Кіріспе
Үндістандық генерал (1923–2018)
Генерал-майор Ранджит Лал Джетли, FIE, FIQA (10 наурыз 1923 – 30 наурыз 2018) – үнділік әскери қызметкер және ғалым. Ол Екінші дүниежүзілік соғыста және 1947 жылғы Үнді-Пакистан соғысында қызмет етті, артиллериялық полк командирі болды. Кейін ол қару-жарақтарды зерттеу және дамыту саласында жұмыс істеді, оның инновацияларының ішінде 10 мм-лік үнділік жеңіл далалық зеңбірегі және «Шерман» танктарын жаңғырту болды. Ол сондай-ақ екі ірі зертхана құруға да үлес қосты. Джетли 1979 жылы зейнетке шығып, Ұлыбританияға көшіп кетті.
Ерте өмір
Джетли Равалпиндиде әскери панджаби брахман отбасында дүниеге келген. Оның әкесінің әкесі, Субедар Майя Дас Джетли, Солтүстік-Батыс шекарасында және Бірінші дүниежүзілік соғыста қызмет еткендігі үшін Үндістанның ерекше қызмет көрсету медалімен (IDSM) марапатталған. Оның әкесі, подполковник Кундан Лал Джетли, MBE, бейбіт уақытта Бірма және Қытайдың Шанхай қаласында британдық экспедициялық күштерімен бірге қызмет етті, сондай-ақ Екінші дүниежүзілік соғыста да қатысты. Джетлидің екі ағасы, майор Мангал Саин Джетли және майор Индер Сен Джетли де Екінші дүниежүзілік соғыста қызмет еткен. Джетлидің анасы, Кәүшалия Рани, Жоғарғы Сот адвокаты Шиврам Жинганның қызы болған. Джетли Кветта, Лансдоун және Дехра-Дунда білім алған, содан кейін Равалпиндидегі Гордон Миссия колледжінде жоғары білім алды.
Соғыс кезіндегі мансап
Жетли 1942 жылғы 5 шілдеде офицерлік шенге кірісті және Аракан, Бирмада қызмет етті. Ол Рамри аралы шайқасына және Бирманың материктік бөлігіндегі Летпанға жасалған одақтас әскерлерінің десантына қатысты, онда ол далалық артиллерия полкінің теңіздік бақылау офицері ретінде теңіздік артиллериялық оқ атуды басқарды. 1945-1946 жылдары ол британдық оккупацияның бөлігі ретінде Индонезиядағы Суматрадағы индиялық танкке қарсы полкте қызмет етті. 1946 жылы Жетли тұрақты армияда капитан болды және Ом Пракаш Малхотрамен (кейіннен Армия штабының бас бастығы) және Дж. Ф. Р. Якобпен (кейіннен генерал-лейтенант, Пәкістанның Губернаторы) бірге Ларкхиллдегі Корольдік артиллерия мектебінде оқуға барып қайтты. 1948 жылы ол Үнді-Пәкістан соғысының Джамму және Кашмир операцияларына қатысып, Жангарды қайта басып алуға, Ражуриді жаулап алуға және Пунчпен байланыс орнатуға қатысты.
Бейбіт уақыттағы артиллерия қызметі
1950 жылдан бастап ол Джабалпур, Коссипур және кейіннен Канпурдағы техникалық даму мекемелерінде қызмет етті, сондай-ақ екі ірі қару-жарақ зауытының инспекциялық бөлімдерін құрды. Канпурда ол алғашқы 25 фунттық артиллериялық зеңбірегі мен Үндістандағы алғашқы Брен мылтығын жасауға үлес қосты. Бұл оқиғаны қару-жарақ зауыты ҚР Тұңғыш Президенті Ражендра Прасадтың қатысуымен алғашқы Брен мылтығынан оқ ату арқылы тойлады. 1952 жылы ол танкіге қарсы артиллериялық полкке басшылық етті. 1953 жылдан 1958 жылға дейін ол сол кездегі екі орта артиллериялық полктің біріне басшылық етті, кейіннен үшінші орта артиллериялық полк құрды. Осы жаңадан құрылған бөліммен ол "Доаба" жаттығуында Сутледж өзенінен орта артиллериялық зеңбіректерді бөлшектеп алып өту арқылы көзге түсті, бұл корпустың командирі генерал-лейтенант Дж.Н. Чоудхари және бас төреші, Батыс командасының бас қолбасшысы генерал-лейтенант Кулвант Сингх тарапынан жоғары бағаланды. Осы жерде ол "Шерман" танкының атыс қуатын арттыру идеясын тудырып, Бас штабқа ұсыныс жасады. Бұл 1965 жылғы Үнді-Пакистан соғысының нәтижесіне жағымды ықпал етті.
