Кіріспе

Штранд – Сербияның Воеводина аймағындағы Нови-Сад қаласында Дунай өзенінің жағасында орналасқан танымал қалалық жағажай. Ол Лиман шағын ауданының шетінде орналасқан, ал жағажайдың үстінен Либерти көпірі өтеді.

Атауы

Оның атауы неміс тіліндегі Strand сөзінен шыққан, ол жай ғана «жағажай» деген мағынаны білдіреді (неміс тілінде, әріптің басындағы «s» әрпі, егер дауыссыз әріпке дейін келсе, көбінесе «ш» деп айтылады, мысалы, яһуди тілінен келген «shtick» сөзіндегідей, сондықтан серб тіліндегі «š» әрпі осы дыбысты дұрыс көрсететін диакритикалық белгіні алып тұр).

Нови-Садтағы алғашқы жағажайлар

Нови-Садтың жергілікті жағажайды жақсы көретіндердің алғашқы жазбада қалған дәлелі 1827 жылға дейін барып жетеді, оны балықшы Яков Райс жазған. Сол кезде Срем жағында жағажайлар болғандықтан, жергілікті балықшылар жағажайға баруды қалағандарды Дунайдың екінші жағалауына тасымалдауға мәжбүр болды, сонымен қатар су тартушыларға кейбір шабақтарды сату мүмкіндігіне де ие болды. Алғашқы Нови-Сад жағажайы Брукшанц (Бруксшанц) көпірінің жанында, 1920 жылдары бұзылған Петроварадин бекінісінің бір бөлігінде орналасқан. Дегенмен, Дунайда көптеген ағындар болғандықтан, өзеннің ағысы тез болды және жүзуге қолайлы емес еді, сондықтан Нови-Сад тұрғындары жақсырақ орын іздеді. Олар оны өзеннің бойымен бір жарым шақырым жоғары, Балықшылар аралының жанында тапты. Бұл орын неміс тілінде "жүзу мектебі" деген мағына береді. Дунайда мықты тастарға байланған темір бөшкелері бар үлкен ағаш сал болды. Салда 100 кабина және үш жұп бассейн болды, олардың әрқайсысы ерлер мен әйелдерге бөлінген. Ең үлкен бассейннің өлшемдері 20х10 метрді құрады, онда жүзу көрсетілімдері өткізілді. Екінші бассейн жүзуді білмейтіндерге, ал үшіншісі балаларға арналған. Жүзу оқытушылары балаларды арқан мен жүзуге көмектесетін таяқтардың көмегімен суда ұстап тұрды. "Schwimmschule" жүзу маусымы 15 мамырда басталып, қыркүйек айына дейін жалғасты. Жүзу маусымы мамырдың ортасы немесе маусымның басынан қыркүйектің соңына немесе қазанның басына дейін созылады. Осы кезеңде жағажайға келгендер таңғы сағат 8-ден кешкі сағат 8-ге дейін жағажайға кіру билеттерін сатып алуға міндетті. 2023 жылдың қаңтарында қала Штранд жағажайын өзен бойымен кеңейту және жағажай аймағын көбірек ойын-сауық және жайлылықпен жаңарту жоспарларын жариялады, сондай-ақ "Danubius 1885" ескек клубын, "Vojvodina" каноэ клубын және "Cesla" мейрамханасын Каменица аралына көшіруді жоспарлады. Жоспарға 11,71 гектар жаңа мейрамханалар, барлар, су нысандары, сондай-ақ басқа да жылжымалы және инфрақұрылымдық жабдықтармен бірге жаңа спорт алаңдары кіреді. Бұған жағажайға келгендер үшін тегін Wi-Fi аймағы, екінші жағажай кіреберісі, шағын гольф алаңы және балалар ойын алаңы да кіреді. Спорт алаңына жаңа жағажай волейболы алаңы, баскетбол мен волейболға арналған көп мақсатты алаң, сондай-ақ бадминтонға арналған алаң және ашық ауадағы жаттығу залы кіреді. Балаларға арналған жаңа бассейн – жағажайдың шығыс жағында, Каменичка Адаға жақын жерде орналасқан понтондық бассейн. Аймақта балаларға арналған көптеген су шаралары мен жабдықтары бар су ағыны да болады.

Нови-Сад шабуыл

1942 жылдың 21 қаңтарында венгр фашистік күштері Нови-Сад қаласындағы серб және еврей азаматтарына қарсы қырғынды бастады. Үш күн ішінде 1300-ден 2000-ға дейін азамат қаза тапты. Қолға түскен азаматтар жүк көлігімен немесе жаяу Штрандтың кіреберісіне жеткізілді. Олар қатар-қатар тізіліп, Дунай өзенінің жағасына дейін бара жатқанда өлтіріліп, жарақат алды. Мәйіттер мен жараланғандар мұздың астына итеріліп тасталды.

