Кіріспе
Жоел Шумахердің 1996 жылғы фильмі
Сюжет
1984 жылы Кантон қаласында, Миссисипи штатында, он жасар афроамерикалық қыз Тоня Хейли екі жергілікті ақ ер адам, Билли Рэй Кобб пен Джеймс Уиллардтардың қолынан зорлануға ұшырап, сабалады, үйіне азық-түлік алып келе жатқанда олар оны құрлыққа шығарып алып кетеді. Олар оны асып өлтіруге тырысқаннан кейін жақын жердегі өзенге лақтырып жібереді. Тоня аман қалады, шериф Оззи Уоллз екеуін қамауға алады. Тоняның әкесі Карл Ли Хейли бұрын оның ағасы Лестерді қорғаған ақ адвокат Джейк Бригансқа жүгінеді. Джейк зорлаушылардың босап кету мүмкіндігін мойындайды. Карл Ли округтік сотқа барып, автоматты мылтықпен атып, екі зорлаушыны өлтіреді, сонымен қатар қасақана емес түрде орынбасар Дуэйн Луниді жарақаттайды, кейін оның аяғы ампутацияланады. Карл Ли қамауға алынады, ал Джейк оны қорғауға келіседі. Зорлау және одан кейінгі өш алу әрекеті ұлттық БАҚ-тың назарына ілігеді, сол кезде аудандық прокурор Руфус Бакли өзінің саяси мансабын ілгерілету мақсатымен істі қабылдауға шешім қабылдайды. Ол өлім жазасын талап етеді, ал төреші Омар Нуз Джейктің іс сотты этникалық құрамы әртүрлі округке көшіру туралы өтінішін қабылдамайды, яғни Карл Лиді тек ақ жюри бағалайды. Бриганс қорғау командасынан көмек сұрайды: құқық студенті Эллен Роарк, жақын досы Гарри Рекс Воннер және бұрынғы ұстазы, сондай-ақ ұзақ жылдар бойы белсенді болған Люсьен Вилбанкс, бұрынғы құқық қорғаушы адвокат. Темірқасықта Билли Рейдің інісі Фредди Ли Кобб ағасының өліміне кек қайтаруды жоспарлап, Ку-клукс-кланның Миссисипидегі филиалынан және оның Ұлы Драконы, Стамп Сиссондан көмек сұрап, Карл Лидің кінәлі екенін және өлім жазасын алуға тырысады. Соттың бірінші күні Клан көшеге шығып, митинг өткізеді, бірақ оларға қарсы наразылық білдіргендердің саны одан да көп болады, олар аймақтың аз ұлтты өкілдері мен Карл Лидің ақталуын қолдайтын ақ адамдардан құралған. Наразылық күрес зорлыққа толы төбелесге айналып, ондаған адам жарақаттанады, ал Стамп Сиссон қаза табады. Клан Джейкке де шабуыл жасай бастайды, оның қарт хатшысы мен күйеуіне шабуылдайды, соңғысы шабуылдан кейін жүрек талмасынан қайтыс болады. Олар оның үйінің алдына айқышпен бағана тігіп, әйелі мен қызына қастандық жасайды. Джейк бас тартқандықтан, Клан шабуылдарын күшейтеді, Элленді ұрлап, оған шабуылдайды және Джейктің үйін өртеп жібереді. Джейк штаттың психиатры доктор Уилберт Родхивердің беделін түсіре алады. Бірақ Бакли, өз кезегінде, Джейктің психиатры доктор Уиллард Тайрелл Бассқа қарсы, оның бұрынғы заңмен бекітілген зорлау қылмысы туралы мәлімдеме жасап, беделін түсіреді. Көңілі тоқыған Джейк Карл Лиге ақталуға үміт аз екенін айтады және оны өмір бойы түрмеде отыруға келісуге көндіруге тырысады, бірақ өлім жазасынан құтылуға болады. Карл Ли оған қарсылық білдіріп, Джейкті ақ нәсілді адам болғандықтан және қазылар алқасы Карл Лиді қалай көретінін білгендіктен адвокат ретінде таңдағанын айтады. Соңғы сөйлеу кезінде қатты дірілдеген Джейк қазылар алқасына Тоняның барлық қиындықтарын сипаттап, көздерін жұмып тыңдауға кеңес береді, сонда кейбір қазылар алқасы көз жастарын төгеді. Соңғы сөзінде Джейк қазылар алқасына оның орнында болғанда қалай сезінетінін ойластыруды сұрайды. Кеңес отырысынан кейін қазылар алқасы Карл Лиді барлық айыптаулардан, соның ішінде орынбасар Луниді атып жарақаттағанынан да кінәсіз деп табады. Жақтастары қуанышқа бөленеді, ал Клан жеңіліске ұшырағанына ашуланып, ызаланады. Темірқасықта шериф Уоллз Фредди Лиді оның қылмыстары үшін қамауға алады, сондай-ақ Кланмен байланысы бар жемқор орынбасарды да ұстайды. Кейінірек Джейк әйелі мен қызымен бірге Карл Лидің үйіне барып, оның бостандығын тойлайды, Карл Лидің балалары ешқашан бірге ойнамайды деген сөзіне қарсы шығады.