Ғылыми мансап
1958 жылдан бастап ТДЭ және Қорғаныс ғылыми-зерттеу және даму ұйымында екінші рет қызмет еткен кезінде ол түрлі лауазымдарда ерекше мансапқа қол жеткізді. Дәлелдеу және эксперименттер мекемесінің бастығы ретінде ол отандық өндірісті арттыру және шетелдік өндірушілердің талаптарын бағалау үшін бұрынғы полигондарды жаңғыртты, жоспарлады және қайта жабдықтады. Қызметтік міндеттерінен бөлек, ол түрлі техникалық құралдардың өнімділігін жақсартуға әкелген жаңа идеяларды ұсынуға жеке жауапты болды. Оның тапқырлығы мен шеберлігін көрсететін бірнеше мысал: Шерман танкысына 75 мм-лік француздық жоғары жылдамдықты зеңбілді орнату, 4,7 дюймдік теңіздік зеңбіл орнатылатын жерін 4,5 дюймдік теңіздік зеңбілмен алмастыру, 25 Pdr доңғалақты тіреуішті тік бұрышта оқ атуға бейімдеу, кез келген калибрлі зеңбіл мен оқ-дәрілерді сынау үшін универсалды тіреуіш/орнату (кең рельстердегі ашық теміржол вагоны). Ол ескі танктарды жарамсыз деп танудан сақтап, 1 миллиардтан астам активтерді сақтап қалды деп есептеледі. Оның күш-жігерінің арқасында елде 4,5 дюймдік оқ-дәрілерді өндіру шетелдік жеткізуші күтетін мерзімнен кем дегенде бір жыл бұрын басталды. Бұл нысанның ашылуында сол кездегі Әскери-теңіз күштерінің бас штабы адмирал Катаридің қатысуымен жасалған алғашқы отандық 4,5 дюймдік теңіздік оқ-дәрілерінің сынақтан өтуі көрсетілді. Кейін Джетли арнайы қару жасау тобына тағайындалды. Осы кезеңде жоспарлау және ұйымдастыру жөніндегі оның және басқалардың еңбегі ракеталар мен зымырандарға арналған Қорғаныс ғылыми-зерттеу және даму зертханаларын құруға әкелді. Джетлидің үлесі жарылғыш заттардың жарылуына байланысты өтпелі құбылыстар саласындағы зерттеулер үшін Терминалды баллистикалық зерттеу зертханасын құруда да жоғары бағаланды. Осы екі ірі зертхананы ең заманауи құралдармен жабдықтағаны үшін оған лайықты құрмет көрсетілді. 1961 жылы Туглакабад полигонында ол қорғаныс министріне қысқа қашықтықтағы зымыранның алғашқы басқарылмаған ұшуын көрсетті, бұл ғылыми кеңесші Бхагвантамның тілегі бойынша жасалды. Бұл жетістікке командир Сетна мен Бенсал да үлкен үлес қосты. 1968 жылы ол сапаны қамтамасыз ету ұйымы – Инспекция бас басқармасына тағайындалды, онда қару-жарақ пен өлшегіштердің аға инспекторы ретінде өзінің жұмысын одан әрі жетілдірді және 40 мм-лік зениттік пушкаларды тексеру сапасын жақсартуға жауапты болды. Сондай-ақ, ол Ранидегі Ауыр инженерлік корпорациясы мен Джабалпурдағы Пушка доңғалақтарын жасау зауытында таулы пушкалар өндірісін арттыруға ықпал етті, бұл үшін қорғаныс өндірісі және DGOF хатшысы оны мақтады. Ол Швецияға BOFORS компаниясымен әуе қорғанысы жүйелері бойынша оқуға жіберілді және Үндістанмен ынтымақтастық жөніндегі техникалық комитеттің мүшесі болды. 1971 жылы ол импортталған қаруды тексеру үшін 1971 жылғы соғыста үлкен көмек болған Инспекция басқармасын (Қару-жарақ) құрды. Соғыстан кейін ол Пәкістан қару-жарағының әсерін бағалауға көмектесті, бұл болашақ жақсартулар мен ақауларды анықтау үшін пайдалы болды. 1973 жылдан бастап Инспекция директоры (Қару-жарақ) ретінде жеке секторда отандық өндірісті дамытуға жауапты болды. Кейіннен ол АҚШ-тағы Джефферсон сынақ полигонынан оралғаннан кейін қабылдау критерийлерін қайта қарау арқылы танкіге қарсы оқ-дәрі өндірісін құруға көмектесті. Ол қару-жарақ экспортын инспекция директоры (Қару-жарақ) ретінде қолдады және кейіннен қорғаныс министрі оны Швециядағы FFV компаниясына барып, алғашқы 84 мм Карл Густав зымыранды пулеметін тексеруге тағайындады. 1976 жылы оған Армия үшін 105 мм жеңіл далалық зеңбілді жасау тапсырылды. Өзінің басқаруға келген күнінен бастап өте қысқа мерзім ішінде ол ең заманауи материалдарды пайдаланатын алғашқы прототипті жасады (Дургапур болат зауытында болаттың үш жаңа түрі жасалды) және зеңбілді дамыту саласындағы күрделі технологияны қолданды, нәтижесінде жартылай салмақты жеңіл доңғалақ және Үндістанның алғашқы қару-жарақ дизайны пайда болды. Сонымен қатар, ол ұзақ қашықтықтағы зеңбілдердің тасымалдаушы снарядтарына арналған уақыттық салдақты жасады. Бұл жеңіл зеңбілдің IFG Mark II және IFG Mark I үшін түтін және HESH оқ-дәрілерін әзірлеуге оның үлесі болды.