Нови-Садты НАТО бомбалауы

1981 жылы Либерти көпірі салынысымен, көпір жағажайдың үстінен өтіп, жағажайды екі бөлікке визуально бөліп шығарды. 1999 жылғы НАТО бомбалауы көпірдің қирауына әкеліп, қалдықтарды жағажай аумағына шашыратты. Бірнеше жыл бойы жағажайға барушыларға Штранд жағалауынан тым алыс жүзбеуге кеңес берілді, себебі көпірге және оның маңына түскен бомбалар, Дунайдағы қалдықтар мен көпірдің құрылымдық тұрақсыздығы қалып қойды.

Мода

Екі дүниежүзілік соғыс аралығында қоғамдық моральға зор мән берілді, келушілер киім киюге немесе киімсіз қалуға қатысты ережелер мен шектеулерді сақтауға міндетті болды. Бұл ережелерді қатаң тәртіп сақшысы қадағалап отырды: ол әйелдердің монша киімдерінің ұзындығын өлшеп, ерлерге тым ашық киінуге тыйым салды. Көйлектердің ұзындығы мен кеуде бөлігінің ашықтығы қатаң реттелді, ал ерлерге үстіңгі бөлігі бар шолақ шалбар кию талап етілді. Тері көрсету Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін кең таралған жоқ. Билет алғанда монша киім де берілетін, бірақ көптеген қыздар өздерімен әкелген. Бұл пуритандық талаптар уақыт өте келе жеңілдеді, сондықтан алдымен бір иықты ашуға, кейіннен тым ашық емес шолақ шалбар киюге рұқсат берілді. Әрине, тіпті осындай қатаң заманда да, көңіл көтеру мен флиртке мүмкіндіктер болды. Бастапқыда кейбір адамдар әйелдердің ерлермен бірге жүзуіне ұялды, бірақ бұл мәселе ақырында шешілді. Дегенмен, тәртіп пен әдепті сақтауға қатысты кейбір ережелер ұзақ уақыт бойы күшінде болды. Барлық адам қатаң ережелерді орындауға тиіс болды, сондықтан жалаңаш кеуделі әйел өмір бойына жағажайға кіргізілмеді. Бүгінде жағажайда жалаңаш болуға тыйым салынған, ал қазіргі заманғы жағажай киімдері әдеттегі әдептілік нормаларын сақтайды.

Спорт

Құрылғаннан бері Штранд әртүрлі спорттық іс-шараларымен танымал, мысалы, пичигин (Нови-Сад тұрғындары бұл ойын Штранд жағажайында туды деп айтуды жақсы көреді), кечкет – тек қолдармен ойналатын теннис, курендол – аяқтармен ойналатын теннис, және соңында – баспен ойналатын теннис, ол Дунай жағасында пайда болды.

Көлік

Тарихи тұрғыдан алғанда, жағажайға жетудің ең көп таралған жолдары – жаяу жүру, велосипедпен, каретамен, қайықпен және трамваймен (кейіннен моторлармен, автомобильдермен және автобустармен) жүру болған. Trčika, үш вагоны бар шағын электр трамвайы, адамдарды Штрандқа жылдар бойы жеткізіп келді. 1911 жылдың 30 қыркүйегінде Нови-Сад көшелерінде сары электр трамвайлары пайда болды, олар жылқымен тартылатын автобустарды алмастырды. 1958 жылдың 30 қыркүйегінде трамвайлар автобустармен ауыстырылды. Trčika алғашқы аялдамасы Железничка көшесінде, ал соңғысы Штрандтың алдында болды. Оны көбінесе дәулетті азаматтар пайдаланған. Велосипед тұрағы Штранд жағажайының алдында орналасқан, ол Фрушкогорская көшесінен Штрандтың басты кіреберісіне дейін созылып, шамамен 2-3 мың велосипедке арналған орынды қамтамасыз еткен. NS bike, жергілікті велосипед жалға беру компаниясы, жағажай кіреберісіне жақын өзінің велосипед тұрағына ие. Автомобильдер Фрушкогорская көшесі және Деспот Стефан бульвары арқылы келе алады, мұнда бірнеше тұрақтар бар (Parkiralište Štrand ең үлкені және жағажайға ең жақын). JGSP Novi Sad қоғамдық автобус тасымалы Штрандтың қазіргі кіреберісіне жақын тоқтайтын бірнеше қалалық бағыттарына (1, 1Z, 7B, 8) және сонымен қатар осы автобус бағыттарының соңғы аялдамасы ретінде қызмет етеді.