Кіріспе

1968 жылы АҚШ-тың Батыс Вирджиния штатындағы көмір шахтасындағы жарылыс

Фармингтон шахтасындағы апат 1968 жылғы 20 қарашада таңғы сағат 5:30 шамасында Батыс Вирджиния штатының Фармингтон мен Маннингтон қалаларының солтүстігінде орналасқан Consol No. 9 көмір кенішінде болды. Жарылыс шамасы 19 шақырым қашықтықтағы Фейрмонт қаласында да сезілді. Оқиға кезінде шахтада 99 кенші жұмыс істеді. Келесі бірнеше сағат ішінде 21 кенші қашып құтыла алды, ал 78-і шахтада қалып қойды. Құтыла алмағандардың барлығы қаза тапты, ал 19 қаза болған кеншінің денесі табылмады. Жарылыс себебі анықталған жоқ, бірақ бұл оқиға кеншілерді қорғау мақсатында жаңа заңдар қабылдануына себеп болды. Фармингтон No. 9 кенішінің қаза болғандар есімдері жазылған ескерткіші Батыс Вирджиния штатының Маннингтон қаласындағы Флат-Ран жолының кіреберісінде орналасқан.

No 9 консоль

Консоль No 9 шахтасы Питтсбург көмір қабатында ашылды, оның негізгі кіреберісі Джеймс Форк, Кішкентай Дункард Милл Рун мен Дункард Милл Рунның қосылған жері, Фармингтоннан солтүстікке қарай 2 миль (3 км), Батыс Вирджиния штатында орналасқан. Питтсбург қабаты осы аймақтағы аңғар түбінен 300 фут (91 м) тереңде жатыр және біркелкі, әдетте 10 фут (3 м) қалыңдықпен сипатталады. Бұл шахта алғаш рет 1909 жылы "Джеймисон No. 9" шахтасы ретінде ашылды және "Джеймисон Коул энд Кокс Компани" компаниясы басқарды. Бастапқы кіреберіс шахталарының тереңдігі 98 метрді құрады. Әлде 1909 жылы-ақ шахтадағы көмірден "газдар шығып жатыр" деген мәлімдеме жасалды, сондықтан қауіпсіздік шамдары әрдайым құлыпталған күйде пайдаланылды. Алғашқыда көмірді шахтаға тасымалдау үшін қысылған ауа күші қолданылды, содан кейін көмірді жару үшін жарылғыш заттар пайдаланылып, көмірді шахтаға атпен тасыды. Бірақ бір жыл ішінде шахта теміржолы үшін қысылған ауа локомотивтері алынды. 1911 және 1929 жылдар аралығында "Джеймисон No. 9" шахтасы жыл сайын 1922 жылды қоспағанда, шамамен 9 тоннадан астам өнім өндірді, ол жылы өндіріс шамамен 30 тоннадан кем болды. 1930 жылдың басында өндіріс шамамен 100 тоннаға дейін төмендеді, содан кейін шахта үш жылға жабылды. 1934 жылы өндіріс қайта жаңғырылып, 1956 жылы жылдық өндіріс 100 тоннадан асты. 1954 жылдың 14 қарашасында шахтада жарылыс болды, нәтижесінде 16 шахтер қаза тауып, шахта уақытша жабылды. 16 адамның қаза болуымен қатар, жарылыс бір шахтаның бас жақтауын қиратты. Жарылыс, шахтаның бір бөлігі ретінде жүргізілген тіректерді алып тастау кезінде болды. "Консолидация Коул Компани" компаниясының меншігінде 1977 жылы көмір өндірісі 98 772 тоннаны құрады. Бұл көмір 1968 жылғы жарылыстан кейін жүргізілген құтқару операциясының қосалқы өнімі ретінде өндірілді.

Нәтижесінде мемлекеттік заңнама

Фармингтон апаты АҚШ-тың тау-кен қауіпсіздігі заңнамасына маңызды өзгерістер енгізуге түрткі болды. Апаттан бір ай өткен соң АҚШ Ішкі істер министрлігі тау-кен қауіпсіздігі жөнінде конференция өткізді. Стюарт Удаллдың ашылу сөзінде Фармингтонға арнайы тоқталды және ол: «Сіздерге сендіремін, еліміздің халқы осы маңызды саланың ұятты денсаулық және қауіпсіздік көрсеткіштерін енді қабылдамайды» деген қорытынды жасады. Фармингтон апатының нәтижесінде АҚШ Конгресі 1969 жылғы Көмір шахталарының қауіпсіздігі және денсаулық сақтау туралы заңды қабылдады, ол қауіпсіздік стандарттарын күшейтті, федералдық шахта тексерулерін ұлғайтты, Тау-кен қауіпсіздігі және денсаулық басқармасын құрды және көмір шахтерлеріне қауіпсіздік және денсаулық саласында нақты құқықтар берді. 1968 жылдың қараша айында Дэвитт МакАтир Фармингтон апатынан кейін Батыс Вирджиния штатындағы шахталарды зерттеді.

