Кіріспе

Ай бассейн – теңізді бұрғылау платформалары, бұрғылау кемелері, суға батуға көмектесетін кемелер, балық аулау кемелері, теңіз зерттеулері мен су асты зерттеу немесе зерттеу кемелері, сондай-ақ су асты мекендерінде жабдықтарды орналастыру және алуға арналған құрылым. Оны «ылғал терраса» деп те атайды. Бұл кеме қабығының, платформаның немесе камераның едені немесе түбіндегі, төмендегі суға кіруге мүмкіндік беретін ашық тесік. Өте тұрақты орналасуының арқасында, ол техниктерге немесе зерттеушілерге құрал-жабдықтар мен аспаптарды қауіпсіз түрде теңізге түсіруге мүмкіндік береді. Ай бассейн сонымен қатар қорғаныс береді, сондыққа теңіз қызылбасында немесе мұзбен қоршалғанда да зерттеушілер ашық палубада емес, ыңғайлы жағдайда жұмыс істей алады. Ай бассейн суға батушыларға, бату камераларына, ROV-тарға немесе кішкентай су асты кемелеріне суға оңай және қорғалған ортада кіруге немесе шығуға мүмкіндік береді. Ай бассейндері теңіз деңгейінен төменгі камераларда, әсіресе аквалангистерді пайдалану үшін қолданылуы мүмкін, ал олардың дизайны ай бассейнінің бетіне әсер ететін ауа мен су қысымын ескеруді қажет етеді.

Шығу тегі

Мұнай кен орындарының қашық орналасқандығына байланысты (мысалы, теңізде немесе көлдерде) айлық шұңқырлар алғаш рет мұнай өндіру саласында қолданылды. Олар мұнайды бұрғылау, өндіру, сақтау және кіші кемелерге тиеу арқылы тасымалдау үшін пайдаланылады. Сондай-ақ, платформадан немесе бұрғылау кемесінен суға бұрғылау жабдықтарын түсіру үшін де құрылады. Айлық шұңқыр бұрғылау құбырларының конструкция немесе корпус арқылы тік өтуіне мүмкіндік береді.

Гломар зерттеушісі

Хьюз Гломар Эксплорер – 189 метрлік (619 фут) кеме, АҚШ 1970-жылдардың басында Тынық мұхитының түбінен сүңгіген советтік теңіз асты кемесін құтқару мақсатымен салған. Кеменің дизайны негізінен мұнай бұрғылау кемелерінен шабыттандырылған және ішіне су асты кемесін көтеруге арналған ай бассейні (moon pool) болған. Ай бассейнінің түбі екі есікпен жабылып, құтқарылған кемені жабық және құрғақ жағдайда тексеруге мүмкіндік берді. Бұл ай бассейнінің ерекше қолданылуы және, мүмкін, бүгінгі күнге дейін салынған ең ірі ай бассейні.

Су асты тіршілік орындарында

Өте терең ай бассейндері су асты мекендерінде қолданылады – су асты зерттеулерімен, барлаумен, теңізден құтқару жұмыстарымен және демалыспен айналысатын суарушылар пайдаланатын суға батырылған камералар. Диаграмманың D бөлігінде көрсетілген жағдайда, камера мен теңіз беті арасында құрғақ өтпе жоқ, ал ай бассейні камераға кіру немесе шығудың жалғыз жолы болып табылады. Суға батырылған камералар жұмыс істеу және демалу үшін су бетіне көтерілу қажеттілігінсіз құрғақ аймақтарды қамтамасыз етеді. Осы типтегі суға батырылған камералар дайвинг қоңырауының (diving bell) принциптерін қолданады, бірақ олар теңіз түбіне бекітіледі және ылғал веранда, ылғал бөлме немесе ылғал қоңырау деп аталуы мүмкін. Кейде "ай бассейні" термині төменгі жақтағы тесік пен ауа-су арасындағы шекараны ғана емес, толық камераны білдіреді. Су асты мекендеріндегі ай бассейніне балама ретінде, ішкі ауа қысымын қоршаған теңіз қысымынан бір атмосфераға дейін төмен ұстап, су астына кіру мен шығуды қамтамасыз ететін ауа шлюзі бар, тұрақты су асты кемесі сияқты құлыптау камерасы (lock out chamber) қолданылады. Су асты мекендері ай бассейндерімен және құлыптау камераларымен байланысқан камераларды қамтуы мүмкін.

Балық аулау кемелерінде

Айлық шұңқырлар ұзын желімен балық аулайтын кемелерде нашар ауа-райы жағдайында құралды көтеруге мүмкіндік береді. Олар сондай-ақ балықтың ауамен тікелей байланысын азайтып, сапасын жақсартады. Құстарды қорқыту жолдарымен қатар, айлық шұңқырдан құралды салу және көтеру балықтың түсіп кетуіне немесе құстардың жемтігіне айналу қаупін азайтады.