапкер Андрет олардың қарым-қатынасын ашады. Марк шөбересі мен әйелі туралы шындықты білген соң, оларды түрмеге қамап, жазалауға бұйырады. Тристан қашып құтылады, ал Изольда Тристанның досы Династың көмегімен өлімнен құтылады. Ол мәңгілікке жалғыздыққа кесіледі, бірақ Тристан оны құтқарып, екеуі Корнуолдан қашып кетеді. Үш жылдан кейін, сатқын Андрет бастаған ирландтар Корнуоллға шабуыл жасайды. Динас Тристан мен Изольданы тауып, оларды сарайға қайтып, Маркпен татуласуға шақырады. Тристан келіспесе де, Изольда соғыстың қайта басталуына өзінің кінәлі екенін сезінеді де келіседі. Ол Корнуоллға оралып, өзінің таза екенін дәлелдеу үшін қызыл ыстық темірді ұстап, сынақтан өтеді. Тристан Бриттанияға жалғыз кетеді. Ол қарақшылардан шаруа әйелін құтқарып, оны "Изольда" деп атайды. Біраз уақыттан кейін, ол ауыр жарақаттанып, Горвенальды Ирландиялық Изольдадан өлім төсегінде келуін сұрап жібереді. Горвеналь Корнуоллға оралады, онда Андрет таққа отырған. Марк Горвенальдың жоспарын біліп, Изольданы қауіпсіз шығарып жіберу үшін рыцарларын жинауға келіседі. Содан кейін болған шатастықта Андрет қаза табады. Изольда Бриттанияға жүзіп бара жатқанда, қызғанышпен толған бретондық қызметші Тристанға қайтып келе жатқан кеменің желкендерінің түсі туралы жалған айтады, Горвенальдің миссиясы сәтсіз аяқталғанын білдіреді. Ол қайтыс болады, ал Изольда оны көруге келгенде, қайғыдан құлап, оның қасына жатады.
Сиқыр мен дін
Әдебиеттанушы Стефан Кепплер Тасаки фильмді талдай отырып, оның "дінге айқын сыншыл" екенін айтты. Ирландиялық қарындастар бастапқыда Тристанды жарақаттарынан қалдырып өлуге дайындалады, монастырьда орынның жетіспеуін себеп етеді. Фильм содан кейін дін мен сиқырды қарама-қарсы қойып, Изольданың сиқыршы ретіндегі күшін баса көрсетеді – ол сиқырлы шөптердің көмегімен Тристанды емдейді. Фильмнің басқа да элементтері діннің бұзылуын символдайды. Қашып бара жатырғанда Тристан Англияның қамқоршысы – әулие Георгийдің әйнек иконасын қиратып, бұзады, ал Марк Изольда оны қабылдамағандықтан жеке ағаш кретін жинап қояды. Христиан құдайы туралы ешқандай сөз жоқ, керісінше Изольда өзінің және Тристанның сиқырмен туған махаббатына қатысты, құдайдың барлығын айтады. Изольданың сиқырға қабілеті жиі кездесетін элемент, әсіресе ол Тристанмен бірге ішетін махаббат сусынын дайындағанда. Оның емірткі дайындауы Тристан мен Изольда туралы фильмдердегі ерекше сюжеттік желі болып табылады (1981 жылғы "Ловеспелл" фильмінде де ол оның әсерін біліп, емірткі қосады, бірақ оны оған оның қамқоршысы берген). Ол "оқиғаның сиқырлы катализаторы" деп сипатталады және оның сиқыры оның рөлінің маңыздылығын Тристаннан асырады. Әдебиеттанушы Ален Кердельхью фильмді Изольданың сиқырлы тұлға ретіндегі маңыздылығын ескере отырып, "Изольда ла Сорсьер" (француз тілінде Изольда сиқыршы) деп атауға болатынын ұсынды.
Апокалиптикалық зорлық-зомбылық
Фильмнің атауы – От және қылыш, оның қайта-қайта келетін тақырыбы – құрып жою мен зорлық-зомбылықты көрсетеді. Кейіпкерлер Марке үнемі шиедіретін саяси соғысқа тартылады, тіпті Изольданың патшаға қайта оралуы да зорлықты тоқтатуға жеткіліксіз болады. Тристан мен Изольданың өлімінен бұрын Корнуолл апатты жағдайға ұшырайды. Соңғы сахнада Горвеналь жаназалық отты жағып, ғашықтардың денелерін өртеді, бұл соғыстың жоғары құнын көрсетеді және фильмнің бастапқы атауы – От пен күлді еске түсіреді. Фюрстенберг жиі қысқа, үзіліссіз кадрларды қолданды; Кепплер Тасаки бұл монтаж стилі «саяси, әлеуметтік және білімтанулық фрагментацияны» тудырады деп атап өтті. Фильмдегі зорлық-зомбылық Рихард Вагнердің 19 ғасырдағы «Тристан мен Изольда» операсынан өзгеше, Вагнер кесіп тастаған бастапқы материалдардың элементтерін қалпына келтіреді, соның ішінде Изольданың сотталуы мен жазасы. Вагнердің тек бірнеше кейіпкерге назар аударатын, бай және эмоционалды атмосферасынан өзгеше, Фюрстенберг жеңілдетілген түсірілім алаңын көптеген кейіпкерлермен біріктірді, олардың көпшілігі соғыста қаза тапты. Орта ғасырлар ғалымы Джоан Таскер Гримберт «От және қылыш» экономикалық детерминизмнің әсерін көрсетеді деп жазды, онда «жеке адамдар әлеуметтік тәртіпті де, өзінің де жоюынсыз оған қарсы тұра алмайды». Кепплер Тасаки де Тристан мен Изольданың қалыптасқан тәртіпке қарсы бүлік жасауына тоқталып, ол қоғамның күйреуіне қалай әкелгенін байқады.