Тергеу

1990 жылы федералдық Кен қауіпсіздігі және денсаулықты басқармасы апатты терген нәтижесінде, кендегі ауа желдету жүйесінің "жалпы алғанда жеткіліксіз болғаны, ал кейбір аймақтарда мүлдем болмағаны" анықталды. 2008 жылы 1970 жылдың қыркүйегінде бір тергеуші жазған құпия хат жарық көрді. Онда инспектор, кеннен жарылғыш метан газын шығаруға арналған желдеткіштің қауіпсіздік дабылы өшірілгенін жазған. "Сондықтан желдеткіш тоқтағанда ешкім бұл туралы біле алмайтын, себебі дабыл сигналы айналып өтілген", - деп жазды инспектор. Бұл 2015 жылы зейнеткер кен инспекторы Ларри Лейн берген жазбаша куәлігінде расталды, ол 1970 жылы кен электриктерінің өткен жылы желдеткіш дабылын әдейі өшіргендерін айтқан.

Сот ісі

Жарылыста қаза тапқан шахтерлердің отбасыларына олардың қазасы үшін ешқандай өтемақы төленбеді. 2014 жылғы 6 қарашада Марион округінің сотына қайтыс болған шахтерлердің мұрагерлері атынан берілген сот талабында, талапкерлер маусым айында шахтаның бас электригі Алекс Коварбасич апатқа себеп болған желдеткіштің жұмысын тоқтатқанын анықтады. Сотта сондай-ақ, кен өндіруші компания Consolidation Coal Co. апаттан бері басқарушының кім екенін жасырып келгені айтылды. Айыпкерлердің сот юрисдикциясының әртүрлілігіне байланысты федералды округтік сотқа жіберілгеннен кейін, іс Батыс Вирджиния штатындағы қазаға байланысты талаптар бойынша мерзімнің өтуіне байланысты бастапқыда қабылданбады. Кейіннен АҚШ-тың төртінші апелляциялық округінің соты бұл істі Батыс Вирджинияның Жоғарғы апелляциялық сотына жіберді, себебі бұрынғы сот шешімдері болмады. Сот шешімі бойынша, қазаға байланысты талаптарда тыныштық мерзімі маңызды элемент болып табылады және ол бұрыннан өтіп кеткен. 2017 жылы шахтерлердің отбасылары соттың тыныштық мерзімі туралы шешіміне қарсы шығып, желдеткіштің жұмысын тоқтату туралы мәлімет соңғы жылдары ғана белгілі болғанын дәлелдеді. Істі қайта қарау кезінде, тыныштық мерзімі туралы талап іске қатысы жоқ екендігі айтылды, өйткені сотқа негіз болған ақпарат тек үш жыл бұрын алынған. Аймақтық сот істі Батыс Вирджинияның Жоғарғы сотына қайтарды, ол Батыс Вирджиния заңнамасына сәйкес мәселені шешуге тиіс болды. Содан бері сот ісі сот жүйесінен алынып тасталды.

Мұра

Осыдан кейін үкімет заңнамасымен қатар, апат жыл сайын шахтерлерді еске алу және шахта қауіпсіздігін нығайту мақсатындағы жылдық рәсіммен еске алынады. Рәсім қараша айының 20-сына, яғни жарылыс күніне ең жақын келетін жексенбіде өтеді. Америка Біріккен Кеншілер Одағы (United Mine Workers of America) рәсімді ұйымдастырады. Оған қаза тапқан кеншілердің құрметіне гүл шоқтарын қою және Біріккен Кеншілер Одағының өкілдерінің сөз сөйлеуі кіреді. Бұл еске алу рәсімімен бірге, шара қатысушыларды кеншілердің қауіпсіздігін қорғайтын заңнаманы қабылдауға шақырады. Жиналысқа көптеген отбасы мүшелері, туыстары және Батыс Вирджинияның көрнекті саясаткерлері, соның ішінде АҚШ сенаторы Джо Манчин қатысады. Ол шахтаға жақын жерде өскен және жарылыста туысын жоғалтқан. Рәсім Батыс Вирджиния штатының Маннингтон қаласындағы, #9 шахтаның орналасқан жерінің үстінде салынған ескерткіште өткізіледі. Ескерткіш – үлкен өрнектелген тас. Оның алдыңғы бетіне жарылыста қаза тапқан 78 кеншінің есімдері жазылған. Ескерткіш қоршаумен және ағынмен қоршалған және жыл бойына келушілерге ашық.