Кіріспе

АҚШ қорғаныс министрлігінің 1945-1967 жылдардағы Вьетнамдағы АҚШ-тың қатысуы туралы есебі – «Пентагон құжаттары», ресми түрде «Вьетнамдағы АҚШ шешім қабылдау тарихы, 1945-1968» деп аталады. Бұл АҚШ қорғаныс министрлігінің 1945-1968 жылдардағы Вьетнамдағы АҚШ-тың саяси және әскери қатысуының тарихы. Зерттеуде жұмыс істеген Дэниел Эллсберг бұл құжаттарды жария еткен, алғаш рет олар 1971 жылы «Нью-Йорк Таймс» газетінің бірінші бетінде жарияланды. 1996 жылы «Нью-Йорк Таймс» газетінде жарияланған мақалада «Пентагон құжаттары» Линдон Джонсон әкімшілігінің «халыққа да, Конгреске де жүйелі түрде жалған мәлімдеме жасағанын» көрсеткені айтылды. «Пентагон құжаттары» АҚШ-тың Вьетнам соғысындағы әрекеттерінің ауқымын кеңейткенін, Солтүстік Вьетнамға жасалған жағалау шабуылдарын және теңіз жаяу әскерлерінің шабуылдарын ашты – бұл ақпараттың ешқайсысы басты ағымдағы БАҚ-та жарияланбаған. «Пентагон құжаттарын» жариялағаны үшін Эллсбергке бастапқыда сөз байласу, тыңшылық және мемлекеттік мүлікті ұрлау айыптары тағылды. Бірақ кейін Уотергейт саяхатын тергеген прокурорлар Никсонның Ақ үйіндегі қызметкерлердің «Ақ үйдің сантехниктеріне» Эллсбергтің беделін түсіру үшін заңсыз әрекеттер жасауға бұйрық бергенін анықтағаннан кейін бұл айыптар алынып тасталды. 2011 жылдың маусым айында «Пентагон құжаттарын» құрайтын құжаттар құпиясынан босатылып, жалпыға жарияланды.

Мазмұны

Қорғаныс министрі Роберт Макнамара 1967 жылғы 17 маусымда «Вьетнам соғысының энциклопедиялық тарихын» жазу мақсатымен Вьетнамды зерттеу жөніндегі топты құрды. Бірақ, Пентагонның сол кездегі саясатты жоспарлау бөлімінің директоры Лесли Гелб, оларға «сақтандыру үшін» тапсырма берілген деген пікірді Макнамара кейіннен ғана пайдаланғанын айтты. Макнамара басқаларға, мысалы Дин Раскке, ол алған зерттеулер емес, тек құжаттар жинағын сұрағанын мәлімдеді. Мақсаттарына келсек, Макнамара президент Линдон Джонсонға немесе мемлекеттік хатшы Дин Раскке зерттеу туралы хабарламады. Кейіннен Макнамара бұны жоққа шығарды, бірақ Джонсон мен Раскке хабарлауы керек екенін мойындады. Макнамара зерттеуді үш айдың ішінде аяқтауды жоспарлаған. Пол Уорнке, болашақ генералдар Пол Ф. Горман және Джон Галвин, талдаушылар көбінесе Қорғаныс министрі кеңсесінің архивтерін пайдаланды. Зерттеуді басқалардан, соның ішінде Ұлттық қауіпсіздік жөніндегі кеңесші Уолт Ростоудан жасыру үшін, олар қарулы күштермен, Ақ үймен және басқа да федералдық агенттіктермен кездесіп сөйлеспеді немесе кеңес алған жоқ.

Фильмдер

"Пентагон құжаттары" (2003) фильмінің режиссері Род Холкомб, атқарушы продюсері Джошуа Д. Маурер. Paramount Television және City Entertainment компанияларымен бірлесіп, FX арнасы үшін түсірілген бұл тарихи фильм "Пентагон құжаттары" мен Дэниел Эллсбергтің оларды жариялауға қатысуы туралы айтады. Фильм Эллсбергтің өмірін, RAND корпорациясындағы жұмысынан бастап, оның тыңшылық қылмысы бойынша сот процесі федералды сот судьясымен тоқтатылған күнімен аяқтайды. Фильмде Джеймс Спейдер Эллсберг, Пол Дьяматти Руссо, Алан Аркин RAND корпорациясының президенті Гарри Роуэн, ал Клэр Форлани Патрисия Эллсберг рөлінде ойнады. "Америкадағы ең қауіпті адам: Дэниел Эллсберг және "Пентагон құжаттары"" (2009) – Джудит Эрлих пен Рик Голдсмит режиссерлік еткен, Оскарға ұсынылған деректі фильм. Ол Эллсбергтің қадамдарымен ілесіп, "Пентагон құжаттарын" жариялауға әкелген оқиғаларды зерттейді. "The Post" (2017) – Стивен Спилберг режиссерлік еткен, Лиз Ханна мен Джош Сингер жазған сценарийге негізделген тарихи драма. Фильмде Том Хэнкс "Post" газетінің редакторы Бен Брэдли, ал Мерил Стрип "Post" баспагері Кэтрин Грэм рөлінде ойнады. Дэниел Эллсберг рөлін Мэтью Рис сомдады.

Теледидар

2010 жылдың 13 қыркүйегінде The New York Times Community Affairs Department және POV Пентагон құжаттары, Дэниел Эллсберг және «Нью-Йорк Таймс» газеті тақырыбында панельдік талқылау ұйымдастырды. Талқылауға «Нью-Йорк Таймс» газетінің бұрынғы бас редакторы Макс Франкель, «Нью-Йорк Таймс» газетінің Жоғарғы Сот тілшісі Адам Липтак және Дэниел Эллсберг қатысты. Ал модераторлықты «Нью-Йорк Таймс» газетінің бас редакторы және бұрынғы Вашингтон бюросының жетекшісі Джилл Абрамсон жасады. Бұл іс Жоғарғы Соттың шешіміне 35 жыл толуына орай ұйымдастырылды.