Кіріспе
Ішкі жану қозғалтқышының қабылдау коллекторындағы ауа қысымын реттеуге арналған клапан. Карбюраторлы ішкі жану қозғалтқыштарында, тұнқы клапаны немесе тұнқы ауа қысымын қабылдау коллекторында өзгертеді, соның салдарынан қозғалтқышқа түсетін ауа-отын қоспасының арақатынасы өзгереді. Тұнқы клапандары көбінесе табиғи сору қозғалтқыштарында қозғалтқышты іске қосу кезінде байытылған отын қоспасын беру үшін қолданылады. Қозғалтқыштардағы көптеген тұнқы клапандары – карбюратор соплосының алдына орнатылған, отын соруды күшейтетін жоғары жартылай вакуум жасайтын көбелек клапандар болып табылады. Ауыр өнеркәсіп немесе сұйықтықтар инженериясы салаларында, соның ішінде мұнай және газ өндірісінде, тұнқы клапаны – бұл тесіктелген немесе ойық цилиндрдің ішіне орналастырылған қатты цилиндрлі клапанның ерекше түрі.
In internal combustion engines with carburetors, a choke valve or choke modifies the air pressure in the intake manifold, thereby altering the air–fuel ratio entering the engine. Choke valves are generally used in naturally aspirated engines to supply a richer fuel mixture when starting the engine. Most choke valves in engines are butterfly valves mounted upstream of the carburetor jet to produce a higher partial vacuum, which increases the fuel draw. In heavy industrial or fluid engineering contexts, including oil and gas production, a choke valve or choke is a particular design of valve with a solid cylinder placed inside another slotted or perforated cylinder.
Карбюратор
Кейде іштен жану қозғалтқыштарының карбюраторларына тұншықтыратын клапан орнатылады. Оның мақсаты – ауа ағынын шектеу, осылайша қозғалтқышты іске қосу кезінде отын-ауа қоспасын байыту. Қозғалтқыштың конструкциясы мен қолданылуына байланысты, клапанды қозғалтқышты пайдаланушы қолмен (рычаг немесе тарту тұтқасы арқылы) немесе автоматты түрде, температураға сезімтал механизм – автоматты тұншықтырғыш арқылы іске қосуға болады. Тұншықтыратын клапандар табиғи аспирациялық бензинді қозғалтқыштар үшін маңызды, себебі суық қозғалтқышта бензиннің ұсақ тамшылары жақсы булана қоймайды. Карбюратордың тамағына ауа ағынын шектеу арқылы, тұншықтыратын клапан тамақтың ішіндегі қысымды төмендетіп, суық жұмыс кезінде негізгі форсункадан жанармайдың пропорционалды түрде көп мөлшерін жану камерасына итеруге мүмкіндік береді. Қозғалтқыш қызғаннан кейін (жанудан кейін), тұншықтыратын клапанды ашу карбюраторды қалыпты жұмыс режиміне қайтарады, жанармай мен ауаны таза, тиімді жану үшін қажетті стехиометриялық қатынаста ұсынады. "Туншықтыру" термині карбюратордың байыту құрылғысына қатысты қолданылады, тіпті ол мүлдем басқа принциппен жұмыс істесе де. Көбінесе SU карбюраторларында отын форсункасын инеге таяу тар бөлікке түсіру арқылы жұмыс істейтін "туншықтырғыштар" болады. Ал кейбіреулері тұрақты қысым камерасына қосымша жанармай жолын қосу арқылы жұмыс істейді. Көліктерде карбюраторды жанармай инжекторларымен алмастырғанға дейін, тұншықтырғыштар автомобильдерде кеңінен қолданылды. Тұншықтыратын клапандар әлі де басқа іштен жану қозғалтқыштарында, соның ішінде көптеген кішкентай портативті қозғалтқыштарда, мотоциклдерде, шағын ұшақтарда, газон шабу машиналарында және әдеттегі сумен жүретін теңіз қозғалтқыштарында жиі кездеседі.
Өнеркәсіптік
Мұнай өндіруде (және басқа да ауыр сұйықтықтарды тасымалдау жағдайларында) шкив клапаны (немесе "шкив") – үлкен қысым төмендеуінде, жоғары өтімділікпен ұзақ уақыт жұмыс істеуге арналған реттелетін ағын шектегіш. Шкив көбінесе құдық басындағы "қалақша ағашының" құрамына кіреді. Ең көп таралған шкив конструкциясы – бірнеше кішкентай тесігі бар (қапшақ) екінші цилиндрдің ішіне тығыз орналасқан қатты цилиндр ("саңылау" немесе "оське") болып табылады. Саңылауды біртіндеп шығару арқылы көбірек тесіктер ашылады, нәтижесінде ағынға кедергі біртіндеп азаяды. Егер тесіктер бір-біріне қатысты жүйелі түрде орналасса, онда клапанның орны мен ағын коэффициентінің (Cv) (бірлік қысымға шаққандағы ағын мөлшері) арасындағы байланыс шамамен сызықтық болады. Тағы бір конструкцияда қапшақтың ішіндегі саңылаудың орнына, қапшақтың сыртына тығыз орналасқан цилиндр тәрізді "қосымша" орналастырылады. Толық жабылуды қамтамасыз ету үшін шкивке конустық клапан мен клапан ұясы қосылуы мүмкін. Қапшаққа (барлық ашық тесіктер арқылы) ағып кіретін сұйықтықтар барлық жағынан кіреді, сұйықтықтардың шоғырлары пайда болады. Бұл шоғырлар қапшақ цилиндрінің ортасында соқтығысып, сұйықтықтардың бір-біріне соқтығу арқылы көп бөлігін жойып, металл клапан корпусының тозуын және кавитациялық эрозиясын азайтады. Тым эрозиялық немесе коррозиялық сұйықтықтар үшін шкивтер вольфрам карбидінен немесе инконелден жасалуы мүмкін.