Mounting of 75 mm High Velocity French Gun on the Sherman tank. Conversion of 4.7" Naval Gun mounting to take 4.5" Naval gun. Modification of 25 Pdr carriage for high angle fire. Universal slave carriage/mounting for proof of any calibre gun and ammunition (Railway Open Wagon on broad gauge rails). It is estimated that he saved over 1 billion of assets in the form of saving old tanks from disposal. Due to his efforts, the production of 4.5" ammunition in the country could begin at least one year earlier than by waiting for such facility to be provided by a foreign supplier. The facility was inaugurated by demonstrating proof of first lot of indigenous naval 4.5" ammunition in the presence of Admiral Katari, then Chief of the Naval Staff of India. Later Jetley was assigned to the special Weapon Design Team. During this period his contribution for planning and organisation along with others resulted in establishing the Defence Research and Development Laboratories for rockets and missile. Jetley's contribution was also admired in the raising of the Terminal Ballistic Research Laboratory for research in the field of transient phenomenon involving detonation of explosives. Thus reasonable amount of credit for setting up of these two major laboratories equipped with most modern instrumentation goes to him. He exhibited the first uncontrolled flight of a short range missile to the Defence Minister at Tuglakabad ranges in 1961 as desired by the Scientific Adviser Bhagwantam. This success had great contribution from Wing Commander Sethna and Bensal. In 1968, he was assigned to the Directorate General of Inspection, a quality assurance organisation, where, as Senior Inspector of Armaments and Gauges, he further excelled his performance and was responsible for improving the quality of inspection of 40 mm anti aircraft guns. He was also instrumental in enhancing the production of Mountain guns at Heavy Engineering Corporation at Ranchi and Gun Carriage Factory Jabalpur for which he was commended by the Secretary Defence Production and DGOF. He was hence sent for training to Sweden in Air Defence Systems with BOFORS and became a member of the Technical Committee for the Indian collaboration. In 1971, he raised the Controllerate of Inspection (Weapons) which was a great bonus during the 1971 War for inspection of imported weapons. After war he contributed by making an assessment of the effect of Pakistani weapons which was a good guide for future improvements and defect investigations. From 1973 as Director of Inspection (Armaments), he was personally responsible for increasing the pace of indigenisation in the private sector. Later he helped in establishing the production of an anti tank ammunition by revising acceptance criteria, after his return from the Jefferson Proving Grounds in the USA. He encouraged the export of armaments as Director of Inspection (Armaments) and he was later nominated by the Defence Secretary to go to FFV Sweden to inspect the first 84 mm Carl Gustaf Rocket Launcher consignment. He was assigned in 1976 to develop a Light Field Gun of 105 mm for the Army. In a very short period from the date of his take over, he produced the first proto type involving induction of most modern materials (three new varieties of steel were developed at Durgapur steel plant) and sophisticated technology in the field of gun development resulting in a light carriage of half weight and India's first Ordnance design. Simultaneously, he developed a time fuze for the carrier shells of long range guns by modifying an existing time fuze. The development of Smoke and HESH ammunition for this light gun IFG Mark II and IFG Mark I had his contribution.
