Кіріспе

Австралиялық жүзуші, Олимпиадалық алтын медаль иегері Марк Линдон Тонелли (13 сәуір 1957 жылы туған), шын аты Марк Линдон Леембрукген, 1970-ші және 1980-ші жылдардағы Австралияның бұрынғы арқамен, баттерфляй және еркін жүзушісі. 1980 жылғы Мәскеу Олимпиадасында 4x100 метрлік эстафетада алтын медальді жеңіп алды, ол өзінің «Тыныш сенімді төрттік» деп аталатын командасында баттерфляймен жүзуге мәжбүр болған. Тонелли эстафеталық команданы бейресми басқарды және Ауғанстанға кеңестік әскерлердің басып кіруіне қарсы үкіметтік бойкотқа қарамастан, Австралия олимпиадашыларының жарысқа қатысу құқығы үшін күрескен спортшылардың өкілі болды. Тонелли астмасының салдарынан жүзуді бастады және тез танымал болды. 1973 жылғы әлем чемпионатына Австралия құрамасына іліккен ол 16 жасында 200 метрге арқамен жүзуде алтыншы орын алды. 1974 жылы 100 метрге арқамен және 200 метрге баттерфляймен жүзуде алғашқы Австралия чемпионатында жеңіске жетті, содан кейін Крайстчерчте өткен 1974 жылғы Ұлттар Достастығы ойындарына қатысып, 100 метрге арқамен жүзуде алғашқы маңызды халықаралық жарысын жеңіп алды және 200 метрге арқамен жүзуде күміс медаль алды. 1975 жылы Тонелли Колумбияның Кали қаласында өткен әлем чемпионатында 200 метрге арқамен жүзуде күміс медальді жеңіп алып, жекелей жарыстағы жалғыз медалін жеңіп алды. 1975 жылы Тонелли АҚШ-тағы Алабама университетіне оқуға түсып, университеттер арасындағы спорт жүйесінде оқыды және жарысқа қатысты. 1976 жылғы Монреальде өткен жазғы Олимпиада ойындарының екі түріне де іліккенімен, екі жарыста да қиындыққа тап болып, медальдарды жеңе алмады. Америкада жүрген кезінде Тонелли әлемнің жетекші жүзушілерінің қатарына қосылатын нәтижелер көрсетті, бірақ 1978 жылғы Ұлттар Достастығы ойындарының құрамасынан тәртіп бұзғаны үшін шығарылды. Америкадағы университет карьерасын аяқтағаннан кейін Тонелли Австралияға оралып, екінші Олимпиадаға іліккеніне қуанды. Саяси кедергілерді еңсергеннен кейін, Тонеллиге алты жарысқа қатысу жоспарланған: екі арқамен жүзу, 100 метрге еркін стиль және баттерфляй, сондай-ақ екі эстафета. Жекелей жарыстарда айтарлықтай нәтижелерге қол жеткізе алмады, тек бір финалға іліккен. Австралияда баттерфляймен жүзушілер жетіспегендіктен және Тонелли әмбебап болғандықтан, ол эстафетада осы стильде жүзді. Өзінің бұрынғы көрсеткіштерін жақсартып, сол стильдегі жекелей жарыста күміс медальді жеңіп алуға жеткілікті нәтиже көрсетті, соның арқасында Австралия күтпеген жеңіске жетті. Австралияға оралғаннан кейін Тонелли үш түрлі стильде он бір жеке Австралия чемпионатында жеңіске жетіп, карьерасын аяқтады.

