Кіріспе

O 20, K XX ретінде тіркелген, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қызмет еткен Нидерланд Корольдік теңіз күштерінің су асты кемесі болды. O 20 және оның әпкесі – әлемде су астында жүргенде дизельдік қозғалтқыштарын іске қосуға мүмкіндік беретін су асты кемесінің шнорхелімен жабдықталған алғашқы кемелер еді.

Кеме тарихы

O 20 1936 жылы 15 маусымда K XX ретінде салынды. Кейіннен ол "О-20" деп қайта аталды. Ол 1939 жылы 31 қаңтарда суға түсірілді, ал сол жылдың 28 тамызында Голландия әскери-теңіз флотына қабылданып, қызметке кірісті. Ол екі суасты кемесінен – O 20 және , – және шлюптан тұратын эскадрилья құрамына кірді. Бұл эскадрилья 1939 жылдың 2 немесе 3 қазанында Нидерландтан Нидерландтың Батыс Индиясына аттанды. 1939 жылдың желтоқсан айында О 20 Панама каналы арқылы Голландияның Шығыс Индиясына жетті.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1940 жылғы 10 мамырда Германия Нидерландыға шабуыл жасады. 1941 жылғы 7 желтоқсанда Жапонияның Перл-Харборға шабуыл жасауы АҚШ-ты соғысқа бастады. Нидерланды да бірнеше сағаттан кейін осы соғысқа қосылды. 1941 жылдың желтоқсан айының басында О-20 Сингапур су асты кемелері базасында орналасып, Британдық Шығыс флотының бағынысында болды. 1941 жылғы 14 желтоқсанда О-20 Оңтүстік Қытай теңізінде патрульдеуге жіберілді. Екі линкор және алты крейсерді байқағанда, О-20 мен О-19-ға жау кемелеріне қарай позиция алуға бұйрық берілді. Екі су асты кеме Таиландтың Патани қаласынан 13 және Малайзияның Кота-Бару қаласынан тағы 20 көлікті байқағанда жолдарын екіге бөлді. Жаңа патрульдік маршрутпен О-20 17-19 желтоқсан аралығында жапондық эсминецтерді ара-арасында көріп отырды. 19 желтоқсанда сағат 7:00-де ол екі жапондық көлікті, оларды екі эсминец сүйемелдеп келе жатқанын байқады. Бірнеше сағаттан кейін үшінші эсминец оларға қосылды. Бұл эсминецтер – жапондық эсминец Аянами, жапондық эсминец Уранами және жапондық эсминец Югири. Сағат 11:00-де О-20 жау ұшақтарының назарына ілігіп, олар су асты кемесіне екі бомба тастап, эсминецтерге оның орналасқан жерін хабарлады. Су асты кемесі суға батып, бомбалардан құтылды, бірақ эсминецтер тереңдік зарядтарын тастай бастады, ол көп ұзамай су асты кемесінің дыбыс анықтағыш құрылғысын жойып, аз ғана зақым келтірді. Эсминецтер шығанақты толықтырып, әр жарты сағат сайын сегіз тереңдік заряды тастады. Олардың кейбіреулері су асты кемесінің үстінде жарылды, бірақ олар оны қатты зақымдамас үшін тым аз тереңдікте жарылды. (Шындығында, ең терең орнату зарядтарды лайға көміп тастаған болар еді.) Құтылу үшін командир барлық ұшақтарды көтерілуге бағыттап, толық жылдамдықпен алға жүруге бұйрық берді, бірақ О-20 лайға батып қалды. Су асты кемені теңіз түбінен босату үшін ауа резервуары жарылды, бірақ бұл көпіршіктерді шығарып, эсминецтерге О-20-ның орналасқан жерін хабарлады. Сол түні командир толық жылдамдықпен су бетіне көтеріліп қашуға тырысты, бірақ оны жапондық жаңа сонары анықтады. Екі резервуар жарылып, су асты кемесі 25 градус бұрышпен су бетіне шықты. Құрылыстағы ақаулардың салдарынан О-20 бұрандалы шахталар арқылы су жинады. Люк ашылып, жау кемелері көрінбегендіктен, пулеметтер дайындыққа келтірілмеді. Командир одан да жылдам қашу үшін жанармай резервуарын босатуға шешім қабылдады, бұл су асты кемені су бетіне көтеріп, дизельдік түтін құбырларын ашық қалдырды. Тереңдік зарядтарынан және бұрынғы зақымдардан құбырлар ұшқындап, О-20-ның орналасқан жерін көре білген әркімге хабар берді. Командир ештеңе жасамауға шешім қабылдады. Осылайша 20 минут жүргеннен кейін, эсминецтердің бірі жақындап, іздеу шамдарымен О-20-ны байқап, атуды бастады. Оқ өтпеді. Командир пулеметтерді дайындыққа келтіріп, кемені торпедаларды ату үшін бұрды. Ол төртінші залптан кейін ғана қажетті позицияға келді, ол басқару мұнарасын және негізгі корпусты түйіршіктеп өткен. О-20 40 мм-лік пулеметпен жауап берді. Сол жақ торпеданы атуға бұйрық берілді, бірақ мұндай жылдамдықпен болған қатты дірілдің салдарынан екі жақта да торпедалар атылды, бірақ екеуі де сәтсіз аяқталды. Су асты кеме қатты зақымдалды; командир қашуға ешқандай үміт жоқ деп шешіп, барлық саяхатшыларды палубаға жинады. Содан кейін ол басты балласттық резервуарларды суға толтырып, су асты кемені батыруға бұйрық берді. Су асты кеме су астына батып, толық жылдамдықпен жүріп тұрды, ал экипаж жоғары қарай жүзді. Эсминец, экипаж кемені тастап кеткенін байқамаған сияқты, су асты кемесінің артынан жүріп, экипаждың арасынан өтіп, тастап кеткен су асты кемесіне тереңдік зарядтарын тастады. Күн шыққаннан кейін Уранами 32 құтқарылғандарды құтқарып, акулаларды аулақ ұстау үшін түннің қалған бөлігінде тереңдік бомбаларын тастады. Жеті адам, оның ішінде командир де жоғалып кетті. Командирдің құтқару жилетін кимегені белгілі, бұл басқа алты адамның өліміне себеп болуы мүмкін. Басқа бір болжам бойынша, алты адамның барлығы машина бөлімінде жұмыс істегендіктен, су асты кеме батырылмас бұрын оларды эвакуациялау туралы уақтылы ескерілмеген болуы мүмкін.

Кеме апаты

2002 жылдың 12 маусымында жеті голланд суға түсушісі О 20 суасты қайығын табу үшін суға түсу экспедициясына қатысты. Олар оның қираған қалдықтарын Малайзияның Кота Бару қаласының солтүстік-шығысында, шамамен 144 фут (44 метр) тереңдікте тапты. Суға түсушілер мачталар көрінбей кеткенін, шнорхелі жоқ екенін және көпірге оқтан сонша зиян келгенін айтты, оны оңай көруге болатын. Суасты қайығын анықтау үшін суға түсушілер палуба телефонын алып шықты, бірақ оны басқа қалдықтарға тиіспеді, себебі ол алты теңізші мен олардың командирінің қабірі болуы мүмкін еді.