Кіріспе

Корольдік Нидерланд Әскери-теңіз флотының адмиралы Карел Виллем Фредерик Мари Дорман (23 сәуір 1889 – 28 ақпан 1942) – екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Жава теңізі шайқасында қысқа ғана өмір сүрген америкалық-британдық-голландиялық-австралиялық біріккен әскери-теңіз күштерінің қалдықтарына қолбасшылық еткен голландиялық теңіз офицері. Ол шайқас кезінде өз флагманы торпедаға түскенде қаза тапты, кемемен бірге батуды өзі таңдады.

Ерте мансап

Дорман 1889 жылы Нидерландының Утрехт қаласында дүниеге келді және әскери отбасында католик дінінде тәрбиеленді. 1906 жылы ол және оның інісі Лу А.С.М. Дорман мічмандыққа тағайындалды. 1910 жылы Сурабаяда офицер болып бекітілді. 1942 жылдың басында ол ABDA біріккен күштер тобының қалдықтарын басқарды. 3 ақпанда Дорман Макассарға бет алған жапондық шабуылшы күштерін тоқтату үшін кемелер тобын жетекке алды. Жолда оның флотилиясын жапондықтар байқап, бомбалауға ұшыратты, бірнеше кеме зақымданғаннан кейін кері қайтуға мәжбүр болды. Бұл қақтығыс Макассар бұғазы шайқасы, сондай-ақ Флорес теңізі шайқасы деп аталды. 18 ақпанда жапондық әскерлер Балиге басып кірді. Дорман келесі күні шабуылды тоқтатуға тырысқан тағы бір күшті басқарды. Ұзақ уақыт берілмегендігі және әскерлерді біріктірудегі қиындықтарға байланысты қарсы шабуылдардың үш толқыны жоспарланды. Бірінші толқындағы крейсерлер мен эсминецтер сәтсіз аяқталды, нәтижесінде голланд эсминці батып кетті. Екінші толқындағы голланд крейсері мен бірнеше американ эсминецтері де сәтсіз болды, бірақ жапон эсминціне ауыр зақым келтірді. Патрульдік қайықтар үшінші толқыны жапондық күштерге кездеспеді. Жапондықтарды тоқтатуға келмегені Балинің жаулануына әкелді. Бұл шайқас Бадунг бұғазы шайқасы ретінде танылды. Дорман «Де Руйтер» кемесі жапондық «Ұзын сәуле» торпедасына түскенде және Ява теңізі шайқасында батып кеткен кезде қаза тапты. Экипаждың бір бөлігі құтқарылды, бірақ Дорман, теңізшілер дәстүрі бойынша, кемесімен бірге суға батуды жөн көрді. Алайда, бір дереккөз оның осы сөздерді айтқанына күмән келтіреді. 1942 жылдың 27 ақпанында шамамен сағат 16:00-де жапондық және одақтас эскадрильялар бір-бірін байқады. Карел Дорман голланд флотының жапондық флотыдан кем екенін түсінді, бірақ бәрібір шабуылға кірісті. Оның әрекеттері флоттың жоғалуына әкелді және ол соңында кемесімен бірге суға батты. Жапондық крейсерлердің қарулары одақтас крейсерлерінен артық қашықтықта соққы бере алды. Шамамен сағат 17:00-де британдық крейсер зақымданды. Жиырма минуттан кейін голланд эсминці торпедаланып, жарылып екіге бөлінді. HMS Exeter тек жартылай қуатпен жүзе алатындықтан және Сорабаджаға (қазіргі Сурабая) қайтуға ниеттенгендіктен, одақтас эскадрильяда алға қарай бағыт туралы жағдай шатасты. Жоғарғы бас қолбасшылықтан алынған нұсқауларға сәйкес, Дорман жапондық флоты жақындағанда шабуылға өтуге бұйрық берді. Тактикалық команда "Мен шабуылдаймын, мені еріңдер" деп берілді; ол Ява теңізіндегі шайқастың басында ешқандай сигнал бермеді. Бұл оның "Барлық кемелер – мені еріңдер" деген сигналының шатасуын болдырды. 1942 жылдың 27 ақпанындағы шайқас, үзілістермен жеті сағаттан астам уақытқа созылды, Дорман эскадрильясының жаппай жойылуымен аяқталды. Эскадрон командирі флагмандық кемеде қаза тапты, ол шамамен 90 минуттан кейін батты.

Ескерткіштер

Голландия Корольдік Әскери-теңіз күшіндегі төрт кеме оның құрметіне аталды: эскорттық авиатасымалдағыш "Карел Дорман" (QH1), авианосец, фрегат "Карел Дорман" (F827) және көп мақсатты қолдау кемесі. Гаагадағы Клостеркерк шіркеуінде естелік тақта орнатылған. Жава теңізі шайқасының құрметіне еске алу шаралары үнемі өткізіліп тұрады.