Алғашқы жылдар

Тонелли Марк Линдон Лембрукген болып Квинсленд штатының Ипсвич қаласында жұмысшы отбасында дүниеге келді. Оның әкесі Линдон голланд тегінен шыққан жұмысшы, ал ирландтық анасы Мюриэл Квинслендтің Өнеркәсіптік қатынастар департаментінде жұмыс істеді. Ол өгей әкесінің тегін қабылдады, бірақ 18 жасқа толғанға дейін атын ресми түрде өзгертпеді. Тонелли, іс жүзінде, жалғыз бала болды; оның жарты қарындасы 14 жасқа келгенде ғана дүниеге келді. Оның отбасы өгей әкесінің жұмысының себебімен жиі көшіп-қонып, соңында Брисбенде тұрақты қоныстанды. Тонеллидің отбасында спорттағы жетістіктердің тарихы болған жоқ, сондай-ақ жүзу туралы білімі де аз болды, бірақ анасы оны астмасын жеңілдету үшін осы спортқа баулуға ынталандырды. Бірінші жылы Тонелли өз жас тобында үшінші орын алды, бұл оның анасын тоғыз жасында Джон Китингке – бірнеше жүзушіні ұлттық құрамаға дайындаған жаттықтырушыға – жіберуге итермеледі. Ол оны Centenary Pool-дағы жаттығуларға жіберді, осылайша оның олимпиада стандартына жетуіне үміттенеді. 10 жасқа келгенде Тонелли мектеп сайыстарында үнемі жеңіске жетіп, 11 жасында Квинсленд чемпионатында 100 метрге еркін жүзуде өз тобында жетінші орын алды, ал келесі жылы осы жарысты жеңіп алды. Содан кейін бірнеше айдан соң ол өзінің алғашқы әлемдік рекордын жасады. Китинг Тонеллиді Swimming World Magazine журналында жарияланған, осындай жастағы американдық жігіттердің үздік нәтижелерін көрсету арқылы жігерлендірді. Америкалықтар Австралиядағыдан шамамен 10% қысқа 50 ярдтық бассейнде жүзіп жүргенін білмей, Тонелли олардың нәтижелеріне жете алмайтынына түсіне алмады. Ол ата-анасын таң қалдырудың өзіне ең басты ынта болғанын айтты.

Ұлттық және халықаралық дебют

1973 жылы 15 жасында Тонелли Хобартта өткен алғашқы Австралия жастағы чемпионатында 100 м және 200 м еркін жүзу, сондай-ақ 200 м арқамен жүзуде жеңіске жетті. Бұл нәтиже оған 1973 жылғы Су спорты әлем чемпионатының іріктеу сынақтарына қатысуға мүмкіндік берді, онда ол төртінші орынды төрт рет иеленді. Сынақтардың бірінші кезеңінен кейін Брисбенге оралғаннан кейін Тонелли мектепте дзюдомен айналысқанда қабырғасының шеміршегін жарақаттады. Ауырсыну салдарынан төрт ай бойы тек арқамен ғана жүзуге мүмкіндік алды, осы кезеңде Джон Ригбидің жетекшілігімен Valley Pool-де нәтижелері жақсарды. Іріктеудің соңғы кезеңінде ол Олимпиада чемпионы Брэд Куперден кейін 100 м және 200 м арқамен жүзуде екінші орын алды, осылайша халықаралық аренадағы дебютін жасады. Югославияның Белград қаласында өткен әлем чемпионатында ол 200 м арқамен жүзуде әлемдік рекордты жаңартқан Шығыс Германияның Роланд Маттесінен кейін алтыншы орынды иеленді. Тонелли 1974 жылы алғашқы Австралия чемпионатында 100 м арқамен жүзу және 200 м баттерфляй бойынша жеңіске жетті; ұлттық деңгейде баттерфляй стиліндегі алғашқы жарысы осы болды. Ол бұл жарыстарды 59,55 секунд және 2 минут 7,30 секунд көрсеткіштерімен аяқтады. Тонелли Квинсленд командасының құрамында 4x200 м еркін жүзу және 4x100 м комплекс эстафетасында да жеңіске жетті – Квинсленд командасы бұл жарыста алғаш рет жеңіске жетті. Тонелли алғашқы Австралия чемпионатында үш түрлі стильде алтын медаль жеңіп алды. Австралия командасы ұлттық рекордты жаңартса да, Канадаға есе жіберіп, 4x100 м комплекс эстафетасында күміс медаль алды, ал 200 м баттерфляй жарысының іріктеу кезеңінен шығарылды.

