Кіріспе

Рон Ковиктің өмірбаяны

1976 жылы жарық көрген «Төртінші шілдеде туылған» – Вьетнам соғысының салдарынан мүгедек болған, соғысқа қарсы белсенділікке шыққан Рон Ковиктің ең көп сатылған өмірбаяны. Кович 1946 жылғы 4 шілдеде дүниеге келді. Кітабының ирониялық атауы Джордж М. Коханның 1904 жылғы патриоттық әнінен – «Янки Дудл Бой» (кейде «Янки Дудл Дэнди» деп те аталады) – алынған танымал сөзге сілтеме жасайды. Кітап 1989 жылы Оскар сыйлығын жеңіп алған, Оливер Стоун мен Рон Ковик бірлесіп жазған, Ковик рөлін Том Круз сомдаған фильмге негіз болды.

Шығу тегі

"Төртінші шілдеде туылған" романы 1974 жылдың күзінде Санта-Моникада дәл бір ай, үш апта және екі күн ішінде жазылды. Онда Ковичтің Нью-Йорктегі Масапеквада өскен өмірі, мектеп бітірген соң АҚШ Теңіз Корпусына қосылуы, Вьетнамға екі рет барып, жараланып, мүгедек күйіне түсіп, коляскаға отыру қажеттігі, соңынан бейбітшілік жақтасы ретінде жаңа өмір бастауы баяндалады. "Мен түн бойы, аптаның жеті күні, бір ғана жолмен, абзацсыз, беттің екі жағын да толтырып, пернелерді сонша қатты басып, саусақтарымның ұштары ауырды. Мен жазуды тоқтата алмадым, және бұрынғыдан да тірірек сезіндім. Жас кезімде өлуге тағдырланғанымды сезініп, өзімнен кейін мағыналы нәрсе қалдыруға, қараңғылық пен үмітсіздіктен жоғары көтерілуге тырыстым. Адамдардың мені түсінуін қаладым. Мен өзімнің басымнан өткендерімді, көтерген ауыртпалығымды олармен мүмкіндігінше ашық, шынайы және жақын түрде бөліскім келді. Соғыста болудің не екенін білгім келді – оққа түсіп, жаралану, жан сақтау бөлімінде өмірің үшін күресу, біз өскен мифтер емес. Мен адамдардың ауруханалар мен клизма бөлмелері туралы, соғысқа қарсы болу себептерімді, бейбітшілік пен зорлық-зомбылыққа қарсы тұруға неліктен ұмтылғанымды білгім келді. Кира Седжвиктің Донна рөлі, Ронның мектептегі сүйіктісі, шын мәнінде болған емес және оны соғысқа қарсы белсенді болуға шабыстырмаған. Фильмде Кович Кент штатындағы оқиғадан кейін оның наразылық акциясын көріп, полициядан ұрып-соғылғанын көрсетеді. Кович бұл наразылыққа тікелей куә болмаса да, оқиғаны теледидардан көрді, ал мемуарда наразылық білдірушілерге жасалған қарым-қатынас оның өзге ардагерлерге жасалған қарым-қатынасқа деген ашу-ызасын оятқанын айтады.

Мәдени сілтемелер

Брюс Спрингстин 1978 жылы "Қала шетіндегі қараңғылық" әнін Винтерлендте Ковикке арнап орындады, ол "Төртінші шілдеде туылған" кітабын оқығанын және "кітапты өте ұнатып қалғанын" айтты. Ол кітапты және Ковикпен болған кездесуін "Шықтың нұры" әнін орындамас бұрын жиі еске алады. Дегенмен, Спрингстин өзінің өмірбаянында және Бродвейдегі қойылымында кітапты алғаш рет 1980 жылы оқығанын мәлімдейді. Халық әншісі Том Пакстон кітапты 1977 жылы "Briarpatch-тен жаңа әндер" альбомында сол аттас әнге бейімдеді және сол жылы Нью-Йорктегі Bottom Line клубында Ковикпен сахна сыртында кездесті. Американдық панк-рок тобы Green Day 2009 жылғы "21 ғасырдың құлауы" әнінде фильмнің атауын пайдаланды. Американдық панк-рок тобы The Gaslight Anthem 2014 жылғы "Rollin' and Tumblin'" әнінде, Get Hurt альбомында фильмнің атауын еске салады. Британдық әнші Эд Ширан Тейлор Свифттің 2017 жылғы "End Game" әніндегі рэп бөлімінде фильмнің атауын қолданды.