Қырғыз режиссері Ақтан Арым Күбаттың өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Қырғыз сценарийші және кинорежиссері Ақтаң Арым Құбат (; 26 наурыз 1957 жылы туған, Сокулук ауданы, Қырғызстан), сондай-ақ Ақтаң Әбдіқалықов деп те белгілі, – Қырғызстан режиссері, сценарийші және актер. Қырғызстан Ұлттық кино академиясының мүшесі, Еуропа кино академиясының толық мүшесі, Азия-Тынық мұхиты экран академиясының толық мүшесі. Ақтаң Арым Құбат көптеген индустриялық наградаларға ие болды, соның ішінде Локарно кинофестиваліндегі күміс барс, Канн Lions International Festival of Creativity фестиваліндегі қола арыстан, Халықаралық кино сыншылар федерациясының (FIPRESCI) сыйлығы және Findling сыйлығы; ол Канн кинофестивалінде «Un Certain Regard» және «Lа Quinzaine des Realisateurs» бағдарламаларына, Берлин халықаралық кинофестивалінде «Панорама» бөліміне және басқа да фестивальдерге қатысты. «Бешкемпір»/«Асырап алынған ұл», «Маймыл»/«Шимпанзе», «Жарық ұрлығы», «Кентавр» фильмдерімен ең жақсы танылған. 2016 жылы Ақтаң Арым Құбат Азиядағы ең үздік режиссерлердің бірі деп танылды, ал «Бешкемпір»/«Асырап алынған ұл» фильмі Бусан халықаралық кинофестивалі ұйымдастырған сауалнама бойынша 73 көрнекті кино кәсіпқойлары, кино сыншылары, фестиваль басшылары, бағдарламашылар мен режиссерлердің пікірі бойынша жасалған барлық уақыттың 100 үздік азия фильміне кірді.