Өндіріс
Фильм негізінен Кантон, Миссисипи және оның айналасында, қаланың өнеркәсіптік паркінде арнайы салынған дыбыс жазу студиясы қолданылып түсірілді. Көптеген түсірілімдер Мэдисон округі сотының және сот аумағындағы бұрынғы округтік түрмесінің маңында өтті. Тағы да түсірілімдер Джексон, Миссисипи қалалық аймағында, оның ішінде Джексон Эверс халықаралық әуежайы мен Хиндс округінің медициналық орталығында (қазіргі Merit Health Central) жүргізілді. Гришэм кітаптың киноқұқығын сатқысы келмеді, ол құқықтарды рекордтық 6 миллион долларға сатты. Ол фильмге актерлерді бекітуге қатысты және режиссердің Вуди Харрелсонды, өзінің бейнесімен ұқсас басты рөлге таңдауын қабылдамады. Вал Килмер де бұл рөлге үміткер болған. Сандра Буллок бес апталық жұмысы үшін 6 миллион доллар алды.
Кассалық жинақ
A Time to Kill 1996 жылдың 24 шілдесінде АҚШ-та көрсетілімге шықты. Ол алғашқы екі аптада көшбасшы болды және ішкі нарықта 108 миллион доллардан астам табыс әкелді. Metacritic-те 21 рецензия негізінде 100 балдық шкала бойынша 54 балға ие болды. CinemaScore жүргізген сауалнама бойынша көрермендер фильмге A+ дейін F дейінгі шкала бойынша "A" бағасын берді. Роджер Эберт фильмге төрт жұлдыздың үшеуін берді: "Мен 'A Time to Kill' фильміне қызығушылық таныттым және актерлік шеберлік күшті әрі сенімді болды" деді, сондай-ақ "Бұл, менің ойымша, Гришемнің романдарының фильмге түсірілген ең жақсы нұсқасы, және оны Жоел Шумахер өте шеберлікпен режиссерлік еткен" деп қосты. Фильмнің сыншылары да болды. Энтони Пуччинелли фильмге бір жұлдыз берді, оны "құндысы жоқ" деп атап, былай деді: "'A Time to Kill' өзіндік тәртіпке шақырады, бірақ оның хабарын жасырып, тәртіп сақшыны қара нәсілді етіп көрсетеді, бұл көрермендерге олардың қанға құмарлығы мен кек алуға деген ұмтылысының шын мәнінде қысымға ұшырағандарға деген соғымпаздық екенін ойлауға мүмкіндік береді". Rolling Stone журналынан Питер Траверс "олар [Шумахер мен сценарист Акива Голдсман] тым көп нәрсені тығып салған" деп мәлімдеді, сондай-ақ "Бұл Карл Ли (керемет [Сэмюэл Л.] Джексон тыныш және терең әсер етеді) мен Джейк арасындағы байланыс – кішкентай қызы зорланған кезде оны өлтіруге дайын тұрған күйеу мен әке – фильмнің мағынасын бұрмалайды" деді. Джин Сискел бұл фильмді "қиын, жасалма сот триллері" деп сипаттап, "әдемі емес" деп қорытындылады. "Бұл оқиға көптеген жақсы фильмдерден қайта өңделген". Гришем фильмге ризашылық білдіріп, былай деді: "Барлығы аяқталған соң мен оған қуандым, Мэтью Макконаги сияқты актерді таба алғанымызға қуандым. Бұл керемет фильм емес, бірақ жақсы фильм болды".
Roger Ebert gave the film three stars out of four, saying: "I was absorbed by A Time to Kill, and found the performances strong and convincing," and added that "this is the best of the film versions of Grisham novels, I think, and it has been directed with skill by Joel Schumacher." The film was not without its detractors. Anthony Puccinelli gave the film one star, calling it "worthless" and remarking: "A Time to Kill argues for vigilantism but disguises its message by making the vigilante black, allowing viewers to think their blood lust and thirst for revenge is actually empathy for the oppressed." Peter Travers of Rolling Stone felt that "they [Schumacher and screenwriter Akiva Goldsman] cram[med] in too much," adding, "This distracts from the heart of the picture, which is in the bond between Carl Lee (the brilliant [Samuel L.] Jackson is quietly devastating) and Jake, a husband and father who knows he, too, would have shot anyone who raped his little girl." Gene Siskel remarked it was "An overwrought, contrived courtroom thriller", "cornball" and concluded, "This story has been recycled out of countless better movies." Grisham enjoyed the film, remarking: "When all was said and done I was happy with it, happy we were able to find a kid like Matthew McConaughey. It wasn't a great movie, but it was a good one."
Францияның реакциясы
Францияда фильм дау тудырды. Сыншылар фильмді өлім жазасын және өзін-өзі қорғау құқығын ақтауға тырысқан деп айыптады. Көрермендерді дүрсіндірмеу үшін атауының соңына сұрақ белгісі қосылды ("Le Droit de tuer ? "/"Өлімге құқық ?"). Les Inrockuptibles фильмін "қобалжулы", "иіссіз", тіпті "фашистік" деп сипаттады, ал "ұльтра популистік" сценарийі адамды "құсуға" жетелейді. Libération сценарийді "өте лас" деп сынады: газеттің сөзінше, фильм "көптеген сюжеттік бұрылыстардан (Ку-Клукс-Кланның қайта жандануы, сотта алдау, түрлі қауіп-қатерлер) кейін "құдайға жақын" әкенің "ессіз" әрекетін ақтау үшін қара нәсілділердің мүддесін қорғайды". Libération басылымының пікірінше, фильм "қорғауға болмайтынды ақтауға" және "шектен тыс сезімталдықпен" дәлелдеуге тырысады.