Кіріспе

Финн режиссері Аки Олави Каурисмаки (; 1957 жылдың 4 сәуірінде туған) – финн режиссері және сценарийші. Ол ең белгілі "Дрейфтеген бұлттар" (1996), "Өткені жоқ адам" (2002), "Ле-Хавр" (2011), "Үміттің ар жағы" (2017) және "Құрған жапырақтар" (2023) фильмдерімен, сондай-ақ "Ленинград каубойлары Америкаға кетеді" (1989) фильмімен танымал. Ол Финляндияның ең танымал кинорежиссері деп есептеледі.

Мансап

Тампере университетінің медиа саясаты мамандығын бітіргеннен кейін Каурисмяки кінематографияға деген қызығушылығын күшейткенге дейін ұзақ уақыт бойы кірпіш қалаушы, пошташы және ыдыс жуушы болып жұмыс істеді, алғашқыда киносыншы ретінде, кейін сценарист және режиссер болып жұмыс істеді. Ол мансабын ағасы Мика Каурисмяки түсірген фильмдерде сценарийші және актер ретінде бастады. Миканың "Өтірікші" (1981) фильмінде басты рөлді ойнады. Екеуі бірлесіп Villealfa Filmproductions өндіріс компаниясын, ал кейін Midnight Sun кинофестивалін құрды. Оның тәуелсіз режиссер ретіндегі дебюті – Достоевскийдің романының қазіргі Хельсинкиде бейімделген нұсқасы "Қылмыс және жаза" (1983) болды. Ол "Ленинград каубойлары Америкаға кетеді" (1989) фильмімен бүкіл әлемге танылды. 1992 жылы New York Times газетінің киносыншысы Винсент Канби Каурисмякиді "кинодағы ең ерекше және өзгеше жаңа суретшілердің бірі, және мүмкін, ең маңыздыларының бірі [Ол] 90-шы жылдардың маңызды еуропалық кинорежиссері болуы мүмкін" деп мәлімдеді.

Жеке өмір

1989 жылы ол әйелі Паула Ойноненмен бірге Португалияға эмиграциялады, «Хельсинкинің барлық жерінде камерамды қоя алатын орын қалмады» деді. 2023 жылға қарай, ол әлі де Португалияда тұрады. Хельсинкиде Каурисмяки кинотеатр, бірнеше бар және Роберт Брессонның «L’Argent» фильмінің үлкен плакаты ілінген бильярд залы бар «Андорра» кешенінің бірлескен иесі. Сондай-ақ, онда «Ленинград каубойы Мұсамен кездеседі» фильмінен джукбокс та бар.

Стиль

Каурисмяки өте минималистік стилімен танымал. Ол фильмдерді өзі жазып, режиссерлікке алып, продюсерлікпен және көбінесе монтажбен айналысады, сондықтан ол өзінің ерекше "қайқайыс пен бейжайлық" стилін ұсынады. Камера көбінесе қозғалмайды. Оқиғалар қарапайым түрде көрсетіледі және кейіпкерлер көбінесе салдарымен жалғыз күреседі. Дегенмен, трагедиялар мен кері қайтарларға қарамастан, кейіпкерлер бас ие бермейді және соңында аман қалады. Ол "өмір бойында цифрлық фильм түсірмеймін" деген еді. Бірақ 2014 жылдың наурыз айында ол "маңызды фильмдерімді болашақ көрермендерге қолжетімді ету үшін, оларды қазіргі және әлі белгісіз болатын барлық форматта цифрлық форматқа ауыстыруға мәжбүр болдым" деп мәлімдеді. 2019 жылдың желтоқсанында Каурисмяки 42 басқа да мәдениет қайраткерлерімен бірге 2019 жылғы жалпы сайлауда Джереми Корбин басшылығындағы Лейборист партиясын қолдайтын хатқа қол қойды. Хатта "Джереми Корбиннің басшылығымен Лейборист партиясының сайлау манифесті жеке пайда мен шағын топтардың мүддесінен гөрі адамдар мен планетаның қажеттіліктерін басымдыққа қоятын трансформациялық жоспар ұсынады" делінген. Каурисмяки Финляндияның иммиграция саясатын сынап айтқан. Оның сөзіне göre, ирактық босқындар Финляндияға келгенде, елдегі көптеген адамдар "бұл шабуыл, соғыс сияқты" деп қабылдады. Олардың реакциясы оны алаңдатты және "финндердің көзқарасын өзгерту" мақсатымен "Үміттің екінші жағы" фильмін жасауға шешім қабылдады. "Мен Меркель ханымға құрметтеймін", - деді ол, Германия канцлерінің босқындарға есіктерін ашу саясатына сілтеме жасай отырып. "Ол проблемаға кем дегенде қызығушылық танытатын жалғыз саясаткер". 2007 жылы кино зерттеушісі Эндрю Нестингенмен сұхбаттасқанда Каурисмяки: "Бұл жердегі нағыз ұят – Финляндияның босқындар саясаты, ол ұятты. Біз ең нашар себептермен босқын мәртебесін бермейміз және адамдарды Дарфур, Ирак және Сомали сияқты қауіпсіз жерлерге қайтарамыз. Бұл толығымен қауіпсіз, болыңыз. Біздің саясатымыз – скандинавия елдері арасындағы дақ. Ұят". 2023 жылы ол Финляндияның НАТО-ға кіруіне қарсы екенін айтты.

Сыйлықтар мен наразылықтар

Каурисмякидің "Ариэль" (1988) фильмі 16-шы Мәскеу халықаралық кинофестиваліне қатысып, FIPRESCI сыйлығын жеңіп алды. Каурисмякидің ең жоғары бағаланған фильмі – "Өткенсіз адам", ол 2002 жылғы Канн кинофестивалінде Гран-при және Экуменикалық қазылар алқасының сыйлығын жеңіп алды, сондай-ақ 2003 жылы "Үздік шетел тіліндегі фильм" номинациясында "Оскар" сыйлығына ұсынылды. Бірақ Каурисмяки Оскар салтанатына қатысудан бас тартты, себебі ол соғыста болған елде тойлауға ыңғайсыз екенін айтты. Каурисмякидің келесі фильмі "Солтүстіктегі шамдар" Финляндияның "Үздік шетел тіліндегі фильм" номинациясына іліккенімен, Каурисмяки тағы да сыйлықтарды бойкоттап, АҚШ президенті Джордж Буштың сыртқы саясатына қарсылық ретінде номинациядан бас тартты. 2002 жылы Каурисмяки 40-шы Нью-Йорк кинофестивалін де бойкоттады, бұл ирандық режиссер Аббас Киаростамиге қолдау көрсету мақсатында жасалды, өйткені ол фестивальге қатысу үшін АҚШ визасын уақтылы алмады. Каурисмякидің 2017 жылғы "Үміттің екінші жағы" фильмі 67-ші Берлин халықаралық кинофестивалінде "Үздік режиссер" сыйлығын жеңіп алды. Сол фестивальде ол режиссерлік қызметін аяқтайтынын мәлімдеді, алайда зейнеткерлік ұзаққа соқпады, өйткені ол 2022 жылы "Күңгірт жапырақтар" (Fallen Leaves) фильмін түсіре бастады, ол 2023 жылы Канн кинофестивалінде көрсетілді. Каурисмяки Пауль Томас Андерсоннан кейін үшінші рет FIPRESCI Гран-при жеңіп алған екінші режиссер атанды.