1976 жылғы Олимпиада ойындары және АҚШ колледж жүйесіне көшу

Әлем чемпионаттарынан кейін Тонелли Стэнфорд пен Гарвардтан ұсыныстарды қабылдамай, Джон Гамбрильдің жетекшілігімен жаттығу үшін Алабама университетінің жүзу стипендиясын қабылдады. Тонелли ақырында Коммуникация және кино саласында бакалавр дәрежесін аяқтады. Керри Тонеллиден озасып, жарыста жетінші орынға шықты, нәтижесінде 4 × 100 м эстафетасында арқамен жүзу кезеңіне Тонеллиден бұрын таңдалды. 200 метрлік жарыста Тонелли өз тобында екінші орын алды және финалға ең жылдам алтыншы жүзуші ретінде ілікті. Финалда төртінші орынды иеленді және американдықтардың барлық медальдарды қорғағандығына байланысты 1.82 секундқа медальдардан қалысты. Әлемдік рекордты жаңартқан Наберден 3.98 секундқа қалып қойды, ол бұл жарысқа екі минуттан кем уақытта жеткен алғашқы адам болды. Тонелли Олимпиададан кейін Алабамаға оралып, жаттығу режимін күшейтті. Ол: «Жаттықтырушы маған жақсару үшін керемет жағдай жасады. Мен қысымға үйрендім. Өзіңді қалай сезінсең де, әр апта сайын екі командалық жарысқа қатысуға тура келді. Австралияда бір жылда екі жоғары деңгейдегі жарысқа қатыса алсаң, өте жақсы» деді. Ол Миссион-Вьехоға оралып, жарақатқа қарамастан, Гавайидегі Австралияның жаттығу лагеріне аттанды. Алайда, Американың тәуелсіздік күнінде комендант сағатын бұзғандары үшін Керри және Джо Диксонмен бірге командадан қуылғаннан кейін оның халықаралық мансабы қиын жағдайға түсті. Тонелли сондай-ақ, ол марихуана шеккенін және сол түні ішімдік ішкенін мойындады. Оқиғадан кейін Тонелли австралиялық теледидарда сұхбат беріп, командаластарымен бірге есірткіге толы тойға қатысқан деген қаңқуларды жоққа шығарды. Марихуана шеккенін мойындады, бірақ Гавайи заңдары бойынша бұл әрекеттің заңды екенін қорғады. Австралиядағы жақтастары, оның ішінде болашақ премьер-министр Боб Хоук, үштікке қайта оралу үшін петиция ұйымдастырды. Олар мыңдаған қол жинады, бірақ бұл бекер болды. Тонелли АҚШ-қа оралды, ал оның отандастары Австралия үшін жарысты. Осы уақытта Тонелли АҚШ чемпионатында 100 метрге арқамен жүзуден жеңіске жетті, оның көрсеткіші Пэтчингтің Ұлттар Достастығында алтын медаль жеңісінен екі секундқа артық болды. Ол мансабының «кенгуру соты» оны қуғаннан кейін «ешқашан бұрынғыдай болмағанын» айтты.