Өндіріс
Фильмді жеті компания бірлесіп түсірді: Genee & von Fürstenberg Filmproduktionsgesellschaft, Popular Film, DNS Filmproduktion, Film Fernsehen Autoren Team (FFAT), Dieter Geissler Filmproduktion, Don Geraghty Film Services және ZDF. Негізгі түсірілім 1980 жылдың шілдесінен қарашасына дейін Ахилл аралында, Ирландияда және Мохер жартастарында өтті. Кейбір көріністер Италияның Ла Специя қаласында түсірілді. Продюсерлердің бірі Питер Женеедің айтуынша, түсірілім қиын жағдайларда өтті, оның ішінде жанармай жеткізіліміндегі проблемалар мен жиі жаңбыр жауды. Рыцарьлардың тізбекті доспехтері түсірілім кезінде жиі қысқарып, актерлерді қымбат костюмдерден босатуға тура келді. Мохер жартастарындағы қатты желдің салдарынан түсірілім кейде тоқтатылып, камералар зақымдалды. Кристоф Вальц, сол кезде көп танылмаған актер, фильмге дайындалу үшін үш ай бойы жауынгерлік өнер мен атқа мінуге үйренді. Женее Тристанның Морхолтпен шайқасқаннан кейін теңізге қарай ағып кеткен көрінісінің жоғары толқындарға байланысты қауіпті болғанын еске алды. "От пен қылыш" Артур аңызына негізделген "Экскалибур" (1981) және "Ләвспелл" сияқты бірнеше фильмдермен бірдей шықты. Ол "Экскалибур" түсірілген Ирландиядағы сол жерде түсірілді. Жене өзінің өндіріс жазбаларында 1980 жылдың сәуір айында Фюрстенбергпен бірге Дублиндегі Ирландияның Ұлттық киностудиясында (қазіргі Ардмор студиясы) отырғанда, "Экскалибур" каскадёрларының рыцарьлар киімінде ат үстінде жүргенін көргенін жазды. "Экскалибур" түсірілімі аяқталғаннан кейін каскадёрлар мен аттар "От пен қылыш" түсіріліміне жалданып алынды.
Қабылдау
От және семсер 1981 жылғы 20 мамырда Marché du Film кинофестивалінде «Тристан және Изольда» (Tristan und Isolde) деген атаумен көрсетілді. Variety журналының бір рецензенты фильмнің операторлық жұмысын жоғары бағалап, оны «керемет түсірілген» деп сипаттады, бірақ Уолц пен Презердің басты рөлдерге тым тәжірибесіз екенін айтты. Рецензент фильмнің Вагнердің «Тристан мен Изольда» аңызының нұсқасынан алшақтағанын атап өтіп, «бұл түпнұсқа аңыздың жеткілікті дәл бейнесі» деп жазды. Кейіннен фильм 1983 жылы Ситжес кинофестивалінде көрсетіліп, ең үздік операторлық жұмысы үшін сыйлық алды. Фильм заманауи неміс сыншыларынан жағымсыз пікірлер алды. «Фильм унд Фернсхеен» журналынан Джеральд Друмински Уолц пен Презердің ойынын, сондай-ақ сценарийді сынады. Ол «От және семсер» фильмін күшті тарихи эпикалық фильм де, бастапқы материалды бірегей интерпретация демейді. Filmdienst журналы үшін жазылған рецензияда Хьюберт Хасльбергер фильмді «Экскалибурмен» салыстырғанда сәтсіздік деп бағалады. Оның пікірінше, Изольданы феме фаталь сияқты әйел-құдай ретінде бейнелеу тым әсерсіз болды, ал фильм аңыздың мифологиялық мәнін жоққа шығарды. «Экскалибурдан» айырмашылығы, фильм коммерциялық сәттілікке жете алмады, кинотеатрларда көрсетілгенде шамамен 15 000 билет сатылды. Шығарылымынан бері «От және семсер» Артур аңызына негізделген басқа фильмдермен бірге талданды және зерделенді. Орта ғасырлар ғылымының маманы Кевин Харти оны «Тристан мен Изольданың орта ғасырлық аңызының ең адал фильмдік нұсқасы» деп сипаттады. Норис Дж. Лейсидің редакторы болған «Жаңа Артур энциклопедиясы» фильмнің «поэтикалық бейнелерімен ерекшеленгенін, бірақ материалға лайықты құрмет көрсетпейтін бейжайлыққа бейім екенін» айтады, бұл «Экскалибур» және «Персеваль ле Галлоа» (1978) сияқты фильмдерден өзгеше.