Өмірбаян

1957 жылы туған Ақтан Арым Құбат 13 жасында өз ата-анасының биологиялық емес екенін білді. Кейін ол орыс тілінде, өз елінде көп балалы отбасылардың ата-аналары балалы жұпқа ұл бала берудің қалыпты жағдай екенін түсіндірді. (Қыз балалар қажет емес деп есептеледі.) Дәстүрлі рәсім бойынша, бес қарт әйел нәрестені айналып, оған Бешкемпір деген ат қойды. Оның туған анасы – география пәнінің мұғалімі, ол тоғыз баланың анасы болғандықтан, 8 айлық ұлын ағасына берді. Құбат бала кезінде достарымен шектеусіз өсті. Ол мектепте қажетті орыс тілін оқыды және Күнту ауылының шаңды, қарапайым ауылында басқа ұлдармен бірге ойнап-күліп өсті, ол жерде ол әлі күнге дейін тұрады. Барлығы оның суретші болуға тағдырланғанын айтты, ол құлайтын жұлдызға тілек тілеп, оның орындалуын қалады. Жастық шағында ол ауылындағы кішкентай театрларда көрсетілетін орыс және үнді фильмдерін ұнатты. ("Бешкемпір" фильміндегі бір көріністе ауыл тұрғындары үнді әндері мен билерінің жарқын бейнелері көрсетілген фильмді таңғалып қарап отыр.) Ол фильмдерді басқа әлемге ашылатын терезе деп есептеді. 1974 жылы Ақтан Арым Құбат Күнту ауылындағы Жамгерчинов орта мектебін бітіріп, содан кейін С. А. Чуйков атындағы Қырғыз мемлекеттік көркемсурет колледжіне түсті, "Суретші-педагог және техникалық сурет салу" мамандығы бойынша. Бітіргеннен кейін, 1980 жылы ол Бишкекте КСРО Халық суретшісі Гапар Айтиевтің шығармашылық шеберханасында оқыды. 1981 жылы Қырғызфильмде декоратор, суретші болып жұмыс істей бастады. 1990-жылдары ол елдің өзекті мәселелерін поэзиялық көзқараспен көрсете білетін қабілетті режиссер екенін дәлелдеді. 1990 жылы Ақтан Арым Құбат "Қырғызфильм" студиясының тапсырысымен түсірілген "Ит жүгіріп барады" атты 17 минуттық деректі фильмімен режиссерлік дебютін жасады, бұл фильмді Э. Рыспаевпен бірлесіп түсірді. 1992 жылы ол өзінің толық метражды "Үйің қайда?" фильмін шығарды. Оның екінші толық метражды фильмі "Свинг" – 11 жасар ұлдың үлкен қызға ғашық болып, әлемді тануы туралы жартылай автобиографиялық әңгіме. Бұл фильм 1993 жылы Локарно кинофестиваліндегі қысқа фильмдер конкурсында "Ең жақсы қысқа фильм" үшін Гран-при және Торино кинофестивалінде FIPRESCI сыйлығын жеңіп алды. Бұл оқиға Ақтан Арым Құбатқа француз продюсері Седомир Колармен танысуға мүмкіндік берді, ол кейіннен оның көптеген фильмдерінің негізгі продюсері болды. Бес жыл өткен соң, 1998 жылы Локарно кинофестивалінде ол "Бешкемпір/Қабылданған ұл" үшін "Күміс барс" жүлдесін жеңіп алды, ол сонымен қатар Карловы Вари халықаралық кинофестивалінде "Шығыс-Батыс" конкурсында жарысқа түсті. 2001 жылы "Маймыл/Шимпанзе" Канн кинофестивалінде "Un Certain Regard" бағдарламасына іріктелді және Еуропа кино академиясы оны "Discovery Award" сыйлығына ұсынды. "Жарқыраған жарық" фильмінде Ақтан Арым Құбат басты рөлді сомдады, ол Канн кинофестивалінде "Режиссерлердің екі аптасы" бағдарламасында көрсетілді, көптеген сыйлықтарды жеңіп алды және Локарно, Торонто, Монреаль, Вена, Доха және басқа да фестивальдарда көрсетілді. 2017 жылы камера алдындағы бұл тәжірибе "Кентавр" фильмінде де үлкен әсер етті, ол Берлин кинофестиваліндегі "Панорама" бөлімінде көрсетілді және Берлиндегі IFF-де CICAE сыйлығын, АҚШ-тағы Азия әлемінің кинофестивалінде "Үздік актер" сыйлығын және басқа да беделді сыйлықтарды жеңіп алды. 1998 жылы Ақтан Арым Құбат "Бешкемпір" атты жеке студиясын құрды. 2004 жылдан бері ол Oy Art продюсерлік компаниясының негізін қалаушы және көркемдік директоры. Ақтан Арым Құбаттың ұлы Мұрлан Әбдіқалықов оның "Свинг", "Бешкемпір" және "Маймыл" атты автобиографиялық трилогиясында басты рөлді ойнады. 2002 жылғы қаңтарда Роттердам кинофестивалінде өткен сұхбатта Ақтан Арым Құбат: "Бұл менің өмірімдегі балалық шақ, жасөспірімдік және ересек болу кезеңдері сияқты болды. "Свинг" оқиғалары тікелей тәжірибемнен алынған. Мен асырап алынған бала едім және маған маймыл, шимпанзе деген лақап ат қойылған. Сонымен қатар, мен кішкентай кезімде көрші қызға ғашық болып, оның соңынан еріп жүрдім. Менің бала кезімдегі тағы бір ауыр естелік – әкеме алкоголизмге ұшырағанын көру. Бұл автобиографиялық трилогия, мен өзімнің идеяларым мен сезімдерімді түсіндіру үшін маған жақын адамды ойладым және ұлымды таңдадым." деді.