Марапаттар мен мойындау
Өзінің жаңа идеяларымен үлгілі жұмысы үшін ол Армия бұйрықтарындағы «Құрмет және марапаттар» тақырыбы бойынша Армия штабының бастығынан екі мақтау қағазы алды, олардың біреуі Әскери-теңіз күштері штабының бастығы ұсынған болатын. Сонымен қатар, Қорғаныс министрлігі енгізген кезде берілген алғашқы екі ақшалай сыйлық оның өнертабыстары үшін табысталды. Инженерлік және қолданбалы технология саласындағы өте жақсы нәтижелері мен жан-жақты жетістіктерін ескере отырып, ол Үндістан Инженерлер институтының және Ұлыбритания Сапаны қамтамасыз ету институтының мүшесі аталды. Осыған қоса, ұлттық маңызы бар қару-жарақ қоймасын зерттеу жұмысын жүргізгені үшін 1977 жылы Қорғаныс өндірісі хатшысының мақтау қағазымен марапатталды. Жетли 37 жыл қызмет етіп, қызметтік қажеттіліктерді ескере отырып, екі рет мерзімі ұзартылып, 1979 жылдың 9 шілдесінде зейнетке шықты.
Жарияланымдар
Жетли әскери техниканың жұмысын жақсарту туралы бірнеше техникалық мақала жазды, оның ішінде Стюарт танктерін бронетранспортёрлерге (БТК) түрлендіру туралы ұсыныс бар. Ол сондай-ақ екі кітап жариялады, біреуі артиллерия офицерлерінің аттестациясына арналған, екіншісі – "Ракеталар, спутниктер және басқарылатын зымырандар" кітабы, ол ашық саудада қолжетімді. Оның 1970 жылғы Ұлттық қорғаныс колледжіндегі "Қару-жарақ жүйесінің болашақ моделі" тақырыбындағы жұмысы оны парламентшілердің атом бомбасы мәселесі бойынша өткен отырысында курс өкілі ретінде қатысуға мүмкіндік берді. Бұл мақала кейіннен USI журналында жарияланды.
Оқыту
Төрт жыл бойы қару-жарақ технологиясы институтындағы зерттеулер директоры (Армия) қызметін атқарған Джетли техникалық штаб офицерлерінің курсын жаңартты, болашақтағы қару-жарақ қажеттіліктерін зерттеуді енгізді. Бұл, T55 танкын британдық 105 мм танктік зеңбірегімен жарақтандыруға бағытталған жаттығуға әкелді, осы жаттығу кейіннен Армия тарапынан бекітілді. Ол сондай-ақ Армия офицерлері үшін ғылыми бағдарлау курстарын енгізді және Армия үшін Үндістан Армиясының оқулық құралын (Ғылым) құрастырды.
Жеке өмір
Джетли Chartered Quality Institute-тің негізін қалаушы мүшесі болды. Ол 2018 жылдың наурыз айында 95 жасында дүниеден өтті.