Реле алтын

4 × 100 м комбинированный эстафетный заплыв стал центральным моментом кампании Тонелли в Москве. Это соревнование всегда выигрывали Соединенные Штаты с момента его появления на Олимпийских играх в 1960 году, и их бойкот открыл поле для других. Лучшим результатом Австралии был в первой гонке, когда они опередили Японию и завоевали серебро. В последний раз они завоевали медаль в 1964 году, взяв бронзу, а предыдущее выступление в 1976 году привело к тому, что Австралия была выбыла в отборочных заплывах. Австралия считалась претендентом на медаль, но не рассматривалась как главный соперник. По составу команда Австралии выглядела слабее. Фристайлер Нил Брукс занял бы четырнадцатое место в соответствующем индивидуальном заплыве после приступа астмы, Керри был выбыт в полуфинале на спине, а Тонелли плавал баттерфляем в качестве временной замены. Давление усиливалось тем фактом, что Австралия не выиграла ни одной золотой медали на Олимпийских играх 1976 года ни в одном виде спорта, поэтому публика все еще ждала своей первой победы с игр 1972 года в Мюнхене. Перед Олимпийскими играми Австралия занимала седьмое место из тринадцати участвующих стран. Перспективы Австралии улучшились после дисквалификации Швеции в утренних отборочных заплывах. Тонелли, самый старший пловец в квартете в возрасте 23 лет, созвал команду в качестве ее фактического лидера. Он попросил своих товарищей по команде взяться за плавание своих этапов за определенное время; Керри пообещал завершить заплыв на спине за 57 секунд, Эванс – брассом за 63 секунды ровно, Тонелли – баттерфляем за 54 секунды, а Брукс пообещал завершить эстафету за 49,8 секунды, хотя он никогда не проплывал быстрее 51 секунды. Тонелли назвал эту четверку «Тихой уверенной четверкой», и они проявили спокойную уверенность в себе, выстраиваясь на старте. Керри стартовал быстрее, чем в индивидуальном заплыве, но все равно на две секунды медленнее своего личного рекорда в 57,87 секунды. Это оставило Австралию на четвертом месте в конце первого этапа. Затем Эванс показал личный рекорд в 63,01 секунды, оставив Австралию почти наравне с принимающей страной на середине дистанции. Затем Тонелли проплыл этап баттерфляем за 54,94 секунды, почти на две секунды быстрее своего предыдущего лучшего результата на этой дистанции. Результат Тонелли на этапе баттерфляем был бы достаточен для серебряной медали, если бы он повторил его в индивидуальном заплыве. Он начал отставать в последние 50 метров и отставал на длину корпуса, пока рывок в конце не сократил отставание до метра от советского соперника к концу его этапа. Затем Брукс выполнил мощный, хорошо рассчитанный прыжок и вынырнул почти наравне со своим советским коллегой. К отметке в 50 метров он сравнялся и сделал превосходный поворот, чтобы выйти вперед. Советский фристайлер сравнялся на отметке в 25 метров, прежде чем Брукс снова ускорился, чтобы обеспечить австралийскую победу с отрывом в 0,22 секунды. Он завершил свой этап за 49,86 секунды, как и обещал своим товарищам по команде. Время 3 минуты 45,70 секунды закрепило первую в истории победу Австралии в комбинированной эстафете на Олимпийских играх, среди мужчин и женщин. Отношения между олимпийцами и правительством Австралии оставались напряженными после нескольких месяцев политической борьбы по поводу бойкота. Четверка не получила обычных поздравлений от Фрейзера, который первоначально сопротивлялся жалобам со стороны СМИ и членов правительства на следующий день из-за его отказа аплодировать австралийской победе. В радиоинтервью он сказал: «Я надеюсь, что в ближайшие несколько лет не возникнут обстоятельства, которые заставят их сильно сожалеть о том, что они пошли». через австралийское посольство в Москве, поэтому сотрудникам посольства пришлось передавать конверты с сообщением через забор Олимпийской деревни. В телеграмме Фрейзера говорилось: «Вы знаете, я не одобрял и не одобряю участие Австралии в этих Олимпийских играх. Однако я хочу сказать, что ваше выступление в эстафете было поистине великим спортивным достижением. Мои личные поздравления».

1980 жылғы Олимпиададан кейін

Жарыстан шыққаннан кейін Тонелли 1984 және 1988 жылғы Лос-Анджелес және Сеул Олимпиадаларында телекомментатор болып жұмыс істеді. Ол ұсынған басты саясаттың бірі – Спорттық арбитраж соты сияқты спортшылардың шағымдану трибуналын құру болды, осылайша "төрешілер енді өз іс-әрекеттері үшін жауапкершілікке тартылады". 2007 жылы Тонелли жылжымайтын мүлік агенті және корпоративтік спикер ретінде жұмыс істеді. Ол 1990 жылдардың аяғында Ли атты әйеліне үйленді.