Born in 1957, Aktan Arym Kubat was 13 when he learned that his mother and father were not his biological parents. Later, he explained in Russian that it was customary in his country for parents of a large family to offer a baby boy to an infertile couple. (Baby girls are considered undesirable.) In a time honored ritual, five old women pass around the infant and name him Beshkempir. His birth mother was a geography teacher who already had nine children and so gave away her 8 month old son to her brother. Kubat had a carefree childhood with no boundaries between him and his pals. He studied the required Russian language in school and roughhoused with other boys in the dusty, primitive village of Kuntu, where he still lives. Everyone told him he was fated to be an artist, and he would wish on a falling star, he said, that it would become true. As a youngster, he enjoyed the Russian and Indian movies shown at the little theater in his village. (In one scene in Beshkempir, villagers watch in wonder as a movie, showing a gaudy Indian song and dance number, is projected onto an outdoor screen.) He thought of films as windows to another world, he said. In 1974, Aktan Arym Kubat graduated from Dzhamgerchinov High School, in the village of Kuntuu, and then went to Kyrgyz State Fine Arts College named after S. A. Chuykov, major in “Professor of painting and technical drawing”. After graduation, in 1980 he studied at the Creative Arts Workshop of People's Artist of the USSR Gapar Aitiev in Bishkek. In 1981, he started working as a set decorator, production designer at the Kyrgyzfilm. In the 1990s, he also proved to be a capable director who highlights his country's pressing issues from a poetic angle. In 1990, Aktan Arym Kubat made his directorial debut with a 17 minute film The Dog was Running documentary under the production of Kyrgyzfilm, co authored with Erkin Ryspaev, and in 1992 he released his first feature film Where is your home?. The Swing, his second feature, a semi autobiographical tale about the discovery of the world by an 11 year old boy who is infatuated with an older girl, won the Grand Prize for the best short film at the Locarno Film Festival in the competition section for short films in 1993 and the FIPRESCI Prize at the Torino Film Festival. This event gave Aktan Arym Kubat an opportunity to meet his French producer Cédomir Kolar, who later became the main producer of his main films. Five years later in 1998 at the Locarno Film Festival he won a Silver Leopard for Beshkempir/The Adopted Son, which also competed at the Karlovy Vary International Film Festival in the East of the West Competition. In 2001 Maimyl/The Chimp was selected to Un Certain Regard in Cannes and was nominated by the European Film Academy for the Discovery Award. The Light Thief, in which Aktan Arym Kubat took the lead role, premiered at Director's Fortnight in Cannes, won numerous awards and was screened in many festivals such as Locarno, Toronto, Montreal, Viennale, Doha and others. In 2017 this experience in front of the camera had a great effect once again in Centaur, which premiered in Berlinale's Panorama section and won CICAE Award at Berlinale IFF, “Best Actor” award at Asian World Film Festival in USA and other prestigious awards. In 1998, Aktan Arym Kubat created his own studio named Beshkempir. Since 2004, he is a founder and art director of the Oy Art producing company. Mirlan Abdykalykov, the son of Aktan Arym Kubat, played the lead role in his autobiographical trilogy The Swing, Beshkempir/The Adopted Son and Maimyl/The Chimp. In the interview during the Rotterdam Film Festival in January 2002, Aktan Arym Kubat said: " It was like the periods of my life: childhood, adolescence and becoming an adult The events of The Swing were drawn from direct experiences. I was an adopted son and I had the nickname ape, the chimp. Furthermore, when I was a young boy, I was in love with my neighbour and I followed here everywhere Another painful memory from my childhood that found its way to the film is growing up with an alcoholic father This is an autobiographical trilogy, I thought of someone closest to me to interpret my ideas, feelings and emotions, and I chose my son "

"Жарқыраған жарық" және "Кентавр" фильмдерінде Ақтан Арым Құбат өзі басты рөлдерді сомдады.

Әлеуметтік жұмыс

Ақтаң Арым Құбат кино саласындағы қоғамдық шараларға белсенді қатысады, ол "Қырғызстан кинематографиясы – 2010" мақсатты бағдарламасының бастамашыларының бірі және әзірлеушісі, оның негізгі салалары – кино білімі, фильм жасау, техникалық жабдықтар, киноның таратылуы және насихатталуы, авторлық құқық, Қырғызстанда авторлық киноны насихаттау. 2005 жылдан бері "Киноны дамыту қоры" қоғамдық ұйымының құрылтайшы мүшесі ретінде "Қырғыз кереметі" DVD жинағы, 10 үздік қырғыз классикалық фильмінің қалпына келтірілуі, цифрлық форматқа көшірілуі және ағылшын тіліндегі субтитрлеуі", "Артхаус кинофестивалі", "Фильм режиссерлері курстары", "Фильм продюсерлері мен арт-менеджерлерді даярлау бағдарламасы" және кинематографистерге арналған түрлі шеберлік сабақтары мен курстарды әзірлеуге және іске асыруға қатысты.